Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Rasûlullah’a İttibâ

56. Sayı · 2018/6

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Allah Teâlâ Haz­ret­leri bu­yu­ru­yor:

“Ey mü’min­ler! Her bir umûr-i dinde Allah Teâlâ ve Ra­sûlü hük­met­mez­den mu­kad­dem re­yini tak­dim ile acele et­me­yin. Ve Allah Teâlâ’nın huzur-ı mâ­ne­vî­sinde ve Ra­sû­lü­nün huzur-ı şi­fâ­hî­sinde re­yi­nizi tak­dim hu­su­sunda Cenâb-ı Allah’tan kor­kun. Zira Allah Teâlâ söy­le­di­ği­nizi işi­tici ve iş­le­di­ği­nizi bi­li­ci­dir.”1

Yani; “Allah’ın vah­da­ni­ye­tine iman ve Ra­sû­lü­nün ri­sa­le­tini tas­dik eden mü’min­ler! Allah Teâlâ’nın huzur-ı mâ­ne­vî­sinde ve Ra­sû­lü­nün hu­zu­runda edep ve ter­bi­yeye ri­a­yet edin de sö­zü­nüzde, işi­nizde ve hiç­bir umu­ru­nuzda Ra­sû­lul­lah’ın em­rine mu­ha­le­fet et­me­yin. Allah’ın ve Ra­sû­lü­nün emir­le­rine, ne­hiy­le­rine ri­a­yetle tâbî olun. Ra­sû­lul­lah’ın reyi üze­rine kendi re­yi­nizi tak­dim et­me­yin ve bu su­retle acele et­me­yin. Her bir umu­ru­nuzda Ki­ta­bul­lah’a ve Ra­sû­lü­nün sün­ne­tine tev­fi­kan ha­re­ket edip Onun hi­la­fına bir işe mü­ba­şe­ret et­me­yin.” de­mek­tir.

“Ey mü’min­ler! Se­si­nizi Ne­bi­ni­zin se­si­nin fev­kine kal­dır­ma­yın ve Ra­sû­lul­lah’a söz söy­le­di­ği­nizde ba­zı­nız ba­zı­nıza söy­ler gibi sert söy­le­me­yin ki, amel­le­ri­niz batıl ol­ma­sın. Sert söy­le­yince ame­li­niz batıl olur. Hâl­buki siz but­lâ­nını bil­mez­si­niz.”2

Yani, “Ey mü’min­ler! Huzur-ı Ri­sa­let­pe­nâhî’de sö­zü­nüze dik­kat edin. Mü­kâ­leme eder­ken sa­dâ­nızı yük­selt­me­yin. Çünkü huzur-ı Pey­gam­be­rîde yük­sek sesle sert söy­le­mek edebe ve hür­mete mu­ha­lif ol­du­ğun­dan bu su­retle ha­re­ke­ti­niz âdâb-ı soh­beti ihlâl eder. Eğer yük­sek sesle ba­ğı­ra­rak söz söy­le­meye cüret eder­se­niz ame­li­niz mah­vo­lur. Şu halde hafif sesle söz söy­le­meyi adet edi­ni­niz ki ame­li­ni­zin but­lânı teh­li­ke­sin­den vâ­reste ola­sı­nız.” de­mek­tir.

Diğer bir tef­sire na­za­ran, bu âyet-i ce­lîle çok söz söy­le­mek­ten men için nâzil ol­muş­tur; “Ey ehl-i iman! Siz ne­bi­ni­zin hu­zu­runda lü­zu­mun­dan zi­yade, ba­zı­nı­zın ba­zı­nıza söy­le­diği gibi ak­lı­nıza gelen sözü söy­le­yi­ver­me­yin.” de­mek­tir.

Bu âyet-i ce­lî­lede Cenâb-ı Hak, Ra­sû­lü­nün soh­be­tinde kemâl-i tâzim ve hüsn-i âdâba ri­a­ye­tin vâcib ol­du­ğunu tem­bih ve tav­siye bu­yur­muş­tur.

Hâl-i hayat-ı Ne­be­vîde nasıl hür­met ve ne kadar tâzim lazım ise dâr-ı be­kâya teş­rifle ir­ti­hal­le­rin­den sonra da kal­ben lazım gelen hür­met ve tâ­zîmi mu­ha­faza etmek ge­rek­tiği gibi ehâ­dîs-i şe­rî­fe­sini de din­le­ye­rek maz­mû­nuna göre ri­a­yet etmek îcâb et­ti­ğini Şifâ-i Şerîf’te Kâdı İyaz haz­ret­leri beyan bu­yur­muş­tur. Ve bazı mü­fes­si­rîn de bu âyet-i ce­lîle ile lâ­zıme-i ri­â­yeti is­tid­lal et­mek­te­dir.

İmam Mâlik, bir fıkıh me­se­lesi so­rul­du­ğunda hemen yük­sek yere çı­kardı. Hadîs-i Ne­bevî so­rul­du­ğunda, gusül et­me­dikçe ve güzel koku sü­rül­me­dikçe çık­mazdı. Se­be­bini sor­duk­la­rında, “Hadîs-i şe­rîfe ta­zimi se­ve­rim.” derdi. Bir kere hadis nak­le­der­ken el­bi­se­sine bir akrep gir­miş ve sok­muştu. Ha­disi itmâm et­me­dikçe ha­re­ke­tini boz­ma­mıştı.

Bu âyet-i ce­lîle Bey­zâvî, Me­dâ­rik ve Hâzin’in be­yan­ları veç­hile ashâb-ı ki­ram­dan Sâbit b. Kays haz­ret­leri hak­kında nâzil ol­muş­tur.

Bu âyet-i ce­lî­le­nin nü­zulü üze­rine Sâbit (r.a) evine ka­pa­nıp, “Ben ehl-i nâr­da­nım. Zîrâ ashab içinde ben­den yük­sek sa­dâlı yok. Bi­na­e­na­leyh bu âyet benim hak­kımda nâzil oldu.” diye fer­yâd u fi­gana baş­la­dı­ğını Rasûl-i Ekrem (s.a.v) Efen­di­miz haz­ret­leri işi­tince huzur-ı ri­sâ­let­pe­nâ­hî­le­rine celb ile, “Yâ Sâbit! Sen ehl-i cen­net­sin. Hayır ile yaşar ve ha­yırla ölür­sün. Cümle-i la­tîfe-i Ne­be­vi­ye­le­riyle teb­şir bu­lun­muş­tur. Bunun üze­rine Sâbit (r.a), “Yâ Ra­sû­lal­lah! Bun­dan sonra huzur-ı lâmiu’n-nû­ru­nuzda ebe­den yük­sek sadâ ile söz söy­le­mem.” de­mesi üze­rine şu âyet-i ce­lîle nâzil ol­muş­tur:

“O kim­se­ler ki; huzur-ı Ra­sû­lul­lah’ta sa­dâ­la­rını Ra­sû­lul­lah’a tâzim için kı­sar­lar. Yani yavaş söy­ler­ler. İşte Ra­sû­lul­lah’ı tâzim ve kadr-i Ne­be­vi­ye­le­rini ihlâl et­me­ye­rek âdâba ri­a­yetle hafif sesle söy­le­yen kim­se­ler Allah Teâlâ’nın takva için kalp­le­rini tat­hîr et­tiği kim­se­ler­dir. Onlar için muk­tezâ-yı be­şe­ri­yet, ev­velce sudur etmiş ku­sur­ları taraf-ı ilâ­hî­den afv u mağ­fi­ret olun­duğu gibi şu tâ­zim­leri se­be­biyle de büyük ecr u sevap var­dır.”3

İm­ti­han, bir şeyin iyi­sini kö­tü­sün­den, çü­rü­ğünü sağ­la­mın­dan ayı­rıp pak­la­mak ma­na­sın­da­dır. Buna na­za­ran manâ-yı âyet; “Ra­sû­lul­lah’a tâzim için sa­dâ­la­rını aşağı in­di­re­rek söz söy­le­yen­le­rin kalp­le­rin­den Allah Teâlâ bir­ta­kım ya­ra­maz ahlâk-ı ze­mî­meyi çı­kar­makla kalp­le­rini takva için mü­heyyâ ve re­zâil-i ah­lak­tan tat­hîr etti.” de­mek­tir.

Kâdı Bey­zâvî’nin be­ya­nına göre, im­ti­han mih­net­tir. Buna na­za­ran manâ-yı âyet; “Ra­sû­lul­lâh’a tâzim için sa­dâ­la­rını hafif çı­ka­rıp ke­lam­la­rını gayet mü­lâ­yim söy­le­yen­le­rin kalp­le­rini Vâcib Teâlâ haz­ret­leri her türlü te­kâ­li­fin mih­net­le­rine ta­ham­mül et­mekle takva için ha­zır­la­yıp tat­hîr bu­yurdu.” de­mek­tir.

Nasıl ki, bir ma­kine taz­yik ile bir şeyin tor­tu­sunu hâ­li­sin­den ayı­rıp tat­hîr ederse Hak Teâlâ Haz­ret­leri de te­kâ­lif-i ila­hi­sini kabul ile mih­net ve me­şak­kate ta­ham­mül eden mü’min ve mutı‘ kul­la­rı­nın kalp­le­rini tas­fiye edip takva ve birr u ih­sana lâyık bir mahal kılar. Ni­te­kim “Hi­da­yeti kabul eden mü’min­lere ge­lince; Allah -on­la­rın mu­vaf­fa­ki­ye­tini ar­tır­mış, on­lara- ateş­ten nasıl ka­çı­na­cak­la­rını ilhâm et­miş­tir.” buy­rul­muş­tur.

Cenâb-ı Hak, bu âyet-i ce­lî­le­deki fer­man-ı süb­hâ­ni­sinde, huzur-ı Pey­gam­berî’de kemâl-i edebe ri­a­yet eden mü’min­leri medh u senâ bu­yur­makla hem hukuk-ı Ra­sû­lul­lah’ı mu­ha­faza, hem de mü’min­lei hür­met et­meye ter­ğîb bu­yur­muş­tur. Yük­sek sesle ve çok ko­nuş­mak huzur-ı kalbi ihlal ve kalbi mânen hasta edip, zarâr-ı mâ­ne­vîsi pek büyük ola­ca­ğın­dan, ehem­mi­yetle hazer la­zım­dır.


* Mahmud Sâmi Ramazanoğlu Hocaefendinin Musâhabe isimli eserinden telhis edilmiştir.

  1. Hucurât, 49/1. ↩︎
  2. Hucurât, 49/2. ↩︎
  3. Hucurât, 49/3. ↩︎