Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Öf Bile Deme

4. Sayı · 2006/4

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

‘‘ Rab­bin yal­nız ken­di­sine kul­luk et­me­nizi, ana-

ba­ba­nıza da iyi dav­ran­ma­nızı kesin bir şe­kilde em­retti.

On­lar­dan biri veya ikisi senin ya­nında yaş­la­nırsa,

ken­di­le­rine ‘‘ Öf ’’ bile deme; on­ları azar­lama; iki­sine de

güzel söz söyle. On­ları esir­ge­ye­rek al­çak­gö­nül­lü­lükle

üze­rine kanat ger ve: “ Rab­bim! Kü­çük­lü­ğümde onlar

beni nasıl ye­tiş­tir­miş­lerse, şimdi de Sen on­lara(öyle)

rah­met et!” di­ye­rek dua et.i

Ana ba­baya iyi­lik, iman ve in­san­lık de­ğer­le­rine sahip ol­ma­nın ge­re­ği­dir. Ço­cu­ğun, dün­yaya gel­me­sine ve­sile olan ebe­vey­nine min­net­tar ol­ması, aklen ve şer’an uygun bir dav­ra­nış­tır. Bu ne­denle Kur’an-ı Kerim’de Allah Teala: ‘‘ Rab­bin yal­nız ken­di­sine kul­luk

et­me­nizi, ana-ba­ba­nıza da iyi dav­ran­ma­nızı kesin bir şe­kilde em­retti…” Âyet-i Ke­ri­mesi ile yok­tan var eden ve bütün ni­met­leri veren ola­rak ken­di­sine iba­deti emir­den sonra ikinci de­re­cede nimet veren ola­rak anne-ba­baya da ih­sanda bu­lun­mayı ço­cuk­lara em­ret­miş­tir.

Kur’an-ı Kerim’in üze­rinde önemle dur­duğu ihsan kav­ramı; bütün gü­zel­lik­leri ve iş­ti­yakla yö­ne­li­len şey­leri ifade eder­ken, baş­ka­sına iyi­lik etmek, nimet ka­zan­dır­mak, yar­dımcı olmak ve bütün bun­ları baş­la­rına kalk­ma­dan gü­zel­likle yap­mak an­la­mına da gel­mek­te­dir.

Lok­man Sû­re­sinde Yüce Allah: “Biz in­sana, ana-ba­ba­sına iyi dav­ran­ma­sını tav­siye et­mi­şiz­dir. Çünlü anası onu nice sı­kın­tı­lara kat­la­na­rak ta­şı­mış­tır. Süt­ten ay­rıl­ması da iki yıl içinde olur. (İşte bunun için) önce bana, sonra da ana-ba­bana şük­ret diye tav­si­yede bu­lun­mu­şuz­dur. Dönüş ancak ba­na­dır.”[i] Bu­yur­muş ve ana ba­ba­nın çek­tik­leri zah­mete kar­şı­lık şükür ve ita­ate layık ol­duk­la­rını beyan et­miş­tir. Yüce Allah’ın ken­di­sine ya­pıl­ması ge­re­ken şü­kürle ana-ba­baya ya­pı­la­cak şükrü yan­yana koy­muş, bi­rinci sı­raya ken­di­sini ikinci sı­raya da ana-ba­bayı koy­ması ko­nu­nun öne­mini gös­ter­mesi ba­kı­mın­dan önem­li­dir.

Amr b. As (r.a)’dan ri­va­yet edil­di­ğine göre Pey­gam­ber Efen­di­miz (s.a.v) şöyle bu­yur­muş­tur:

“Rab­bin rı­zası ba­ba­nın rı­za­sında ve Rab­bin ga­zabı da ba­ba­nın ga­za­bın­da­dır.”[ii]

Ana-ba­baya ih­sanda bu­lun­ma­nın, ina­nan in­sa­nın hem dün­yevî hem de uh­revî ha­ya­tında büyük te­sir­leri var­dır. Bu yüz­den Ra­sû­lül­lah (s.a.v) bu iyi­li­ğin öğ­re­ti­le­rini ve Müs­lü­man fer­din ha­ya­tın­daki et­ki­sini be­lirt­miş, ay­rıca bunun na­file değil her in­sa­nın yap­ması ge­re­ken vacip bir va­zife ol­du­ğunu beyan et­miş­tir.

Kü­leyb b.Menfaa’nın de­desi Ra­sû­lül­lah (s.a.v)’a ge­le­rek: ” Ya Ra­sû­lal­lah! Kime iyi­lik ede­yim?” diye sordu. Ra­sû­lul­lah (s.a.v): An­nene, ba­bana, kız kar­de­şine, erkek kar­de­şine ve onu takip eden ya­kı­nına iyi­lik et. Bunu yap­mak vacip bir hak ve ye­rine ge­ti­ril­mesi ge­re­ken bir sıla-i ra­him­dir (ak­ra­ba­lık ba­ğı­dır).iii] 

Ebu Ümame (r.a)’den nak­le­dil­di­ğine göre bir adam: “Ya Ra­sû­lal­lah! Ana–ba­ba­nın ço­cuk­ları üze­rin­deki hakkı nedir?” diye sordu. Ra­sû­lul­lah (s.a.v):” Onlar, yani annen ve baban senin cen­net ve ce­hen­ne­min­dir, “bu­yurdu.i

Hz. Pey­gam­ber anne-ba­ba­sına iyi mu­a­mele de bu­lu­nan ki­şi­lere dua etmiş, âsi olan­lara içinde bu­lun­duk­ları is­ya­nın ve gü­na­hın du­ru­munu gös­te­ren ifa­de­lerle uyar­mış­tır. Bir çok Hadis-i Şe­rifte, ihsan sa­hibi ev­lat­lara müj­de­ler var­ken, âsi olan var­lık­la­rıyla hu­zur­suz­luk, acı ve ız­dı­rap kay­nağı olan ev­lat­lara so­nuç­la­rı­nın hem dünya hem de ahi­rette gö­re­cek­leri elem ve­rici uya­rı­larda bu­lu­nul­muş­tur.

Enes (r.a)’den ri­va­yet edil­di­ğine göre Ra­sû­lul­lah (s.a.v) şöyle bu­yur­muş­tur: “Kim rız­kı­nın ge­niş­le­til­me­sini ve öm­rü­nün uza­tıl­ma­sını arzu ederse, ana-ba­ba­sına iyi­lik yap­sın ve ak­ra­ba­sını zi­ya­ret etsin!”ii

Muaz b. Enes (r.a)’den ri­va­yet edi­len bir Hadis-i Şe­rifte de Ra­sû­lul­lah (s.a.v) şöyle bu­yur­muş­tur: “Ana ba­ba­sına iyi­lik eden kim­seye ne mutlu! Allah onun öm­rünü uzat­sın!”iii

Hz. Aişe (r.anha)’den ri­va­yet edil­di­ğine göre Pey­gam­ber Efen­di­miz (s.a.v.) şöyle bu­yur­muş­tur: Rü­yada ken­dimi Cen­nette gör­düm. Orada Kur’an oku­yan bi­ri­si­nin se­sini duy­dum. Onun kim ol­du­ğunu sor­dum. Hâ­rise b. Nu‘man ol­du­ğunu söy­le­di­ler. Ra­sû­lul­lah (s.a.v) Hz. Aişe’ye “İşte iyi­lik böy­le­dir, iyi­lik böy­le­dir; Hâ­rise, in­san­lar ara­sında ana­sına en çok iyi­lik edendi.” bu­yurdu.iv

Ebû Hü­reyre (r.a)’den ri­va­yet edil­di­ğine göre Pey­gam­ber Efen­di­miz (s.a.v) üç defa: “Burnu yere sü­rün­sün ve pe­ri­şan olsun!” dedi. Sa­habe ta­ra­fın­dan: Kimin yâ Ra­sû­lal­lah! diye so­ruldu. Bunun üze­rine Ra­sû­lul­lah (s.a.v): Yaş­lan­dık­la­rında ana–ba­ba­sına veya on­lar­dan bi­rine ye­ti­şip de Cen­nete gi­re­me­yen kim­se­nin.” ce­va­bını verdi.v

Urve b. Murra an­la­tı­yor: Bir adam Ra­sû­lul­lah (s.a.v)’a ge­le­rek: Ya Ra­sû­lal­lah! Allah’tan başka ilah ola­ma­dı­ğına ve senin Allah’ın el­çisi ol­du­ğuna şe­ha­det ettim, beş vakit na­mazı kıl­dım ve Ra­ma­zan oru­cunu tut­tum, dedi. Bunun üze­rine Ra­sû­lul­lah (s.a.v): “Kim bu iman ve amel üze­rine ölürse ana-ba­ba­sına âsi ol­ma­dıkça kı­ya­met gü­nünde ne­bi­lerle, sıd­dık­larla ve şe­hit­lerle şu şe­kilde be­ra­ber olur, bu­yurdu ve iki par­ma­ğını (bir­bi­rine bi­ti­şik halde) gös­terdi.1

Bu Hadis-i Şe­rif­ler ve ko­nuyla il­gili bu­lu­nan daha bir­çok Hadis-i Şerif ve Âyet-i Ke­rime gös­te­ri­yor ki, anne-ba­ba­nın hak­ları öde­ne­me­ye­cek kadar bü­yük­tür. “Bir adam an­ne­sini sır­tına almış Kâbe’yi tavaf et­ti­ri­yordu. O es­nada Ra­sû­lul­lah’ı gördü ve: ‘Nasıl an­ne­mim hak­kını öde­ye­bil­dim mi?’ diye sordu. Pey­gam­ber Efen­di­miz: ‘Hayır! Seni kar­nında ta­şır­ken, bir nefes alma anın­daki zah­me­ti­nin dahi hak­kını öde­ye­mez­sin.’ bu­yurdu”2 Bu ne­denle bir kimse, ancak on­larla iyi ge­çi­ne­rek, on­ları kır­ma­dan hüsn-ü mu­a­me­lede bu­lun­mak su­re­tiyle gö­nül­le­rini razı eder ve bu yolla Allah’ın rı­za­sını ka­za­nırsa o zaman anne- ba­ba­nın hak­kını öde­miş ola­bi­lir. Aksi bir tavır ve dav­ra­nış hem dünya ha­ya­tı­nın hem de ahi­ret ha­ya­tı­nın if­sadı de­mek­tir.

  1. Heysemi, Mecmau’z- Zevaid, VIII, 147. ↩︎
  2. Buhari, Edebu’l- Müfret, Trc: A. Fikri Yavuz, I, 15. ↩︎
  3. İbn Mace, Edeb,1. ↩︎
  4. Buhari, Edeb, 12; Müslim, Birr, 20. ↩︎
  5. Münavi, Feyzu’l-Kadir, VI, 95. ↩︎
  6. İbn Hacer, el- İsâbe, I, 312. ↩︎
  7. Müslim, Birr, 9. ↩︎
  8. Lokman, 31/14 ↩︎
  9. Tirmizi, Birr, 3. ↩︎
  10. Sünen, Edeb, 120. ↩︎
  11. İsra, 17/ 23-24 ↩︎