Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Mâzı̂nı̇n Tahlı̂lı̇ İstı̇kbâlı̇n İnşâsı İçı̇n Elzemdı̇r…

30. Sayı · 2013/2

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Bu ayki zi­ya­ret­gâ­hı­mız İslâm’a hiz­met­leri ile övün­dü­ğü­müz, iz­le­rinde ol­mayı ken­di­mize mi’yar edin­di­ği­miz bü­yük­le­ri­miz­den, Ehl-i Sün­net aki­de­mi­zin mü­da­fii kıy­metli âlim İbn-i Kemal Paşa’nın kabr-i şe­rîfi…

De­desi Kemal Paşa’ya nis­betle İbn-i Kemal veya Ke­mal­pa­şa­zâde la­kab­ları ile ta­nı­nan Şem­sed­din Ahmed, 873/1469 se­ne­sinde Tokat’ta dünya’ya geldi.

Baba ta­rafı as­ker­lik, anne ta­rafı ilim ile meş­gul olan bir ai­leye men­sup bu­lu­nan İbn-i Kemal, küçük yaşta iyi bir tah­sil gördü.

İs­tan­bul’un fet­hine ka­tı­lan ve dö­ne­min meş­hur ku­man­dan­la­rın­dan olan ba­bası Sü­ley­man Çe­lebi’nin mes­le­ğini ter­cih ede­rek sey­fiye1 sı­nı­fına ka­tıldı.

Bir sefer es­nâ­sında, dev­let adam­la­rı­nın ule­mâ­dan Molla Lütfî (/)’ye gös­ter­dik­leri hür­met se­be­biyle ilim tah­si­line yö­neldi. Yıl­lar sonra Sul­tan Selim (/) ile ka­tı­la­cağı Mısır se­fe­rinde atı­nın aya­ğın­dan sıç­ra­yan ça­mura pa­di­şa­hın gös­te­re­ceği hür­met ken­di­sine bu hâ­di­seyi ha­tır­la­ta­cak­tır.

917/1511 de Üsküp’teki İshak Paşa Med­re­sesi’ne mü­der­ris ola­rak atandı. Bir sene sonra, Edirne’deki Ha­le­biye Med­re­sesi’nde ar­dın­dan Üç Şe­re­feli Med­re­se­leri’nde mü­der­ris­lik yaptı. Bir ara İs­tan­bul’daki Sahn-ı Semân Med­re­se­leri’nde va­zîfe al­dık­tan sonra dev­ri­nin en yük­sek med­re­sesi olan Edirne’deki Sul­tan Be­ya­zid Med­re­sesi’ne mü­der­ris ola­rak atandı.

922/1516 yı­lında, önce Edirne ka­dı­lı­ğına, aynı yıl Ana­dolu ka­zas­ker­li­ğine tayin edildi. Bu va­zî­fesi sı­ra­sında Yavuz Sul­tan Selim ile Mısır Se­fe­rine ka­tıldı ve as­ke­riyeden il­miyeye2 geç­me­sine ve­sîle olan dü­şün­ce­nin ha­tır­lan­dığı meş­hur hâ­di­seyi ya­şadı.

925/1519’da Edirne Dâ­rul­ha­dîsi’ne3 ora­dan tek­rar Sul­tan Be­ya­zid Med­re­sesi’ne geçti. Bu dö­nemde Ka­nûnî Sul­tan Sü­ley­mân (/)’ın se­fer­le­rine ka­tıldı ve 932/1525’de Zem­billi Ali Efendi’nin ve­fatı üze­rine Şey­hü­lis­lâm­lık ma­kâ­mına ge­ti­rildi.

Şey­hu­lis­lâm­lık va­zi­fe­sinde iken, 2 Şev­val 940/1534 se­ne­sinde, Cuma günü, İs­tan­bul’da vefat etti. Fatih Camii’nde kı­lı­nan ce­naze na­ma­zı­nın ar­dın­dan Edir­ne­kapı dı­şın­daki Mah­mud Çe­lebi ha­zî­re­sine def­ne­dildi.

Bir­çok ilimde de­rin­le­şen İbn-i Kemal Paşa, en müp­hem (kapalı/karmaşık) me­se­le­lerde dahi söz sa­hibi ol­ma­sın­dan do­layı ‘el-mu­al­limu’l-evvel’, fıkıh’taki sa­lâ­hi­yeti ve ver­diği fet­vâ­lar­daki ik­ti­dâ­rına bi­nâen de ‘müfti’s-se­ka­leyn’4 ün­van­ları ile anıl­mış­tır.

Genç yaşta, II. Ba­ya­zid (/) ta­ra­fın­dan Türkçe bir Os­manlı Ta­rihi yaz­mak ile gö­rev­len­di­ri­len İbn-i Kemal Paşa’nın, Arapça, Türkçe ve Farsça ka­leme al­dığı -tes­pit edi­len- 209 aded eseri, za­ma­nın­daki ilim ve fen­le­rin bir­ço­ğuna vâkıf ol­du­ğu­nun bir ni­şa­ne­si­dir.

Öm­rü­nün büyük bir kıs­mını Edirne’de ge­çi­ren Kemal Pa­şa­zâde, dev­le­tin hem si­yasî hem de ilmî ba­kım­dan zir­vede ol­duğu bir dö­nemde ya­şa­mış, or­taya çıkan bâtıl fi­kir­lerle mü­ca­de­le­den asla geri dur­ma­mış­tır. Onun, sapık fi­kir­lerle mü­ca­de­lesi bazen Molla Kâbız (/) ile yap­tığı tar­tışma gibi açık­tan bazen ver­miş ol­duğu fet­vâ­larla do­laylı ol­muş­tur.

Hadîs, tef­sîr, fıkıh, kelâm gibi dinî ilim­lerde eser ver­mekle bir­likte târih, ede­bi­yat, tıp, fel­sefe ve dil sa­ha­la­rında da söz sa­hibi olan İbn-i Kemal Paşa’yı bazı âlim­le­rin, Sey­yid Şerif el-Cür­cânî (/), Sa­ded­din et-Taf­tâ­zânî (/), Ce­lâ­ded­din es-Su­yûtî (911/) gibi âlim­lerle kı­yas­la­ma­ları, onun ilmî kud­re­tini gös­ter­mesi ba­kı­mın­dan mü­him­dir.

İbn-i Arabî (/) hak­kın­daki müs­bet ba­kışı, ev­li­yâ­ul­la­hın hal­le­rine ina­nıl­ması ge­rek­ti­ğini söy­le­mesi ve du­â­la­rı­nın alın­ma­sını tav­siye et­mesi onun ta­sav­vufa ya­kın­lı­ğını gös­te­rir. Fakat dö­ne­minde or­taya çıkan Kur’ân ve Sün­net’ten sap­mış ta­sav­vufî gö­rüş­leri de ten­kit et­mek­ten çe­kin­me­miş, top­lum dü­ze­nini bo­za­cak, fit­ne­lere se­be­bi­yet ve­re­cek ta­sav­vuf adı al­tında su­nu­lan dav­ra­nış ve dü­şün­ce­leri fet­vâ­ları ile nakz et­meye ça­lış­mış­tır.

Zekî, mut­takî, fe­râ­set sa­hibi, mü­nâ­zara ve mü­nâ­ka­şa­dan hoş­la­nan, hoş soh­bet ve nük­te­dân bir âlim olan Kemal Pa­şa­zâde’nin en çok is­ti­fade et­tiği ho­ca­ları; as­ker­lik mes­le­ğin­den ilme yö­nel­me­sine ve­sile olan Molla Lütfî, Hızır Bey’in ta­le­be­li­ğini yap­mış Mev­lana Kas­tal­lânî diye meş­hur Kes­telli Mus­li­hid­din Mus­tafa Efendi (/), yine Hızır Bey ve Alâ­ed­din et-Tûsî’den ders almış Sahn-ı Semân Med­re­se­leri’nin baş mü­der­risi Ha­tîb­zâde Muh­yid­din Meh­med Efendi (/) ve ilm-i ke­lâ­mın müş­kil me­se­le­le­rinde kalem oy­na­tan, 2000’i aşkın eseri bu­lu­nan Mü­ey­yed­zâde Ab­dur­rah­man Efendi (/)’dir.

Ken­disi de bir­çok ta­lebe ye­tiş­tir­mekle bir­likte en gözde ta­le­besi, ‘el-mu­al­limu’s-sânî’, ‘Ebû Ha­nîfe-i Sânî’5, ‘müfti’l-enâm’6 ün­van­la­rına lâyık gö­rül­müş Şey­hü­lis­lâm Ebus­suûd Efendi (/)’dir.

…..

İbn-i Kemal Paşa’nın kabr-i şerîfi….dedir.

  1. Seyfiye: Askeriye. ↩︎
  2. İlmiye: Ulemâ sınıfı. ↩︎
  3. Dârulhadîs: ↩︎
  4. Müfti’s-sekaleyn: İns ü cinnin (insanların ve cinlerin) müftîsi. ↩︎
  5. Ebû Hanîfe-i Sânî: İkinci Ebû Hanîfe. ↩︎
  6. Müfti’l-enâm: İnsanların/halkın müftîsi, fetvâ mercii. ↩︎