Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Hacegân İmam-⁠ı Rabbanî Ahmed Farukî

4. Sayı · 2006/4

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Nak­şi­ben­diyye ta­ri­katı Mü­ced­diyye ko­lu­nun ku­ru­cusu olan Ahmed b. Ab­dü­le­had Fa­rukî Efendi, 14 Şev­val 971’de (26 Mayıs 1564) Doğu Pen­cap’taki Sir­hind’de doğdu. İmam-ı Rab­bani (İlâhî ilim­lere sahip âlim) ve Mü­ced­did-i elf-i sânî (hicrî II. bin yılın mü­ced­didi) la­kap­la­rıyla ta­nı­nır. So­yu­nun Hz. Ömer’e da­yan­ma­sın­dan do­layı ken­di­sine Fa­rukî de­nirdi.

Ço­cuk­lu­ğunda şid­detli bir has­ta­lığa tu­tu­lan ve vefât ede­ceği zan­ne­di­len İmâm-ı Rab­bânî Haz­ret­leri ai­lesi ta­ra­fın­dan o za­mâ­nın meş­hûr ve­lî­le­rin­den Şâh Kemâl Kih­telî Kâ­dirî’ye gö­tü­rü­lür ve ho­ca­e­fen­di­nin duâsı is­te­nir. Şâh Kemâl Kâ­dirî, İmâm-ı Rab­bânî’yi gö­rünce büyük bir hay­ran­lıkla ba­ka­rak ba­ba­sına; “Hiç üzül­me­yi­niz. Bu çocuk çok ya­şa­ya­cak, il­miyle âmil, büyük bir âlim ve eşsiz bir velî ola­cak.” demiş ve ço­cu­ğun elin­den tutup, öp­müştü.

Ka­di­riyye ve Çeş­tiyye şeyhi olan ba­bası Ab­dü­le­had Efendi, din ve fen ilim­le­rinde ye­tiş­miş, ta­sav­vufta da yük­sek mer­te­be­lere ulaş­mıştı. Tah­si­line ba­ba­sı­nın ya­nında baş­la­yan İmam-ı Rab­banî, Arapça öğ­re­nip, hıf­zını ta­mam­ladı. İl­mi­nin büyük bö­lü­münü ba­ba­sın­dan al­mış­tır. Si­yal­kut’a gi­de­rek Şeyh Yakub Keş­mirî’den hadis-i şerif, Kadı Beh­lül Be­dah­şanî’den tef­sir, Mev­lana Kemal Keş­mirî’den aklî ilim­ler okudu. Bu sı­rada Küb­revî şeyhi olan ho­cası Yakub Keş­mirî’ye in­ti­sab etti. On yedi ya­şında iken tah­sî­lini ta­mam­la­yıp, icâ­zet aldı. Tah­sîli sı­ra­sında, Ka­dirî ve Çeştî bü­yük­le­ri­nin kalb­le­rin­deki feyz ve lez­zeti ba­ba­sın­dan aldı. Ba­bası ha­yatta iken, ta­le­be­lere ilim öğ­ret­meye baş­ladı.

Bun­dan üç yıl sonra Agra’ya gidip Ekber Şah’ın sa­ra­yına girip, Feyzî-i Hindî ve Ebü’l-Fazl el-Al­lamî ile dost­luk kurdu. Ebü’l-Fazl’ın akılcı fel­se­feye çokça ehem­mi­yet verip, nü­büv­ve­tin lü­zu­mi­ye­tin­den şüp­heye dü­şe­cek de­re­ceye gel­mesi se­be­biyle, onunla arası açıldı. Bu tar­tış­ma­larda Ebü’l-Fazl’ın Sünnî âlim­lere ha­ka­ret et­tiği ri­va­yet edi­lir. İmam-ı Rab­banî “İs­batü’n-nü­büvve” adlı ese­rini bu sı­rada telif etti. Sir­hind’e dö­ner­ken bir müd­det kal­dığı Şa­ne­sar’da ba­ba­sıyla bu­luştu ve orada Şeyh Sul­tan’ın kı­zıyla ev­lendi. Sir­hind’e dön­dük­ten sonra seyr-i sü­lû­küne ba­ba­sı­nın gö­ze­ti­minde devam etti.

Üstün ol­gun­luğu ve te­vâ­zûsu ile elde et­tiği bu de­rece ilmi ya­nında, kalbi, Nak­şi­ben­diyye bü­yük­le­ri­nin aşkı ile ya­nı­yor, bu yolda ya­zıl­mış ki­tap­ları oku­yordu. Ba­ba­sı­nın öl­düğü yıl (1007/1598) Hacca git­mek üzere Sir­hind’den ay­rıldı. Delhi’de Hâce Mu­ham­med Bakî-bil­lah Haz­ret­leri ile ta­nıştı. Tek­lifi üze­rine ya­nında kalıp, Nak­şi­bendî ta­rî­kini ondan aldı. Üs­tâ­dı­nın da lütuf ve him­meti ile iki ay içinde kim­sede gö­rül­me­yen hâl­lere ka­vuştu. Hatta Mu­ham­med Bakî-bil­lah haz­ret­le­ri­nin mah­bubu olup kamil ve mü­kem­mil ol­du­ğuna şe­ha­det ede­rek mü­rid­le­rin ir­şa­dını ona bı­raktı. Mu­ham­med Bakî-bil­lah haz­ret­leri onun “kutb-ı azam” ol­du­ğuna hük­metti.

Mu­ham­med Bakî Haz­ret­leri bazı mü­rit­le­riyle tek­rar Sir­hind’e dön­dü­ğünde İmam-ı Rab­banî onunla mek­tup­laş­maya baş­ladı. Bu mek­tup­lar onun “Mek­tu­bat” adlı ese­ri­nin te­me­lini oluş­tur­muş­tur.

İmâm-ı Rab­bânî Haz­ret­leri’nin dîne yıl­larca yap­tığı bu büyük hiz­met­leri, sağ­lam, iknâ edici de­lîl­lerle sapık fi­kir­le­ri­nin çü­rü­tül­dük­le­rini, Ehl-i Sün­net îti­kâ­dı­nın ve doğru din bil­gi­le­ri­nin ya­yıl­dı­ğını, bid’at­le­rin kalk­tı­ğını gören bâzı sapık kim­se­ler, ona cephe al­dı­lar hased ve if­tirâ et­meye baş­la­dı­lar. Bu gibi söy­len­ti­ler ne­ti­ce­sinde İmam-ı Rab­bani, Babür Hü­küm­darı Ci­han­gir ta­ra­fın­dan, sor­guya çe­kil­mek üzere Agra’ya ge­tir­tildi ve hapse atıldı.

Bu durum kar­şı­sında isyan et­meye kal­kı­şan ta­le­be­le­rine engel olmuş ve dua et­me­le­rini tav­siye et­miş­tir. “Sul­tânı in­cit­mek bütün in­san­lara zarar verir.” bu­yurdu. Vezir koyu bir mu­hâ­lif ol­du­ğun­dan, zin­danda, İmâm-ı Rab­bânî Haz­ret­le­ri­nin ba­şına kar­de­şini tâyin etmiş ve çok şid­detli dav­ran­ma­sını em­ret­mişti. O ise, İmam’dan çe­şitli ke­râ­met­ler, üzül­mek ye­rine hey­bet, sabır ve hattâ neşe gö­re­rek tövbe etti. Bozuk iti­ka­dını ter­ke­dip Ehl-i Sün­net’i seçti ve hâlis ta­le­be­le­rin­den oldu. Ka­lede hapis bu­lu­nan bir­çok kâfir, onun be­re­keti ve soh­bet­leri ile Müs­lü­man ol­makla şe­ref­lendi. Bir­çok gü­nah­kâr tövbe etti

Ken­di­sine ya­pı­lan if­ti­râ­lara karşı sul­tâna güzel ve do­yu­rucu ce­vap­lar verdi. Sul­tan bu ce­vap­lar kar­şı­sında İmam-ı Rab­banî’yi ser­best bı­ra­kıp ondan özür di­ledi. İmam’ı ikrâm ve ihsân ile kar­şı­ladı. Hattâ halis ta­le­be­sin­den ve sadık dost­la­rın­dan oldu. İmam, kendi is­te­ğiyle bir müd­det sa­rayda kaldı. Bu­rada, sul­tanla kendi ifa­de­siyle İslam’ın pren­sip­le­rin­den, “bir kıl kadar bile olsa” ay­rıl­ma­dan soh­bet­ler yaptı. Aklın sı­nır­lı­lığı, ahi­ret inancı, sevap ve ceza, pey­gam­ber­li­ğin sona er­mesi ve her asırda bir müc­te­hid gel­mesi gibi ko­nu­lar bu soh­bet­le­rin mev­zu­la­rın­dan ba­zı­la­rıydı. İmam, sa­ray­dan ay­rıl­dık­tan sonra, ken­di­sini sul­ta­nın dua or­du­su­nun bir ne­feri ola­rak ta­nı­ta­rak sul­tana sa­da­ka­tini gös­terdi.

İmam-ı Rab­banî Haz­ret­leri 8 Safer 1034 (20 Kasım 1624)’te Sir­hind’de vefat etti. Ta­le­be­leri henüz o ha­yat­tay­ken gö­rüş­le­rini ve Mü­ced­diye ko­lunu yay­maya baş­la­dı­lar. Mu­ham­med Numan, La­horlu Şeyh Mu­ham­med Tahir, Pat­nalı Şeyh Nur Mu­ham­med, Mu­ham­med Ahmed Berkî ta­le­be­le­rin­den ba­zı­la­rı­dır. Başta Mu­ham­med Masum Haz­ret­leri olmak üzere, Mu­ham­med Sadık, Mu­ham­med Yahya, Mu­ham­med Said adlı dört oğlu, İmam’ın ma­nevî mi­ra­sını nak­let­mek hu­su­sunda mühim rol ifa et­miş­ler­dir.

Za­ma­nı­nın âlim­leri, İmâm-ı Rab­bânî Haz­ret­leri’ne “Sıla” is­miyle hitab et­ti­ler. Sıla, bir­leş­ti­rici de­mek­tir. Çünkü o, ta­sav­vu­fun İs­lâ­mi­yet­ten ayrı bir şey ol­ma­dı­ğını İs­lâ­mi­yet’e uygun bir şey ol­du­ğunu isbat ede­rek, ahkâm-ı İs­lâ­miye ile ta­sav­vu­fun bir ol­du­ğunu gös­ter­miş­tir.

İmam Rab­banî, il­mi­nin de­rin­liği, fe­ra­seti, sa­mi­mi­yeti ve hik­meti ile, ma­ter­ya­list fel­se­fe­nin et­ki­siz hale ge­ti­ril­me­sinde ve Allah’ın var­lığı ve bir­liği ko­nu­su­nun geniş kit­le­lere an­la­tıl­ma­sında çok et­kili ol­muş­tur. Ya­şa­dığı za­manda it­ti­fa­ken İslâm âlim­le­ri­nin en bü­yüğü ola­rak kabul edil­miş­tir.

Za­ma­nı­nın din­siz­li­ğine, Hin­dis­tan böl­ge­sin­deki sap­kın fi­kir­lere, özel­likle dö­ne­min dev­let adam­la­rı­nın ehl-i sün­net düş­man­lı­ğına, Si­hizm, Hindu mil­li­yet­çi­liği, sahte meh­di­lik akım­ları ne­ti­ce­sinde ya­şa­nan ah­laki çö­kün­tüye karşı Kur’an ah­la­kını ve Pey­gam­ber Efen­di­miz (sav)’in sün­net­le­rini sa­vun­muş, din ah­la­kını hu­ra­fe­ler­den arın­dır­mak için büyük bir fikri mü­ca­dele ver­miş­tir.

Na­si­hat­le­rin­den ba­zı­ları şun­lar­dır:

  • Edebi gözetmek, zikirden üstündür. Edebi gözetmeyen Hakk’a kavuşamaz
  • Farzı bırakıp, nafile ibâdetleri yapmak boşuna vakit geçirmektir.
  • Kafirlere kıymet vermek, Müslümanlığı aşağılamak olur.
  • Mübahları gelişi güzel kullanan, şüpheli şeyleri yapmağa başlar. Şüphelileri yapmak da harama yol açar.
  • Sohbeti ganîmet bilmelidir. Sohbetin üstünlüğü, bütün üstünlüklerin ve kemâllerin üstüdür.
  • Saadet, ömrü uzun ve ibâdeti çok olanındır.

Eser­le­rin­den ba­zı­ları:

  • İsbatü’n-nübüvve
  • Teyid-i Ehli’s-sünne (Redd-i Revafız)
  • Mektubat
  • Mükaşefat-ı Ayniye
  • Havaşî ve Ta’likat ber Şerh-i Rubaiyyat-ı Hace Bakî-Billah
  • Maarif-i Ledünniye
  • Mebde ve Mead
  • Risale-i Tehliliyye
  • Adab-ül-Müridin,
  • Cezbe ve Süluk Risalesi.