Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Dini Ölçülerden Taviz Verme

56. Sayı · 2018/6

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

“(Fitne za­ma­nında) Kişi, di­nini basit dünya çı­karı kar­şı­lı­ğında sa­ta­cak.”1

Taviz Nedir?

Taviz: Be­lirli bir şey kar­şı­lığı ana il­ke­ler­den vaz­geçme, temel pren­sip­ler­den ödün verme an­la­mın­da­dır. Hangi ko­nuda olursa olsun taviz verme, ki­şi­lik ek­sik­liği ve kim­lik aşın­ma­sı­dır. Ta­viz­kâr­lı­ğın en kö­tüsü dinî inanç­lar­dan, kesin dinî öl­çü­ler­den taviz ve­ril­me­si­dir.

Din­den taviz ver­mek; nefsî, şahsî ar­zu­la­rına uya­rak dinî esas­lar­dan bi­rini bi­le­rek terk etmek, dinen haram olan bir şeyin ya­pıl­ma­sına izin ver­mek, çir­kin­lik­lere göz yum­mak, ya da ca­iz­dir diye fetva ver­mek de­mek­tir.

Taviz, şey­ta­nın hi­le­le­rin­den bi­ri­dir. Şey­tan, İslam’dan ko­par­ta­ma­dığı Müs­lü­manı İs­lamî öl­çü­le­rin­den kıs­men vaz­geç­meye davet eder. Taviz ta­vize sebep olur, taviz ta­vizle ör­tü­lür. Gi­de­rek dine ya­ban­cı­laşma ve çü­rüme mey­dana gelir. Taviz, Allah’ın rah­me­tin­den ve yar­dı­mın­dan mah­ru­mi­yete sebep olur.

Pey­gam­be­ri­miz (s.a.v), Mekke müş­rik­le­ri­nin taviz ta­lep­le­rini red­det­miş­tir. Örnek nesil sa­ha­be­nin en önemli özel­lik­le­rin­den biri dinî öl­çü­lerde ta­viz­siz ol­ma­la­rı­dır. İslam âlim­leri tarih bo­yunca il­keli, şah­si­yetli bir duruş ser­gi­le­miş­ler; yö­ne­ti­ci­ler veya zen­gin­ler ha­tı­rına İs­lamî esas­lar­dan taviz ver­me­miş­ler­dir.

İslam, Müs­lü­ma­nın bu­lun­duğu or­tama ka­yıt­sız şart­sız uy­ması ye­rine, ona elin­den gel­diği kadar ya­şa­dığı or­tamı İs­la­mî­leş­tirme ve ah­la­kî­leş­tirme gö­revi ver­mek­te­dir.

İslam hoş­gö­rüyü tav­siye eder, ama ta­vize izin ver­mez. Hoş­görü ve taviz bir­bir­le­rin­den ta­ma­men ayrı, çok farklı te­rim­ler­dir. Hoş­görü; haram ol­ma­yan ko­nu­larda gönül ka­zanma ama­cıyla tatlı bir yak­la­şım ser­gi­le­mek de­mek­tir. Taviz ise yer­siz, izin­siz ve te­mel­siz hoş­gö­rü­dür.

İlahî veya ne­bevî ruh­sat­lara, izin­lere uymak taviz de­ğil­dir. Dinde taviz, nefsî ba­ha­ne­ler, çı­kar­lar veya kor­ku­larla kendi ken­dine yeni ruh­sat ka­pı­ları açmak, dinde gedik açmak için ve­ril­mek­te­dir.

Allah Ra­sûlü daima kolay olanı ter­cih ederdi. Ancak: Günah ol­ma­dığı müd­detçe…

İslam dini, ko­lay­lık ve hoş­görü di­ni­dir. Ko­lay­laş­tı­rıp zor­laş­tır­ma­mak, müj­de­le­yip nef­ret et­tir­me­mek ne­bevî öl­çü­ler­den­dir. Ancak taviz söz ko­nusu ol­du­ğunda ko­lay­laş­tırma ama­cıyla taviz ver­mek­ten söz etmek, ya da ko­lay­laş­tırma ba­ha­ne­siyle taviz ver­mek caiz de­ğil­dir.

Hz. Aişe va­li­de­miz an­la­tı­yor: “Allah Ra­sûlü (s.a.v) bir ko­nuda iki ter­cih ara­sında bı­ra­kıl­dı­ğında bu ikisi ara­sında günah ol­ma­dığı müd­detçe kolay olanı ter­cih ederdi. Ancak günah ise en uzak du­ranı o olurdu.”2

Haklı hiç­bir sebep yok­ken sü­rekli ruh­sat­la­rın ya­pıl­ması, daima ko­lay­lı­ğın pe­şinde ko­şul­ması (te­teb­buu ruhas) caiz gö­rül­me­miş­tir. Ay­rıca kesin ola­rak haram ol­duğu bil­di­ri­len bir âde­tin gü­nü­müzde yay­gın ol­ması, ge­le­nek ha­line gel­mesi gibi se­bep­lerle cevaz ver­me­nin tabiî kar­şı­lan­ması müm­kün de­ğil­dir.

İlim er­babı ta­viz­siz ol­ma­lı­dır.

Her­kes taviz verme gü­nahı iş­le­ye­bi­lir ama ilim adamı bu ko­nuda her­kes­ten daha titiz ol­ma­lı­dır. Cenab-ı Hakk’ın “ilim” gibi bir özel­liği ken­di­sine bah­şet­tiği ilim adamı, Allah Ra­sûlü’nün va­risi olma gibi bir şeref ve so­rum­lu­lukla ha­re­ket ede­rek ger­çek­leri açık­la­makta te­red­düt et­me­meli, ilmin şük­rünü eda etmek üzere; has­taya veya ya­kın­la­rına acı ger­çeği tatlı üs­lûpla söy­le­yen şef­katli dok­tor gibi ger­çekçi dav­ran­ma­lı­dır.

İlim ada­mı­nın en büyük en­di­şesi, Kur’an ifa­de­siyle ilim üze­rine sa­pık­lığa düş­meme, bir başka ifade ile il­mi­nin ken­di­sini sa­pık­lığa dü­şürme en­di­şesi ol­ma­lı­dır. “Kendi nefsi ar­zu­sunu ilâh edi­nen Allah’ın ilim üze­rine ken­di­sini sap­tır­dığı, ku­la­ğını ve kal­bini mü­hür­le­diği, gö­zü­nün üze­rine perde çek­tiği kim­seyi gör­dün mü? Onu Allah’tan başka kim doğru yola eriş­ti­re­bi­lir? Hâlâ ibret al­ma­ya­cak mı­sı­nız?”3

Zen­gin­lik, ik­ti­dar, genç­lik, sağ­lık, gü­zel­lik gibi ilim de Allah’ın de­ğerli bir ik­ramı ve güzel bir ni­meti olup her nimet gibi ilmin de sa­hi­bini tuğ­yana, sa­pık­lığa, ben­liğe ve gu­rura dü­şürme teh­li­kesi var­dır.

Ger­çek ilim adamı, “ilim” gibi mu­az­zez bir de­ğeri, bu üstün vasfı kendi aley­hine kul­lan­ma­ya­cak, ilmi art­tıkça gu­ruru değil, te­va­zuu ar­ta­cak, il­mi­nin ge­reği ola­rak ger­çek­leri güzel bir üs­lûpla açık­la­ya­cak, ken­di­sine so­ru­lan so­ru­lara açık ve net ce­vap­lar ve­re­cek­tir. Zira o, ger­çeği giz­leme gü­na­hı­nın ce­za­sı­nın ağır ol­du­ğunu bil­mek­te­dir: “Kime bir soru so­ru­lur da ger­çeği giz­lerse, kı­ya­met günü ateş­ten bir gem vu­ru­lur.”4

Fitne za­ma­nında ve­ri­len ta­viz­ler ima­nın ze­de­len­me­sine sebep ola­cak­tır. Bu ko­nu­daki ne­bevî uyarı gayet açık­tır: “Ka­ran­lık gece par­ça­ları gibi fit­ne­ler gel­me­den önce amel­lere koşun. O zaman kişi mü’min ola­rak sa­bah­lar, kâfir ola­rak ak­şam­lar. Mü’min ola­rak ak­şam­lar, kâfir ola­rak sa­bah­lar. Kişi basit dünya çı­karı kar­şı­lı­ğında di­nini satar.”5

Vaaz ver­mek için Fatih Camii kür­sü­süne çık­tı­ğında söz­le­rine baş­la­ma­dan önce: “Al­la­hım!.. Beni bu­raya Müs­lü­man ola­rak çı­kar­dın. Bu kür­sü­den Müs­lü­man ola­rak in­meyi nasib eyle. Nice kim­se­ler bu kür­süye Müs­lü­man ola­rak çık­tı­lar ama Müs­lü­man ola­rak in­me­di­ler. Beni öy­le­le­rin­den ey­leme!..” şek­linde dua eden Hacı Cemal ÖĞÜT (1887-1966) Ho­ca­e­fendi her halde bu ma­nayı vur­gu­la­mak is­te­mek­te­dir.

Gü­nü­müzde renk renk ta­viz­ler ya­şan­mak­ta­dır.

Gü­nü­müzde her ko­nuda ılımlı, esnek, elas­tikî, hoş­gö­rülü ifa­de­lerle yep­yeni bir din an­la­yışı or­taya ko­nul­mak­ta­dır. Ilımlı İslam, Ame­ri­kancı İslam gibi te­rim­lerle ifade edi­len ve İslam ül­ke­le­rine da­yatma plan­ları ya­pı­lan bu an­la­yış, İslam’ı çü­rüt­meye ve boz­maya yö­ne­lik planlı ve ka­sıtlı bir an­la­yış­tır. Acı olan, bu çar­pık, batıl an­la­yışa bazı ilim adam­la­rı­nın çanak tut­ma­sı­dır.

Hak­sız­lık­lara ve zulme karşı tep­ki­siz kalma ta­viz­kâr­lı­ğı­nın ya­şan­ması, ima­nı­mızı le­ke­le­ye­cek, şirke dü­şü­re­cek so­rum­suz ta­vır­lara karşı ses­siz ka­lın­ması, İs­lâmî öl­çü­ler ye­rine İslâm’a ay­kırı be­şerî öl­çü­lere uyma alış­kan­lı­ğı­nın yay­gın­laş­ması; gi­de­rek İs­lâmî has­sa­si­yet, me­ta­net ve di­ra­ye­ti­mi­zin eri­me­sine sebep ola­cak­tır.

Kur’ân-ı Kerîm’de ve Sün­net-i Se­niyye’de ke­sin­likle ya­sak­lan­dığı halde; “Enf­las­yon ora­nında faiz ca­iz­dir.”, gibi çar­pık, yan­lış, tu­tar­sız fet­va­larla fa­i­zin caiz gö­rül­mesi; Cenab-ı Hakk’ın kesin ola­rak em­ret­tiği, “İf­fetli ol­ma­ları onlar için daha ha­yır­lı­dır.”6 aye­tiyle if­fe­tin sem­bolü ola­rak beyan et­tiği, hatta “Ba­şör­tü­le­rini ya­ka­la­rı­nın üze­rine sal­sın­lar.”7 aye­tiyle şek­lini bile tarif et­tiği ba­şör­tü­sü­nün; “İlim öğ­ren­mek için açı­la­bi­lir.”, fet­va­sıyla gö­zardı edil­mesi; sanki Müs­lü­man iş­ve­re­nin Cuma na­ma­zını en­gel­leme hakkı var­mış gibi; iş­ve­ren izin ver­me­diği tak­dirde Cuma na­mazı ye­rine öğle na­mazı kı­lı­na­bi­lir, den­mesi; çağ­daş kumar çe­şit­le­rin­den toto, lotto, pi­yango gibi şans oyun­la­rı­nın mek­ruh­tur, ya da he­lal­dir, gibi fet­va­larla nor­mal gö­rül­mesi, dinî öl­çü­ler­den ve­ri­len taviz ör­nek­le­rin­den­dir.

Kendi be­şerî öl­çü­leri çiğ­nen­di­ğinde yır­tı­nan­la­rın, Allah’ın di­ni­nin nefsî he­ves­lerle de­je­nere edil­mesi te­şeb­büs­leri kar­şı­sında “du­yarlı” in­san­la­rın bu­lu­na­ca­ğını, Allah’ın di­ni­nin ko­ru­ma­sız ol­ma­dı­ğını bil­me­leri ge­re­kir.

Nâ­mah­rem (karşı cins­ten nikâh düşen kim­se­ler) ile to­ka­laş­mak caiz de­ğil­dir.8

Gü­nü­müzde yay­gın taviz ko­nu­la­rın­dan biri, nâ­mah­remle (nikâh düşen kim­se­lerle) to­ka­laş­ma­nın caiz ol­duğu şek­lin­deki yan­lış gö­rüş­tür. Za­ru­ret, mo­dern hayat, çevre ile uyum, çev­reye şirin gö­rünme, tepki al­mama, iş ha­yatı ge­reği, ge­le­nek­lere uyma gibi ar­gü­man­larla karşı cinsle to­ka­laşma ba­zı­ları ta­ra­fın­dan tabiî gös­te­ril­mek­te­dir.

Ta­raf­la­rın ar­ka­daş ol­ma­ları, amir-memur iliş­kisi içe­ri­sinde ol­ma­ları, to­ka­laş­ma­nın saygı ge­reği ol­ması, zina kor­ku­su­nun bu­lun­ma­ması, ta­raf­lar ara­sında güven ve sa­mi­mi­ye­tin bu­lun­ması, nâ­mah­remle tok­laş­ma­nın caiz ve helâl gö­rül­mesi için ma­ze­ret ola­maz.

Hatta hadîs-i şe­rîfte ta­raf­lar arası güven, sa­mi­mi­yet ve hı­sım­lı­ğın bu ko­nuda ma­ze­ret kabul edi­le­mi­ye­ce­ğine işa­ret edil­miş­tir. “Ka­dı­nın ko­ca­sı­nın erkek ya­kın­la­rıyla yal­nız bir or­tamda baş başa bir arada bu­lun­ması ölüm gibi teh­li­ke­li­dir.”, şek­linde açık­la­na­bi­le­cek (el-hamvu el­mevt)9 hadîs-i şe­rî­fiyle ka­dı­nın, ko­ca­sı­nın erkek ak­ra­ba­la­rıyla yal­nız kal­ması gö­nül­le­rin kir­len­mesi, ta­raf­lar arası gü­ve­nin ze­de­len­mesi ve zi­naya dü­şül­mesi ih­ti­ma­line sebep ola­bi­le­ceği için “ölüm” gibi teh­li­keli ola­rak tav­sif edil­miş­tir.

Bi­lin­diği gibi; Kur’ân-ı Kerîm’de ni­kâh­lan­ması haram olan (mah­rem) kim­se­ler birer birer be­lir­til­miş­tir. Bu mah­rem ak­ra­ba­nın dı­şın­daki ki­şi­lerle nikâh caiz ol­duğu için; bun­larla to­ka­laşma, ka­palı bir yerde yal­nız kalma, baş başa oturma haram kı­lın­mış­tır.

Kur’ân-ı Kerîm; “Mü’min er­kek­lere söyle; “Göz­le­rini yum­sun­lar (ha­rama bak­ma­sın­lar), ırz­la­rını ko­ru­sun­lar…” Mü’min ka­dın­lara söyle; “Göz­le­rini yum­sun­lar (ha­rama bak­ma­sın­lar), ırz­la­rını ko­ru­sun­lar….””10 ayet­le­riyle karşı cins­ten nâ­mah­rem olan­lara bak­mayı ke­sin­likle ya­sak­la­mak­ta­dır.

Kur’ân-ı Kerîm’in, “Göz­le­rini yum­sun­lar.” şek­lin­deki ifa­de­siyle bak­mayı ya­sak­la­dığı nâ­mah­rem kim­se­lerle, on­la­rın gö­zü­nün içine baka baka to­ka­laş­mayı caiz gör­mek, bunun için de ge­le­nek, kül­tür, mo­dern hayat, iş ha­yatı ve ben­zeri ba­ha­ne­leri kul­lan­mak Kur’anın çiz­gi­sine ay­kırı bir görüş ser­gi­le­mek de­mek­tir.

Bu ko­nu­daki bazı de­lil­leri zik­re­den­ler, ne­dense “Elin zi­nası (nâ-mah­remle) to­ka­laş­mak­tır.”11 ha­di­sini söz ko­nusu et­me­mek­te­dir­ler. “Elin zi­nası” ifa­desi gayet tabii me­cazî bir ifa­de­dir. Ancak göz zi­nası, ayak zi­nası gibi, el zi­na­sı­nın da zina iş­le­meye sebep olan adım­lar­dan biri ol­ması se­be­biyle to­ka­laş­ma­nın haram ol­du­ğunu açıkça gös­ter­mek­te­dir.

Her ve­si­leyle Allah Ra­sûlü’nün en güzel örnek, en üstün ki­şi­lik mo­deli ol­du­ğunu ifade eden­le­rin; “Ben ya­bancı ha­nım­larla to­ka­laş­mı­yo­rum.”12 ha­di­sini Allah Ra­sûlü’ne ait özel bir uy­gu­lama ola­rak ni­te­le­me­leri çar­pık bir an­la­yış­tır.

Hz. Aişe va­li­de­mi­zin Allah Ra­sûlü’nün zaman zaman soru sor­mak için gelen mi­sa­fir­le­riyle il­gi­len­mesi ko­nu­sun­daki ha­dis­ler in­ce­len­di­ğinde, bu du­ru­mun te­set­tür âye­ti­nin nü­zû­lün­den önce ya­şan­dığı gö­rü­le­cek­tir.

Sa­ha­be­nin, Sev­gili Pey­gam­be­ri­miz’in ha­nım­la­rıyla gö­rüşme şekli şu ayetle açıkça be­lir­til­miş­tir: “On­lar­dan (Allah Ra­sûlü’nün ha­nım­la­rın­dan) bir şey is­te­di­ği­niz zaman perde ar­ka­sın­dan is­te­yin. Bu sizin kalp­le­ri­niz için de on­la­rın kalp­leri için de daha temiz bir dav­ra­nış­tır”13.

Edep ve fa­zi­lette ken­di­le­riyle kim­se­nin boy öl­çü­şe­me­ye­ceği sa­hâbe-i ki­râ­mın, Pey­gam­be­ri­miz’in ter­te­miz, nezih ha­nım­ları olan an­ne­le­ri­mizle gö­rüş­me­le­rinde bu ilahî ölçü or­taya ko­nul­du­ğuna göre; hiç kimse kalp te­miz­li­ğini ba­hane gös­te­re­rek perde ve ör­tü­leri kal­dı­rıp bir­bir­le­rine nikâh düşen kadın-er­kek­le­rin bir arada otur­ması ve per­va­sızca güle oy­naya soh­bet et­mesi ko­nu­sunda cevaz ve­re­mez.

İç­ki­nin, ku­ma­rın, rüş­ve­tin yay­gın­laş­ması bun­la­rın caiz sa­yıl­ma­sına sebep ol­ma­ya­cağı gibi kadın-erkek iliş­ki­le­rinde ne­bevî öl­çü­le­rin gö­zardı edi­le­rek ya­şa­nan yeni hayat tarzı, bu ko­nu­daki ha­ram­la­rın caiz sa­yıl­ma­sına da sebep ola­maz.

Ye­tim­lerle, mi­sa­fir­lerle ya da ar­ka­daş­la­rıyla bir­likte yemek ye­dik­le­rinde hak geç­me­sin­den kor­kan sa­habe hak­kında inen; “Toplu halde veya ayrı ayrı ye­me­nizde sa­kınca yok­tur.”14 me­â­lin­deki aye­tin tef­siri ve nüzûl se­bebi in­ce­len­di­ğinde; bu aye­tin nâ­mah­remle bir­likte otur­mayı caiz görme ko­nu­sunda ke­sin­likle delil ol­ma­ya­cağı açıkça an­la­şı­la­cak­tır.

Müm­kün ol­duğu kadar ta­viz­siz ola­lım!..

Taviz ko­nu­sunu ele al­makta ama­cı­mız, ke­sin­likle bi­ri­le­rini le­ke­leme ve ka­ra­lama ol­ma­yıp gün­lük ha­yatta ya­şa­nan mo­dern­leşme, se­kü­ler­leşme, ba­tı­lı­laşma ve ılım­laş­ma­nın İs­lâmî öl­çü­ler­den ödün ver­me­mize sebep ol­du­ğunu açıkça vur­gu­la­mak­tır.

Top­lumda esen sos­yal olum­suz fır­tı­na­lar­dan en az et­ki­len­mesi ge­re­ken ilim adam­la­rı­nın, zaman zaman bu akın­tıya pa­ra­lel bir çizgi iz­le­me­leri acı ve üzü­cü­dür. Top­luma mal olmuş, tak­dire değer eser­ler ver­miş, gü­ve­ni­lir ilim adam­ları; fetva ve gö­rüş­le­rinde dik­katli ve iti­nalı dav­ran­mak, taviz sa­yı­la­bi­le­cek ifa­de­ler­den ka­çın­mak zo­run­da­dır­lar.

Allah’ın Rı­za­sına, Ra­sû­lü­nün hayat çiz­gi­sine, Onun nezih sün­ne­tine uygun, ta­viz­siz, İs­lamî bir hayat ya­şa­mak asıl ama­cı­mız ol­malı… Ta­viz­siz bir hayat dü­şü­ne­mi­yor­sak, en az taviz ve­ren­ler­den olma gay­re­tini ta­şı­mak ana he­de­fi­miz ol­ma­lı­dır.


* Doç.Dr., Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniv. İslâmî İlimler Fak. Hadis ABD Öğ. Üyesi, halilkutlay@hotmail.com

  1. Müslim: İman 186; Tirmizî: Fiten 30; İbn Mace: İkame 78; Ahmed b. Hanbel, Müsned: 2/304. ↩︎
  2. Buharî, Menakıb 23; Edeb 80; Hudud 10; Müslim: Fezail 77,78; Ebu Davud: Edeb 4; Tirmizî: Menakıb 34; Malik b. Enes, Muvatta: Husnü’-Hulk 3; Ahmed b. Hanbel, Müsned: 6/85,113,114 ↩︎
  3. Câsiye: 23 ↩︎
  4. Ebu Davud: İlim 9; Tirmizî: İlim 3; İbn Mace: Mukaddime 24; Ahmed b. Hanbel, Müsned: 2/262, 305, 344, 353. ↩︎
  5. Müslim: İman 186; Tirmizî: Fiten 30; İbn Mace: İkame 78; Ahmed b. Hanbel, Müsned: 2/304. ↩︎
  6. Nur: 60 ↩︎
  7. Nur: 31 ↩︎
  8. Abdülhayy el-Kettanî’nin et-Teratîbü’l-İdariyye: 1/222 de ifade ettiğine göre; İbnü’l-Cevzî diyor ki: “Peygamberimiz’e bey’at eden kadınlardan isimleri tesbit edilebilen kadın sayısı dört yüz elli yedidir. Rasûlullah (s.a.v) bunlardan hiçbir kadınla bey’at için tokalaşmamıştır, hanımların bey’atini sadece sözle kabul etmiştir. Şemsül-Hak el-Azîm-Âbadî’nin Sünen-i Darakutnî üzerine yazdığı ta‘likatında (4/147) “Nevadir” bahsinde belirttiği gibi; Kadı Beşîruddin b. Kerîmüddin el-Kınnevcî el-Hindî (r.a)’nin nâ-mahrem kadınlarla tokalaşmanın haram olduğunu uzun uzun anlattığı bir risalesi bulunmaktadır. Yabancı hanımlarla toklaşmanın haram olduğu konusunda Suriye’li muasır âlimlerden Muhammed el-Hamid’in Hukmü’l-İslâm fî Musafahati’l-Mer’eti’l-Ecnebiyye isimli veciz ve nefis bir risalesi bulunmaktadır. bkz. Mecmuatü Resaili’ş-Şeyh Muhammed el-Hamid, Mektebetü’d-Da’veh, 1.bsk. Hama, 1389/1970 ↩︎
  9. Buharî: Nikâh 111; Müslim: Selâm 20; Tirmizî: Rada’ 16; Darimî: İsti’zan 14; Ahmed b. Hanbel, Müsned: 4/149;153 ↩︎
  10. Nur: 30-31 ↩︎
  11. Müslim: Kader 21; Ebu Davud: Nikâh 43; Ahmed b. Hanbel, Müsned: 2/343,379,536. ↩︎
  12. Tirmizî, Sünen:7/94 Siyer 37; Nesaî, Sünen: 7/149 Bey’a 18; İbn Mace Sünen: 2/960 Cihad 43; Malik, Muvatta: 2/982 Bey’a 2; İbn Hıbban, Sahih:  7/41 No: 4536. Fethu’l-Barî’ deki (8/488) bir rivayete göre; Allah Rasûlü’ne biat edecek olan kadınlar: “Ya Rasûlallah!.. Elini uzat, musafaha edelim (tokalaşalım).” dediler. Bunun üzerine Allah Rasûlü (s.a.v) şöyle buyurdu: “Ben, sizin bey’atinizi sözle kabul ettim. Ben kadınlarla tokalaşmıyorum.” Bu hadis, Buharî ve Müslim’in şartlarına uygun olması sebebiyle, Darakutnî’nin; Buharî ve Müslim’in Sahih’lerine mutlaka almalarının gerekli olduğuna hükmettiği hadislerden biridir. ↩︎
  13. Ahzab: 53 ↩︎
  14. Nur: 61 ↩︎