Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Sonsuz Rahmet Kapısının Anahtarı Tevbe

56. Sayı · 2018/6

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Lü­gatte tevbe, dön­mek de­mek­tir.

Şe­ri­atta tevbe, şer‘an kı­nan­mış olan şey­ler­den vaz­ge­çip şer‘an övül­müş olan şey­lere dö­nüş­tür.1

Tev­be­nin başı ve sonu var­dır: Tev­be­nin başı, büyük gü­nah­lar­dan, küçük gü­nah­lar­dan sonra mek­ruh­lar­dan, sonra ev­lâya mu­ha­le­fet­ten, daha sonra güzel zan­net­tiği fi­kir­le­rin­den, ken­di­si­nin za­ma­nın fakir (iyi)le­rin­den sa­yıl­dığı zan­nın­dan, ken­di­si­nin tev­bede sâdık ol­duğu gö­rü­şün­den, daha sonra da Allah’ın rı­zası dı­şında kal­bine gelen dü­şün­ce­ler­den tevbe et­mek­tir. Tev­be­nin ni­ha­yeti ise, bir an bile Rab­bi­nin mü­şa­he­de­sin­den gafil olunca tevbe et­mek­tir.2

Mü’min kişi, günah iş­le­yince, Rah­mân olan Allah’ın Kur’ân cad­de­sin­den ay­rı­lır, şey­ta­nın cad­de­sine ve şey­ta­nın eline düşer. Şey­ta­nın eline düşen kimse de sanki çölde yi­ye­ceği ve içe­ceği üze­rinde bu­lu­nan de­ve­sini kay­be­den adam gibi helâk olmak üze­re­dir. Allah’a is­tiğ­fâr ve tevbe edince şey­ta­nın elin­den kur­tu­lur Cenab-ı Hakk’ın ba­ğı­şını ve rah­me­tini ka­za­nır.

Tevbe İçin Gerekli Olan Üç Temel Şey

1. Tevbe ede­ceği şeyi ve ken­di­si­nin gü­nah­kâr ol­du­ğunu; de­ğe­rini ve ko­nu­munu bil­mek,

2. Gü­nah­kâr ol­du­ğunu idrâk etmek,

3. Tev­beye az­met­mek­tir.

“Tevbe, ile­ride ya­pa­rım sö­zünü terk et­mek­tir.” (Sehl b. Ab­dul­lah (r.a))

İlimle idrak çok fark­lı­dır. Hal ise daha fark­lı­dır.

“Duvar çat­lar ilim­dir, duvar çat­lar idrâk, yı­kı­lır hal­dir.” (İmam Ga­zâlî)

Tevbenin Hükmü

Eğer terk edi­len farz ise, o farzı iş­le­meye tevbe, yani farzı iş­le­meye dön­mek farz­dır; eğer iş­le­nen haram ise, o ha­ram­dan dön­mek, yani o ha­ramı terk etmek farz­dır. Eğer terk edi­len vacip ise, o va­cibi iş­le­meye tevbe, yani o va­cibi iş­le­meye dön­mek va­cip­tir; eğer o iş­le­nen günah tah­rî­men mek­ruh ise o iş­le­nen tah­rî­men mek­ruh­tan dön­mek va­cip­tir. Eğer terk edi­len sün­net ise, onu iş­le­meye dön­mek sün­net; iş­le­nen ten­zî­hen mek­ruh ise ondan tevbe de sün­net­tir.

Tevbenin Çeşitleri

1. Kü­für­den imana, şirk­ten tev­hîde tevbe etmek: Kişi bu­nunla mü’min olur.

2. Gü­nah­lar­dan ve şüp­he­li­ler­den tevbe: Kişi bu­nunla müt­takî olur.

3. Gaf­let­ten tevbe: Kişi bu­nunla veli olur.

Tevbe Edenlerin Dereceleri

1. Tâib: En alt se­vi­ye­dir; Allah Teâlâ’nın aza­bın­dan kor­ka­rak gü­nah­lar­dan vaz­ge­çen kim­se­dir. Bu de­rece, mü’min­le­rin de­re­ce­si­dir.

2. Münîb: Orta se­vi­ye­dir; Allah’tan hayâ ede­rek gü­nah­lar­dan vaz­ge­çen kim­se­dir. Bu de­rece, ve­li­le­rin de­re­ce­si­dir.

3. Evvâb: En üst se­vi­ye­dir; Allah’ın Ce­lâ­line ve Zâ­tına ta‘zîmen gü­nah­lar­dan vaz­ge­çen kim­se­dir. Bu de­rece, pey­gam­ber­le­rin de­re­ce­si­dir.

Tevbenin İslâm’daki Yeri

Bi­naya nis­betle arsa gi­bi­dir. İman, bi­na­nın te­meli; sâlih amel­ler di­rek­leri, du­var­ları, sı­va­ları ve bo­yası; tev­bede, imanda ve sâlih amel­lerde sebat ise tavan gi­bi­dir. Bunu şu âyet-i ke­rî­me­den çı­kar­ma­mız müm­kün­dür:

وَإِنِّي لَغَفَّارٌ لِمَنْ تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا ثُمَّ اهْتَدَى.

“Mu­hak­kak Ben, tevbe eden, iman edip salih amel iş­le­yen, sonra da hak yolda (tev­bede, imanda ve sâlih amel­lerde) sebat gös­te­ren kimse için çok ba­ğış­la­yı­cı­yım.”3

Tevbenin Kabul Edilmesinin Şartları

1. O iş­le­diği gü­nahı terk edip dön­mek: Bu tev­be­nin be­de­ni­dir.

2. Onu yap­tı­ğına piş­man olmak: Bu tev­be­nin ru­hu­dur.

3. Bir daha günah iş­le­me­meye az­met­mek: Bu tev­be­nin kal­bi­dir.

3. Kul hakkı varsa kul hak­kın­dan arın­mak­tır.

Tevbenin Gerçekleşmesi

Her gü­na­hın tev­besi kendi cin­sin­den­dir:

Na­maz­la­rın tev­besi, kıl­ma­dık­la­rını kıl­mak; ze­kâ­tın tev­besi, ver­me­dik­le­rini ver­mek; oru­cun tev­besi, tut­ma­dık­la­rını tut­mak vs. Kul hakkı ise onu o kula ver­mek­tir yani o kulla he­lal­leş­mek­tir.

Tevbe Etmek Herkes İçindir

وَتُوبُوا إِلَى اللّه جَمِيعًا أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ.

“Ey mü­min­ler! Hep bir­den Allah’a tevbe edi­niz ki, kur­tu­luşa ere­si­niz.”4

Huzurlu Toplum

a) Gü­nah­kâr­lı­ğını idrak edip tevbe ede­rek Allah Teâlâ’ya yö­ne­len,

b) Gü­nah­lar­dan dön­meye söz verip tev­bede az­me­dip gü­naha bir daha dön­me­yen,

c) Allah Teâlâ’nın af­fe­dici, ba­ğış­la­yıcı ol­du­ğunu kabul edip Allah Teâlâ’ya sı­ğı­nan­dır.

İs­tiğ­fâr ve Tevbe Ne De­mek­tir?

İs­tiğ­fâr, af ta­le­bi­dir; tevbe ise fi­i­len dön­mek­tir. Bunun de­lili:

وَأَنِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ يُمَتِّعْكُمْ مَتَاعًا حَسَنًا إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى وَيُؤْتِ كُلَّ ذِي فَضْلٍ فَضْلَهُ وَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ كَبِيرٍ

“Rab­bi­ni­zin mağ­fi­re­tini is­te­yin, sonra ona tevbe edin ki sizi, belli bir sü­reye kadar güzel bir şe­kilde fay­da­lan­dır­sın ve her fa­zi­let sa­hi­bine kendi lüt­funu ver­sin. Eğer yüz çe­vi­rir­se­niz, Ben sizin için büyük bir günün aza­bın­dan kor­ka­rım.”5

Bu âyet-i ke­rî­me­nin bize ver­diği mesaj:

Mağ­fi­ret ta­lebi ve is­teği, iman ve salih amel ile ol­ması ge­re­kir. Sa­dece is­tekle kal­ma­yıp sonra da tev­beye yö­nel­mek ge­re­kir. Mü’min kişi, ken­di­sini Hak’tan uzak­laş­tı­ran gü­nah­lara piş­man olup tam bir tes­li­mi­yet ve sa­mi­mi­yetle Hakk’a yö­ne­len kim­se­dir.

Huzur Hak yol­da­dır. Tek­rar hu­zura dön­mek is­te­yen, Hak yola dön­me­li­dir. Allah’a yak­laş­mak ancak iman ve salih amel­lerle ger­çek­le­şir. Ömür ise belli bir sü­re­dir. İşte son­suz ömrü içinde bu­lun­du­ran bu ömrü iman ve salih amel ile sür­dür­me­li­dir ki hem bu dün­yada hem de ahi­rette maddî ve ma­nevî ni­met­ler­den fay­da­la­nı­la­bil­sin. Küfür ve şirkte, gü­nah­larda ger­çek ve daimî huzur yok­tur. Üs­te­lik bun­lar­dan do­layı ahi­rette fe­la­ket­ler var­dır.

“Gü­nah­ları terk et­me­den Allah’tan af ve mağ­fi­ret is­te­mek, ya­lan­cı­la­rın is­tiğ­fa­rı­dır. (Fu­dayl b. Iyaz (r.a))

“Bizim is­tiğ­fa­rı­mız da bir diğer is­tiğ­fara muh­taç­tır.” (Ra­bi­atü’l-Ada­viyye (r.a))

Gerçek Tevbe Olan Nasuh Tevbe

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللهِ تَوْبَةً نَصُوحًا عَسَى رَبُّكُمْ أَنْ يُكَفِّرَ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَيُدْخِلَكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ يَوْمَ لَا يُخْزِي اللهُ النَّبِيَّ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ نُورُهُمْ يَسْعَى بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمَانِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا أَتْمِمْ لَنَا نُورَنَا وَاغْفِرْ لَنَا إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

“Ey iman eden­ler! Sa­mimi bir tevbe ile Allah’a dönün. Umu­lur ki Rab­bi­niz sizin kö­tü­lük­le­ri­nizi örter, Pey­gam­ber’i ve onunla bir­likte iman eden­leri utan­dır­ma­ya­cağı günde Allah sizi, iç­le­rin­den ır­mak­lar akan cen­net­lere sokar. Çünkü on­la­rın nur­ları, ön­le­rinde ve yan­la­rında koşar da, “Ey Rab­bi­miz! Nu­ru­muzu ta­mamla, bizi ba­ğışla, çünkü sen her şeye kâ­dir­sin” der­ler.”6

Bu tevbe iki ma­na­ya­dır:

a) Dön­me­mek üzere ya­pı­lan tev­be­dir.

“Muâz b. Cebel (r.a.) Ra­sû­lul­lah’a (s.a.v), “Ey Allah’ın Ra­sûlü! Nasûh tevbe nedir?” diye sordu. Efen­di­miz (s.a.v) de bu­yurdu ki:

“Kulun yap­mış ol­duğu gü­naha piş­man­lık duyup ve Allah’a öz­rünü arz edip sonra da sütün me­meye geri dön­me­diği gibi o gü­naha dön­me­me­si­dir.”7

Hz. Ali’den (r.a) şöyle ri­va­yet edil­miş­tir: “O, bir çöl ara­bı­nın, (اللّهُمَّ إِنّي أَسْتَغْفِرُكَ وَ اَتُوبُ إِلَیْكَ) “Ey Allah’ım, Sen­den beni ba­ğış­la­manı di­li­yor ve Sana (gü­nah­la­rım­dan do­layı) tevbe edi­yo­rum.”8 de­di­ğini işit­mişti de ona, “Ey adam! Tev­bede dil ça­buk­luğu ya­lan­cı­la­rın tev­be­si­dir.” de­mişti. Adam, “O halde tevbe nedir?” de­yince de, Hz. Ali (r.a) ona şöyle cevap ver­mişti: “O tev­be­nin altı özel­liği var­dır. Geç­miş gü­nah­lara piş­man­lık duy­mak, farz­ları iade etmek, maz­lu­mun hak­kını ver­mek, düş­man­larla he­lâl­leş­mek, bir daha ona dön­me­meye az­met­mek ve nefsi günah içe­ri­sinde bü­yüt­tü­ğün gibi Allah’a ita­atte erit­mek ve ona gü­nah­la­rın ta­dını tat­tır­dı­ğın gibi, ita­a­tin de acı­sını tat­tır­mak­tır.”9

“Tevbe-i na­sû­hun alâ­meti dört­tür: Dün­ya­lı­ğın az­lığı, nef­sin zil­leti, Yüce Allah’a ta­at­lerle yak­laş­ma­nın çok­luğu, yine de ta­at­le­rini az ve nok­san gör­mek­tir.” (Süf­yan b. Uyeyne (r.a))

“Kim tev­be­sinde müs­ta­kîm olur, dünya hak­kında da zâhid (dün­ya­nın gaye ve engel ol­ma­sını terk eder) ise, diğer ma­kam­lar ve sâlih amel­ler ken­di­sinde top­la­nır.” (Aliyyü’l-Hav­vâs (k.s))

b) Zâ­hi­ren ve bâ­tı­nen ya­pı­lan tev­be­dir.

Zâ­hi­ren tevbe, beden or­gan­ları ile ya­pı­lan gü­nah­lara tev­be­dir. Bâ­tı­nen tevbe, kalple iş­le­nen gü­nah­lara tev­be­dir. Kalple iş­le­nen gü­nah­lar; riya, ucup, kibir, hased, dünya hırsı, aç­göz­lü­lük, cim­ri­lik vs. gibi.

Be­denle iş­le­nen gü­nah­lara tevbe edip de kalple iş­le­nen gü­nah­lara tevbe et­me­yen kimse, dışı süslü içi pis­likle dolu eve ben­zer.

Nasıl ki üze­rinde pis­lik bu­lu­na­rak na­maza kal­kan kimse, Allah’a yak­laş­ma­dığı gibi, kal­bin­deki pis­lik­lerle de Allah’a manen yak­laş­ması tevbe et­me­dikçe müm­kün olmaz.

Şu âyet-i ke­rî­mede gü­na­hın giz­lisi de açığı da ya­sak­lan­mak­ta­dır:

وَذَرُوا ظَاهِرَ الْإِثْمِ وَبَاطِنَهُ إِنَّ الَّذِينَ يَكْسِبُونَ الْإِثْمَ سَيُجْزَوْنَ بِمَا كَانُوا يَقْتَرِفُونَ.

“Gü­na­hın açı­ğını da, giz­li­sini de bı­ra­kın! Mu­hak­kak ki günah ka­za­nan­lar, yap­tık­la­rı­nın ce­za­sını çe­ke­cek­ler.”10

Bu âyet-i ke­rî­me­deki nehiy çok kap­sam­lı­dır: Açıkta ve giz­lide iş­le­nen gü­nah­ları; be­denle iş­le­neni, kalple iş­le­nen iman­sız­lık, hased, kin, kibir, riya, ucup, hırs, cim­ri­lik gibi gü­nah­ları; ha­ram­lığı şüp­he­siz olan ve şüp­heli olan gü­nah­ları da kap­sa­mına al­mak­ta­dır.

İs­tiğ­far ve tev­bede ye­gâne örnek Ra­sû­lul­lah Efen­di­miz’dir (s.a.v).

Pey­gam­ber (s.a.v) Efen­di­miz şöyle bu­yur­muş­tur:

وَاللهِ إِنِّيِ لَاَسْتَغْفِرُ اللهَ وَأَتُوبُ إِلَيْهِ فِي الْيَوْمِ أَكْثَرَ مِنْ سَبْعِينَ مَرَّةً .

“Val­lahi ben günde yet­miş de­fa­dan fazla Allah’tan beni ba­ğış­la­ma­sını diler, tevbe ede­rim.”11

Diğer bir hadîs-i şe­rîfte şöyle bu­yur­muş­tur:

يَا أَيُّهَا النَّاسُ تُوبُوا إِلَى اللهِ وَاسْتَغْفِروُهُ فَإِنِّيِ أَتُوبُ فِي الْيَوْمِ مِائَةَ مَرَّةٍ .

“Ey in­san­lar! Allah’a tevbe edip Ondan af di­le­yi­niz. Zira ben, Ona günde yüz defa tevbe ede­rim.”12

Hz. Ra­sû­lul­lah Efen­di­miz (s.a.v), hiç­bir gü­nahı ol­ma­ma­sına rağ­men günde yet­miş­ten fazla ve yüz kere is­tiğ­far ve tevbe ederse ya bizim ne kadar is­tiğ­far ve tevbe et­me­miz ge­re­kir bir dü­şü­ne­lim.

İs­tiğ­far ve tevbe ile Ra­sû­lul­lah’ı (s.a.v) iz­le­yip örnek al­ma­nın azab­tan kur­tul­ma­nın iki önemli yolu:

. وَمَا كَانَ اللهُ لِيُعَذِّبَهُمْ وَأَنْتَ فِيهِمْ وَمَا كَانَ اللهُ مُعَذِّبَهُمْ وَهُمْ يَسْتَغْفِرُونَ

“Hâl­buki sen iç­le­rinde iken Allah, on­lara azab ve­re­cek de­ğil­dir. İs­tiğ­far et­tik­leri sü­rece de Allah on­lara azab edici de­ğil­dir.”13

İs­tiğ­far, tev­beyi ge­rek­ti­rir. Çünkü is­tiğ­far bir ba­kıma Allah Teâlâ’dan özür di­le­mek­tir. Kim Allah’tan özür di­lerse el­bette fi­i­len dönme ma­na­sında olan tev­beyi ger­çek­leş­ti­rir.

Hangi evde, iş ye­rinde, köyde, ma­hal­lede veya şe­hirde yahut da bir ül­kede Rasûl-i Ekrem (s.a.v) Efen­di­miz’in sün­neti iz­le­nip örnek alı­nı­yorsa, yani ha­ya­tı­nın bütün yön­le­rinde sün­net ya­şan­maya ça­lı­şı­lı­yorsa, Ra­sû­lul­lah (s.a.v) hük­men orada ya­şı­yor de­mek­tir. Pey­gam­ber Efen­di­miz’in bu­lun­duğu yere ise azap inmez.

Ölmeden Önce Tevbe

Küfür ve şirk­ten tevbe et­me­den ölen ebedî ce­hen­nem­lik olur. Gü­nah­la­rın günah ol­du­ğunu yani ha­ram­ları iş­lese bile haram ol­du­ğunu kabul eden kimse tevbe et­me­den veya ede­me­den ölse, Allah di­lerse af­fe­der di­lerse azap eder. İşte âyet-i ke­rîme:

إِنَّ اللّهَ لَا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِكَ لِمَنْ يَشَاءُ وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللهِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالًا بَعِيدًا.

“Allah ken­di­sine şirk/ortak ko­şul­ma­sını el­bette ba­ğış­la­maz, bun­dan baş­ka­sını di­le­di­ğine ba­ğış­lar. Allah’a ortak koşan kimse, şüp­he­siz hak­tan uzak bir sa­pık­lıkla sap­mış olur.”14

Bu iki âyet-i ke­rîme, şirk üzere öl­müşse af kap­samı dı­şında ol­du­ğunu ifade et­mek­te­dir. Eğer şirk­ten tevbe edip öl­müşse yani iman üzere öl­müşse zaten iş­le­diği en büyük günah olan şirk gü­nahı da af kap­sa­mına gir­mek­te­dir. Şirk­ten tevbe edip iman üzere öl­müşse gü­nah­la­rını af kap­sa­mına gi­re­bi­le­ceği be­lir­til­miş­tir. Şir­kin dı­şın­daki gü­nah­lar­dan öl­me­den önce tevbe et­me­miş de olsa yine Allah is­terse af­fe­de­bi­lir. Ayet­ten an­la­şı­lan mana budur.

Allah Teâlâ’nın af­fe­de­ceği, yani af­fe­di­ci­liği ke­sin­dir. Fakat be­lirli bir kişi ola­rak bizi af­fe­de­ceği kesin de­ğil­dir, bizi af­fetme ih­ti­mali var­dır o da imanlı ola­rak öl­me­miz şar­tıy­la­dır. Allah Teâlâ’nın, af­fını di­le­diği kişi biz de ola­bi­li­riz. İşte bun­dan do­layı de­nil­miş­tir ki, mü’minde ölüm ön­ce­sine kadar korku galip ol­malı, ölüm anında da Allah’ın af­fını ümit etme galip ol­ma­lı­dır.

Ay­rıca ahi­rette, mü’min ola­rak ölen­ler için, bütün gü­nah­lar af kap­sa­mın­da­dır. Şüp­he­siz insan hak­ları ise, hak sa­hi­bi­nin affı ile ancak af kap­sa­mına alı­na­bi­lir.

Bütün gü­nah­la­rın af kap­sa­mına gir­di­ğine dair delil de şu âyet-i ke­rî­me­dir:

قُلْ يَاعِبَادِي الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللهِ إِنَّ اللهَ يَغْفِرُ جَمِيعًا الذُّنُوبَ إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ.

“De ki: Ey haddi aşa­rak ne­fis­le­rine karşı israf etmiş olan kul­la­rım! Allah’ın rah­me­tin­den ümid kes­me­yin. Çünkü Allah, bütün gü­nah­ları ba­ğış­lar. Şüp­he­siz ki O, çok ba­ğış­la­yı­cı­dır, çok mer­ha­met edi­ci­dir.”15

Dün­yada iken öl­me­den; kü­für­den, şirk­ten ve gü­nah­lar­dan tevbe eden insan, ümi­dini kes­me­me­li­dir. Zira Allah Teâlâ, dün­yada iken küfür ve şirk­ten tevbe ede­nin bütün gü­nah­la­rını af­fe­di­yor. Yeter ki kişi tev­beye yö­nel­sin. Bu şu an­lama gel­mez: Allah nasıl olsa af­fe­di­yor, ne günah iş­ler­sen işle, ne kadar iş­ler­sen işle! Hayır! Allah’ın af­fe­di­ci­li­ği­nin an­lamı bu de­ğil­dir. Ak­sine bunun an­lamı, ön­ce­den günah iş­le­miş­sen, haydi hemen tevbe et, Allah Teâlâ bütün gü­nah­ları af­fe­di­yor, yeter ki sen tevbe et, ümi­dini kesme de­mek­tir.

Âyet-i ke­rî­me­nin bu ma­nada ol­duğu de­va­mın­daki âyet­le­rin ver­diği şu me­saj­lar­dan da an­la­şıl­mak­ta­dır:

وَأَنِيبُوا إِلَى رَبِّكُمْ وَأَسْلِمُوا لَهُ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَكُمْ الْعَذَابُ ثُمَّ لَا تُنْصَرُونَ. وَاتَّبِعُوا أَحْسَنَ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَكُمْ العَذَابُ بَغْتَةً وَأَنْتُمْ لَا تَشْعُرُونَ.

“Onun için (ümidi kes­me­yin de) ba­şı­nıza azap gel­me­den önce (tevbe ile) Rab­bi­nize yö­ne­lin ve O’na tes­lim olun. Sonra kur­tu­la­maz­sı­nız. Ha­be­ri­niz ol­ma­ya­rak an­sı­zın ba­şı­nıza azap gel­me­den önce (halis Müs­lü­man olun da) Rab­bi­niz­den size in­di­ri­le­nin en gü­ze­lini (azî­meti) takib (ve tat­bik) edin.”16

Bu üç ayet­ten çıkan mana şudur: Önce tevbe, sonra Allah’a yö­ne­le­rek emir­le­rini ye­rine ge­tir­mek için tes­li­mi­yet gös­ter­mek sonra da azî­mete yani tak­vaya yö­nel­mek ge­re­kir.

Bir de şu mana var­dır: Sen eğer iman üzere ölür­sen, Allah’ın hu­zu­runa dağ­lar kadar gü­nah­larla var­mış­san bile, Allah bütün gü­nah­la­rını af­fe­de­bi­lir, ümi­dini yi­tirme!

Allah Teâlâ’dan ümit kes­mek; Allah âciz­dir bir şey ya­pa­maz, ver­diği sözü ye­rine ge­tir­mez, ge­ti­re­mez, Allah’a gü­ve­nil­mez gibi her biri, Allah’a isnat edil­mesi küfür olan şey­ler­dir.

İşte şu âyet-i ke­rîme de aynı ma­nayı net ola­rak or­taya koy­muş­tur:

قَالُوا بَشَّرْنَاكَ بِالْحَقِّ فَلَا تَكُنْ مِنْ الْقَانِطِينَ. قَالَ وَمَنْ يَقْنَطُ مِنْ رَحْمَةِ رَبِّهِ إِلَّا الضَّالُّونَ.

“De­di­ler ki: “Biz sana ger­çeği müj­de­li­yo­ruz. Onun için sakın ümit ke­sen­ler­den olma!” Dedi ki: “Rab­bi­nin rah­me­tin­den sa­pık­lar­dan başka kim ümit ke­se­bi­lir?””17

Demek ki Allah’ı ta­nı­ma­yan, Allah’a iman et­me­yen yani kâfir olan kimse ümit keser. Allah’ı ta­nı­mak ancak Allah’ın ken­di­sini Kur’ân’ında ve Ra­sû­lü­nün ha­dîs­le­rinde bil­dir­diği ve ta­nıt­tığı gibi ta­nı­makla müm­kün olur. İman ise kulun hi­da­yete yö­nel­mesi ve Allah’ın da hi­da­yet et­mesi yani imanı kalpte ya­rat­ması ile ve kal­bini İslâm’a aç­ması ile olur. Allah kimin kal­bini İslâm’a açarsa kal­bine iman nu­runu koyar. İman nuru, ayet­ler­deki ve ha­dis­ler­deki ger­çek­leri tas­dik nu­ru­dur ki işte o nur ile her şeyi görür ve her şeyi bu iman ger­çek­le­riyle izah eder. Böy­lece ümit­siz­liğe düş­mez, se­bep­ler biter fakat Allah’ın rah­meti dev­reye girer, yar­dım eder, sı­kın­tı­lar­dan kur­ta­rır, af­fe­der. Hem böy­lece de se­bep­le­rin değil Allah’ın ya­ra­tıcı ol­du­ğunu ve her şeye kâdir ol­du­ğunu or­taya koy­muş olur. İşte bun­dan do­layı Allah Teâlâ şöyle bu­yur­muş­tur:

وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ

“Rab­bi­niz bu­yurdu ki: Bana dua edin, Ben de du­a­nızı kabul ede­yim…”18

Allah Teâlâ in­san­lara açık çek ve­ri­yor; çeke ne ya­zar­san yaz, ne is­ter­sen iste, Allah her şeye kâ­dir­dir, yeter ki Allah is­te­sin, ol dedi mi hemen olur. Allah her şeyi bi­li­yor, her şeye gücü ye­ti­yor ve her de­diği olu­yor. İşte ye­gâne ve tek olan İlâ­hı­mız bu ve işte her şeye gücü yeten Rab­bi­miz bu!

Kişi daima im­ti­han edil­mek­te­dir; var­lıkla da yok­lukla da, sağ­lıkla da has­ta­lıkla da, sı­kıntı ile de ra­hat­lık ile de. İm­ti­han bi­ri­sinde şü­kürle di­ğe­rinde sa­bırla ka­za­nıl­mak­ta­dır.

Mü’min, se­bep­lere mü­ra­caat eder, se­bep­ler bi­tince se­bep­ler­den ümi­dini keser ama Allah’tan ümi­dini asla kes­mez. Se­bep­lere mü­ra­caat eder­ken de on­lara ya­ra­tıcı özel­liği ver­me­den mü­ra­caat eder. Zira se­bep­leri de ya­ra­tan Allah Teâlâ’dır.

Her gün ve daima ölüm gel­me­den ön­ceye kadar tevbe edil­me­li­dir. İşte bu ko­nu­larda Hz. Pey­gam­ber (s.a.v) Efen­di­miz şöyle bu­yur­muş­tur:

قَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَبْسُطُ يَدَهُ بِاللَّيْلِ لِيَتُوبَ مُسِيءُ النَّهَارِ وَيَبْسُطُ يَدَهُ بِالنَّهَارِ لِيَتُوبَ مُسِيءُ اللَّيْلِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ مِنْ مَغْرِبِهَا.

“Allah Teâlâ gün­düz günah iş­le­ye­nin tev­be­sini kabul etmek için ge­ce­le­yin elini açar. Ge­ce­le­yin günah iş­le­ye­nin tev­be­sini kabul etmek için de gün­düz elini açar. Güneş bat­tığı yer­den do­ğun­caya kadar bu böyle devam edip gider.”19

مَنْ تَابَ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ مِنْ مَغْرِبِهَا تَابَ اللَّهُ عَلَيْهِ.

“Güneş ba­tı­dan doğ­ma­dan önce kim tevbe ederse, Allah onun tev­be­sini kabul eder.”20

إِنَّ اللَّهَ يَقْبَلُ تَوْبَةَ الْعَبْدِ مَا لَمْ يُغَرْغِرْ .

“Bir kul can çe­kiş­meye baş­la­ma­dığı sü­rece, Allah Teâlâ onun tev­be­sini kabul eder.”21

Tevbenin Kabul Edildiğinin Alâmetleri

1. Kişi nef­sinde günah iş­le­meye mey­li­nin bu­lun­ma­dı­ğını görür.

2. Kal­bin­den gü­naha karşı fe­ra­hın git­ti­ğini görür, adeta her şeyde Allah Teâlâ’yı hazır görür.

3. Sâ­lih­lerle haşır-neşir olur, kötü huy­lu­lar­dan uzak durur.

4. Ta­mah­kâr­lık etmez. Az da olsa meşru ka­zançla ik­tifa eder. Az helal onun gö­zünde çok­tur, yap­tığı hayır ve sâlih amel­ler çok da olsa onun gö­zünde azdır.

5. Kalbi daima Allah’ın em­ret­tiği şey­lerle meş­gul­dür.

6. Di­lini kötü söz­den korur.

7. De­vamlı te­fek­kür eder.

8. Geç­miş­teki gü­nah­lar­dan do­layı piş­man­lık için­de­dir.

9. Kal­bin­den, düş­man­lık, kin, haset, buğz çık­mış olur; mü’min­lere karşı şef­kat ve mer­ha­met bu­lu­nur.

Tevbeyi Geciktirmenin Zararı

1.Tevbe ede­me­den ölür veya has­ta­lık gelir de tevbe ede­cek zaman bu­la­maz.

2.Günahlarda kalbe gelen kir, si­li­ne­mez hale ge­le­bi­lir ve za­manla da mü­hür­le­ne­bi­lir.

  1. Abdulvehhab Şa‘rânî, İbadet ve Zikir Ehline Tavsiyeler, Tercüme: İbrahim Cücük, Zaman Yayınları, s. 12. ↩︎
  2. Abdulvehhab Şa‘rânî, a.g.e, s. 12. ↩︎
  3. Tâhâ, 20/82. ↩︎
  4. Nûr, 24/31. ↩︎
  5. Hûd, 11/3. ↩︎
  6. Tahrîm, 66/8. ↩︎
  7. Suyûtî, ed-Dürrü’l-Mensûr, VIII, 227. ↩︎
  8. Kenzü’l-Ummâl, II, 3808. ↩︎
  9. Yazır, M. Hamdi, Hak Dini Kur’an Dili, Sadeleştirme: Heyet, Azim Dağıtım, VIII, 165. ↩︎
  10. En‘âm, 6/120. ↩︎
  11. Buhârî, Deavât 3; Tirmizî, Tefsîru Sûre 47; İbn Mâce, Edeb 57. ↩︎
  12. Müslim, Zikir 42; Ebû Dâvûd, Vitir 26; İbn Mâce, Edeb 57. ↩︎
  13. Enfâl, 8/33. ↩︎
  14. Nisâ, 4/116. ↩︎
  15. Zümer, 39/53. ↩︎
  16. Zümer, 39/54-55. ↩︎
  17. Hicr, 15/55-56. ↩︎
  18. Mü’min, 40/60. ↩︎
  19. Müslim, Tevbe 31. ↩︎
  20. Müslim, Zikir 43. ↩︎
  21. – Tirmizî, Deavât, 98; İbni Mâce, Zühd, 30. ↩︎