Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Ömer b. Abdülaziz ve İyi Niyetin Mükâfatı

56. Sayı · 2018/6

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Her işin başı iyi ni­yet­tir. İmam Bu­hârî (rh) Sahîh-i Bu­hâri isimli en sağ­lam hadis kay­nağı olan ese­rine ni­yetle il­gili bir hadîs-i şe­rîfle baş­lar. Oysa ese­rin ilk bö­lümü ni­yetle değil, vah­yin baş­lan­gı­cıyla il­gili hadîs-i şe­rîf­leri içe­rir. Bu­hârî’nin ki­ta­bına ni­yetle baş­la­ması, hadîs-i şerîf oku­yan bi­ri­si­nin önce ni­ye­tini gü­zel­leş­tir­mesi ge­rek­ti­ğini ifade et­mek­te­dir.

Sa­dece hadîs-i şerîf oku­yan kişi mi ni­ye­tini gü­zel­leş­ti­re­cek? Ha­yırlı bir işe baş­la­yan her­ke­sin önce ni­ye­tini gü­zel­leş­tir­mesi ge­re­kir.

Sahîh-i Bu­hâri’deki ni­yetle il­gili hadîs-i şerîf şöy­le­dir:

«إِنَّمَا اْلأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ»

“Amel­ler ancak ni­yet­lere gö­re­dir.”1

Bu hadîs-i şerîf, in­sa­nın ka­za­na­cağı sevap ve gü­nah­larla ya­kın­dan il­gi­li­dir. Ha­di­sin mâ­nâsı, ge­nelde uzuv­la­rı­mızla yap­tı­ğı­mız iş­leri kap­sar. Yol­daki bir taşı, in­san­lara zarar ver­me­sin dü­şün­ce­siyle ve sevap ka­zan­mak ümi­diyle kal­dı­rıp atmak bir sa­daka sa­yı­lır. Bi­ri­nin ma­lını meşru ol­ma­yan yol­lar­dan elde et­meye karar ver­miş­ken, Allah kor­ku­suyla bu işten vaz­geç­mek de aynı şe­kilde sevap ka­zan­maya ve­sile olur. Yine as­lında sevap ol­ma­yan bazı işler, iyi ni­yetle ya­pıl­dığı tak­dirde biz­lere sevap ka­zan­dı­ra­bi­lir. Me­selâ yemek yiyen kimse, bu gı­da­lar­dan elde ede­ceği kuv­vetle iba­det ede­ce­ğini dü­şü­nürse, yemek yer­ken dahi sevap ka­zan­mış olur. Nor­mal ti­ca­re­tini yapan kimse, işini en iyi şe­kilde ya­pa­rak in­san­lara hiz­met et­meyi, on­ları al­dat­ma­mayı dü­şü­nürse, hem para hem de sevap ka­za­na­bi­lir.2

Diğer ta­raf­tan kötü ni­yetle ya­pı­lan en büyük iba­det dahi se­vap­sız kalır. Eğer kişi kıl­dığı na­mazı, ver­diği zekât ve sa­da­kayı Allah için değil de in­san­lar onu öv­sün­ler diye ya­parsa se­vap­tan mah­rum olur. Hatta gös­te­riş yap­tığı için gü­naha gir­miş olur.

İyi niyet hu­su­sunda me­de­ni­ye­ti­mizde biz­lere örnek ola­cak bir­çok öncü şah­si­yet bu­lun­mak­ta­dır. Bun­lar­dan bi­risi de Ömer b. Ab­dü­la­ziz’dir.

Ömer b. Abdülaziz

Ömer b. Ab­dü­la­ziz (ö.101/720), Hz. Ömer (r.a)’in oğlu Âsım’ın kız­dan to­ru­nu­dur.

O, önce Hicaz va­li­liği yaptı. Hicrî 87 (m.706) yı­lında tayin edil­diği bu va­li­lik gö­revi 7 yıl sürdü. Va­li­lik­teki ilk ic­ra­atı Me­dine’de ya­şa­yan on büyük âlimle is­ti­şare etmek oldu. On­lara dev­let ve hal­kın me­se­le­le­rini ken­di­le­riyle is­ti­şare et­tik­ten sonra ka­rara bağ­la­ya­ca­ğını bil­dirdi.

Ömer b. Ab­dü­la­zîz, Ha­life Sü­ley­man’ın ölümü üze­rine ha­life ilân edildi. Bu önemli gö­re­vin ken­di­sine bil­gisi dı­şında ve­ril­di­ğini söy­le­ye­rek af­fını is­te­diyse de biat me­ra­si­mine ka­tı­lan­la­rın ıs­rar­ları üze­rine gö­revi kabul etti (10 Safer 99 / 22 Eylül 717).

Bu­rada şu hadîs-i şerîf ak­lı­mıza gel­mek­te­dir:

«يَا عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ سَمُرَةَ، لاَ تَسْأَلِ الإِمَارَةَ، فَإِنَّكَ إِنْ أُوتِيتَهَا عَنْ مَسْأَلَةٍ وُكِلْتَ إِلَيْهَا، وَإِنْ أُوتِيتَهَا مِنْ غَيْرِ مَسْأَلَةٍ أُعِنْتَ عَلَيْهَا»

Bir de­fa­sında Pey­gam­ber Efen­di­miz (s.a.v) sa­ha­be­den Ab­dur­rah­man b. Se­mura (r.a)’ya şöyle bu­yur­muş­lar­dır:

“Ey Ab­dur­rah­man b. Se­mura! Emîr­lik is­teme. Eğer senin ta­le­bin üze­rine sana emîr­lik ve­ri­lirse sı­kıntı çe­ker­sin: Eğer senin ta­le­bin ol­ma­dan sana emir­lik ve­ri­lirse, o işte o zaman sana yar­dım edi­lir.”3

Ömer b. Ab­dü­la­zîz ken­di­sine ha­li­fe­lik gö­revi ve­ri­lince de­desi Hz. Ömer’in yo­lun­dan git­meye niyet eder. Bunun için Sâlim b. Ab­dul­lah (ö.106/725)’a bir mek­tup ya­za­rak ondan de­de­si­nin mah­keme ka­rar­ları ve ha­ya­tına dair ya­zı­ları ister. Sâlim b. Ab­dul­lah (rh), Hz. Ömer (r.a)’in to­runu olup Me­dine’de ya­şa­mış tâ­biin âlim­le­rin­den­dir. Ba­bası Ab­dul­lah b. Ömer (ö. 73/692)’dir.

Sâlim, Ömer b. Ab­dü­la­ziz’e şöyle bir mek­tup yazar:

“Şimdi. Sana da­nı­şıl­ma­dığı ve ta­le­bin de ol­ma­dığı halde Müs­lü­man­la­rın yö­ne­ti­mini üst­len­mekle Allah’ın seni im­ti­hana tabi tut­tu­ğunu söy­le­di­ğin mek­tu­bunu aldım. Sen Ömer’in yo­lun­dan gi­de­ce­ğini söy­lü­yor­sun. Unutma ki Ömer (r.a)‘in za­ma­nında ya­şa­mı­yor­sun ve et­ra­fın­daki adam­larda da Ömer’in adam­la­rına ben­ze­yen yok.

Fakat şunu iyi bil ki eğer sen hakka niyet eder ve onu is­ter­sen, Allah sana yar­dım eder, sana öyle adam­lar verir ki onlar bu iş­leri ya­par­lar. Ve bu adam­ları Allah sana hiç um­ma­dı­ğın bir yer­den nasip eder. Şüp­he­siz Allah’ın, ku­luna yar­dımı ni­ye­tine gö­re­dir. Kimin ha­yır­daki ni­yeti tam olursa Allah’ın yar­dımı da tam olur. Kimin de ni­yeti nok­san olursa Allah’ın yar­dımı da ni­ye­tin­deki nok­san­lık kadar nok­san olur.

Allah’ın se­lamı, rah­meti ve be­re­keti üze­rine olsun.”

Ger­çek­ten de Ömer b. Ab­dü­la­ziz iyi ni­ye­ti­nin ve bu yol­daki gay­re­ti­nin mü­kâ­fa­tını görür. De­desi Hz. Ömer’in yo­lun­dan gider ve Hu­lefâ-yi Râ­şi­dîn’in be­şin­cisi kabul edi­lir.

İki buçuk yıl sür­me­sine rağ­men onun ha­li­fe­liği dö­ne­minde büyük bir maddî kal­kınma ve refah olur. Ken­di­sine sevgi ve güven duyan zen­gin­ler ze­kât­la­rını ve ver­gi­le­rini öde­mede du­yarlı dav­ran­dık­ları için hal­kın refah se­vi­yesi yük­se­lir. Ti­ca­retle uğ­ra­şan­lar dı­şında her­kese ye­terli mik­tarda maaş bağ­la­nır ve böy­lece ül­kede muh­taç kimse kal­maz. Zekât ala­cak kim­se­le­rin sa­yı­sı­nın azal­ması se­be­biyle artan zekât ve vergi ge­lir­le­ri­nin bir kısmı esir­leri kur­tar­mak, borç­lu­lara yar­dım etmek, fakir be­kâr­ları ev­len­dir­mek için ku­ru­lan va­kıf­lara ak­ta­rı­lır.

O halde biz­ler de her işi­mizde mut­laka ve mut­laka ni­ye­ti­mizi güzel tut­malı, işin uz­man­la­rıyla is­ti­şare et­meli ve bu yolda eli­miz­den gelen gay­reti gös­ter­me­li­yiz. Ves­se­lam.

(Kay­nak­lar: İs­mail Yiğit, “Ömer b. Ab­dü­la­ziz”, DİA, XXXIV, 53-55; Ali Bulut-Su­li­man Alo­mi­rat, Ca­hi­li­ye­den Gü­nü­müze Arapça edebi Me­tin­ler ve Çö­züm­le­mesi, İfav Yay,İs­tan­bul 2017; Ali Bulut, İslam Me­de­ni­ye­tin­den Ör­nek­lerle Ki­şi­liği İnşa Etme Sa­natı, İfav Yay, İs­tan­bul 2018.)


* Prof. Dr., Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi İslâmî İlimler Fakültesi, abulut@fsm.edu.tr

  1. Sahîh-i Buhârî, hadis no. 1; Sahîh-i Müslim,hadis no. 1906. ↩︎
  2. Nevevî, Riyâzü’s-Sâlihîn, hadis no. 1. ↩︎
  3. Sahîh-i Buhârî, hadis no. 6622. ↩︎