D Vitamini Geçici Moda mı? Mucize İlaç mı?

Son 7-8 yıl­dır bütün dün­yada tıp âle­mini bir D vi­ta­mini çıl­gın­lığı kap­ladı. Has­ta­la­rın ve he­kim­le­rin çoğu bu on yıl­lar­dır bi­li­nen hor­mona özel bir önem ver­meye baş­ladı. Adı vi­ta­min ola­rak geçse de D vi­ta­mini as­lında ste­roid ya­pıda bir hor­mon. En önemli kay­nağı güneş ışın­la­rıyla ki­şi­nin kendi de­ri­sinde yap­tığı sen­tez. Yani ye­terli güneş ışığı alan bir ki­şide çoğu zaman ağız yo­luyla ay­rıca D vi­ta­mini alın­ması ge­rek­mi­yor. Ve özel­likle ke­mik­le­rin ge­li­şimi ve sağ­lam­lı­ğını devam et­tir­mesi için çok önemli bir madde. Bu hor­mo­nun ek­sik­li­ğinde ço­cuk­larda ra­şi­tizm, eriş­kin­lerde ise os­te­o­ma­lasi de­ni­len ve ileri de­re­cede kemik yapı bo­zuk­luk­la­rına neden olan has­ta­lık­lar ge­li­şe­bi­li­yor.

Ancak 2011 yılı son­ra­sında bazı he­kim­ler D vi­ta­mi­ni­nin ön planda yal­nızca ke­mik­ler için ge­rekli bir hor­mon ol­ma­dı­ğını; D vi­ta­mini ek­sik­li­ği­nin kan­ser ve kalp has­ta­lık­ları başta olmak üzere dep­res­yon, bu­nama, şiş­man­lık gibi pek çok has­ta­lığa da­ve­tiye çı­kar­dı­ğını iddia et­ti­ler. Bu moda akım –D vi­ta­mini çıl­gın­lığı- işi öyle ileri gö­türdü ki tarih ön­cesi çağ­larda di­no­zor­la­rın yok olu­şunu bile bu hor­mon­daki ek­sik­lik­lere bağ­la­dı­lar. Uzman ko­mi­te­leri kan tah­lil­le­rin­deki D vi­ta­mini ek­sik­liği için ya­zı­lan sı­nır­ları yu­ka­rı­lara çek­ti­ler. Bunun so­nucu bütün dün­yada –kıs­men yapay- bir D vi­ta­mini ek­sik­liği pan­de­misi (dünya ça­pında yay­gın sal­gın has­ta­lık) ge­lişti, as­lında ko­nuyla il­gili şi­kâ­yeti ol­ma­yan mil­yon­larca kişi D vi­ta­mini ek­sik­liği ta­nısı ile takip edil­meye baş­landı.

Bu akım so­nu­cunda yal­nızca ABD’de D vi­ta­mini sa­tış­ları 6 yılda 9-10 kat arttı. D vi­ta­mini tah­lili en çok is­te­nen beş test ara­sına girdi ve tah­lil-ilaç top­lam yıl­lık ma­li­yet 1.5 mil­yar do­lara ulaştı. Yani ka­pi­ta­list sis­tem D vi­ta­mini çıl­gın­lı­ğın­dan yal­nızca ABD’de yılda 1.5 mil­yar li­ra­lık bir ciro ger­çek­leş­tirdi. Üs­te­lik bu te­davi olan has­ta­la­rın (!) ço­ğu­nun da önemli bir kli­nik ya­kın­ma­ları yoktu. Bu arada bu has­ta­lığı ön plana çı­ka­ran önde gelen bilim adam­la­rı­nın da D vi­ta­mini ile il­gili la­bo­ra­tuar ve ilaç fir­ma­la­rıyla yıl­lar­dır be­lirli çıkar iliş­ki­leri içinde ol­duğu or­taya çıktı.

Ko­nuyla il­gili soru işa­ret­leri geç­ti­ği­miz ay yak­la­şık 26.000 kişi üze­rinde ya­pı­lan bir ça­lış­ma­nın (VITAL)¹ so­nuç­la­rı­nın ya­yın­lan­ma­sıyla büyük öl­çüde açığa ka­vuştu. Bu ça­lış­mada in­san­lara D vi­ta­mini ve­ril­me­si­nin kalp has­ta­lık­ları ve kan­ser ge­li­şi­mine et­kisi araş­tı­rıl­mıştı. Ça­lışma so­nuç­ları D vi­ta­mini ek­sik­liği ol­ma­yan­larda günde 2000 ünite D vi­ta­mini te­da­vi­si­nin kalp has­ta­lığı ve kan­ser yö­nün­den in­san­larda bek­le­nen fay­dayı sağ­la­ma­dığı gös­te­rildi. Yani bazı “ünlü” he­kim­ler ta­ra­fın­dan son za­man­larda en önemli besin tak­vi­yesi ola­rak gös­te­ri­len mu­cize ilaç, as­lında yal­nızca ge­çici bir “moda” idi.

Şüp­he­siz D vi­ta­mini kas-is­ke­let sis­temi için çok önemli bir hor­mon ve 20 ng/ml al­tın­daki de­ğer­ler uygun şe­kilde te­davi edil­meli. Ancak te­da­vi­nin muh­te­mel za­rar­ları da dü­şü­nü­le­rek ge­rek­siz tet­kik ve te­da­vi­ler­den ka­çı­nıl­malı.

1. https://www.vitalstudy.org ↩︎