Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Sigara

14. Sayı · 2009/2

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Pek çok has­ta­lı­ğın se­bebi si­ga­ra­dır. Si­gara iç­mekle, sağ­lı­ğı­mız ciddi teh­li­ke­ler al­tına at­makla kal­mı­yor, aynı za­manda çev­re­mize de zarar ver­miş olu­yo­ruz. Bun­lar­dan da önem­lisi si­gara içi­yor­sak si­ga­ra­nın esiri ol­mu­şuz de­mek­tir.

İn­san­ları hasta ol­duk­la­rında te­davi et­meye ça­lış­ma­nın ya­nında, hiç hasta ol­ma­ma­ları ve hep sağ­lıklı kal­ma­ları için çaba sarf et­me­nin daha in­san­cıl ve daha doğru ol­duğu açık­tır. Biz buna ko­ru­yucu he­kim­lik di­yo­ruz. Ma­a­le­sef ko­ru­yucu he­kim­lik te­davi edici he­kim­lik uy­gu­la­ma­la­rına kı­yasla çok ge­ride kal­mak­ta­dır. Çünkü in­san­lar sağ­lık­la­rını ancak onu yi­tir­dik­le­rinde dü­şün­meye baş­lı­yor­lar

Si­ga­ra­nın sağ­lık için ta­şı­dığı risk­ler, ilk dö­nem­lerde bi­lin­me­mek­te­dir bun­dan do­layı yer yer te­davi ama­cıyla kul­la­nıl­dığı bile ol­muş­tur. Fransa kra­li­çe­si­nin mig­re­nine iyi gel­mesi ne­de­niyle ‘’kra­liçe otu, deva otu’’ve hatta ‘’kut­sal ot’’diye revaç bul­muş­tur.

İlk kez 1898 de, ak­ci­ğer kan­se­ri­nin tü­tünde kay­nak­la­na­bi­le­ceği öne sü­rül­müş, ancak si­gara ve ak­ci­ğer kan­seri ara­sın­daki ilişki, 1950 yı­lında geniş vaka-kont­rol ça­lış­ma­la­rıyla or­taya kon­duk­tan sonra, tü­tü­nün sağ­lık üze­rin­deki olum­suz et­ki­si­nin far­kına va­rıl­mış ve ka­mu­o­yu­nun bas­kı­ları so­nucu, ge­liş­miş ül­ke­lerde dev­let des­teği ile si­gara aleyh­tarı kam­pan­ya­lar baş­la­tıl­mış­tır.

Bu kam­pan­ya­lar ger­çek­ten ba­şa­rılı olmuş ve mil­yon­larca kişi si­ga­rayı bı­rak­mış, si­gara kul­lanma alış­kan­lığı ABD’de 20 yıl içinde %41’den, %29 dü­ze­yine düş­müş, kişi ba­şına tü­ke­ti­len si­gara sa­yısı yılda %25 ora­nında ge­ri­le­miş­tir.

Si­ga­rayı ken­di­mize dost edin­me­niz, onunda size dost ol­duğu an­la­mına gel­mez. Si­gara günün bi­rinde, hiç um­ma­dı­ğı­nız bir anda size te­la­fisi müm­kün ol­ma­yan bir oyun oy­na­yı­ve­rir. Ger­çeği o gün tüm çıp­lak­lı­ğıyla gö­rür­sü­nüz ve si­gara hak­kın­daki dü­şün­ce­le­ri­niz ta­ma­men de­ği­şir. Ancak o zaman ger­çeği öğ­ren­me­nin size pek fay­dası olmaz. Gelin, bu­gün­den onu doğru ta­nı­maya ça­lı­şın.

Dün­yada halen her yıl 5 mil­yon kişi, sa­dece si­gara iç­tiği için öl­mek­te­dir. Bu ara­mız­dan her yıl 6-7 sa­ni­yede 1 ki­şini si­ga­raya kur­ban git­tiği an­la­mına gelir. ABD de bu rakam yılda 435.000 olup dünya ge­ne­lin­deki her 5 ölüm­den bi­rine te­ka­bül eder. Av­rupa da ger­çek­le­şen ölüm­le­rin %14 ü si­ga­raya bağ­lı­dır. Ve bu rakam yıl­lık 1.200.000’dır. Tür­kiye de ise yılda 100.000 kişi ola­rak he­sap­la­nır. Si­ga­raya bağlı ölüm va­ka­ları her geçen yıl art­mak­ta­dır. Buna göre 2020 yı­lında her 3 eriş­kin ölü­mün­den bi­risi si­ga­ra­dan olacaktır.Bugün bile her 2 ila 4 erkek ölü­mün­den biri si­ga­ra­dan­dır.

Kan­ser­den ölen­le­rin %30’u, is­ke­mik kalp has­ta­lık­la­rın­dan ölen­le­rin %25’i, koah se­be­biyle ölen­le­rin %75’ ,si­gara yü­zün­den ha­ya­tını kay­be­der. Tüm erken ölüm­le­rin %20 si si­ga­raya bağ­lı­dır. Si­gara içen­lerde kan­serde ölüm oranı, iç­me­yen­lere oranla 15-25 kat daha yük­sek­tir. Si­gara kü­re­sel ola­rak en öl­dü­rücü sal­gın­dır. Si­ga­ra­nın za­rar­ları ko­nu­sunda du­yar­sız olan­lar sık­lıkla bu ra­kam­lar kar­şı­sında “sa­dece si­gara içen­ler mi ölü­yor?” “si­gara iç­me­yen­lerde ha­ya­tını kay­be­di­yor “ der­ler. Ancak bu doğru de­ğil­dir, çünkü si­gara içen­lerde erken ölüm oranı iç­me­yen­lere oranla 2 kat daha faz­la­dır. Si­gara içen­ler iç­me­yen­lere göre or­ta­lama 20 – 25 yıl erken ölür­ler. İçi­len her si­ga­ra­nın ömür­den 12 da­kika çal­dığı he­sap­lan­mış­tır.

Sa­dece öl­dür­mekle kalsa iyi, birde sü­rün­dü­rü­yor. Si­gara or­ga­niz­ma­nın hemen her or­ga­nında her do­ku­sunda za­ra­rını gös­te­rir, ve çok çe­şitli has­ta­lık­la­rın ge­liş­me­sine neden olur. Tüm dün­yada en sık gö­rü­len, en fazla öl­dü­ren, en çok sakat bı­ra­kan, en büyük te­davi ma­li­yet­le­rine yol açan, kalp damar sis­temi has­ta­lık­ları, kan­ser­ler, felç­ler, müz­min bron­şit gibi has­ta­lık­lar si­ga­raya bağlı ola­rak olu­şur. Bu has­ta­lık­lar sa­dece bi­re­yin ya­şa­mını olum­suz et­ki­le­mekle kal­maz, top­lu­mun sağ­lı­ğını, ge­le­ce­ğini, üret­ken­li­ğini de teh­dit eder. İş gücü ka­yıp­la­rına, erken ölüm­lere, yük­sek te­davi ma­li­yet­lere ve büyük eko­no­mik za­rara yol açar.

Kimi has­ta­lık­lar var­dır alın ya­zı­sı­dır. Ka­ça­maz­sı­nız, ko­ru­na­maz­sı­nız, siz daha siz ol­ma­dan ge­ne­tik ola­rak has­ta­lığı al­mış­sı­nız­dır. Ya­şa­mı­nız bo­yunca bu yükü ta­şı­mak zo­run­da­sı­nız­dır. Ki­mi­le­rini de son­ra­dan edi­nir­si­niz. Ağır iş, ça­lışma ko­şul­ları, stres, bes­lenme alış­kan­lık­ları gibi, yaşam bi­çi­mi­niz­den kay­nak­la­nan bu has­ta­lık­lar çoğu zaman fark et­tir­me­den vü­cu­du­muzu mes­ken tutar. Bu iki ka­te­go­ri­nin dı­şında kalan bazı has­ta­lık­lar ise bi­linçli ola­rak ve üs­te­lik pa­rayla satın alı­nır. Ör­ne­ğin, eğer is­ter­se­niz gü­nü­müz pa­ra­sıyla her gün 3-5 bin TL sarf etmek ko­şu­luyla si­zinde “nur topu” gibi bir ak­ci­ğer kan­se­ri­niz ola­bi­lir.20 -30 yıl bo­yunca, her gün ak­sat­mak­sı­zın, abo­ne­lik sis­temi ve dü­zenli öde­me­ler şek­linde si­ga­raya yap­tı­ğı­nız ya­tı­rım, eninde so­nunda size kan­ser veya baksa bir ağır has­ta­lık şek­linde geri döner. Bu sefer otu­rur has­ta­lığı te­davi etmek için bir o kadar daha para har­car­sı­nız. Peki sağ­lı­ğı­nızı geri ala­bi­lir mi­si­niz? Ül­ke­mizde günde 40 bin dolar, yılda ise 15 mil­yon dolar si­ga­raya git­mek­te­dir.

Si­gara iç kan­ser ol! Si­gara iç­me­yen kan­ser olmaz mı?

Ak­ci­ğer kan­seri olan er­kek­le­rin %90’nında, ka­dın­la­rın ise %79’unda has­ta­lı­ğın se­bebi si­ga­ra­dır. Si­gara kul­la­nan­la­rın %20’sinde ak­ci­ğer kan­seri ge­li­şir. Ak­ci­ğer kan­seri olan 3000’den fazla hasta ara­sında ya­pı­lan bir araş­tır­mada, has­ta­la­rın sa­dece %2’sinin si­gara iç­me­diği sap­tan­mış­tır. Si­gara ne kadar erken yaşta bı­ra­kı­lırsa, risk o de­rece aza­lır.

Ka­de­rin ib­retli bir cil­vesi her­halde, Marl­bora rek­lam­la­rında atın üze­rinde si­gara içen kov­boyda si­ga­raya bağlı kan­ser­den öl­müş­tür.

Si­gara, tüm dün­yada, kan­sere yol açan ne­den­ler ara­sında 1. sı­rada yer alır. Ne var ki in­san­lar, onu pa­rayla satın alır. Si­gara ,esrar ve eroin gibi ba­ğım­lı­lık yapan bir mad­de­dir.

Si­ga­ra­nın za­rar­ları sağ­lık alanı ile sı­nırlı de­ğil­dir. Yan­gın­la­rın ya­rıya ya­kını da si­ga­ra­dan kay­nak­la­nır. Sa­dece sağ­lı­ğı­mızı ve pa­ra­mızı yak­makla kal­maz, ev­le­ri­mizi, eş­ya­la­rı­mızı, iş yer­le­ri­mizi, or­man­la­rı­mızı yakıp kül eder. Ay­rıca çevre kir­li­li­ğine de neden olur.

Mar­ket­ten al­dı­ğı­mız bir çik­le­tin, gof­re­tin içe­ri­sinde neler ol­duğu üze­rinde yazılıdır.Peki dün­yada bu kadar yay­gın ola­rak tü­ke­ti­len si­gara pa­ket­le­ri­nin üze­rinde ,içinde neler ol­duğu neden yaz­maz? Acaba içe­riği ya­zıl­ma­ya­cak kadar iğ­renç veya kötü ol­du­ğun­dan üre­ti­ci­ler ar mı edi­yor­lar ?

Tütün dün­yada en çok zehri bir arada ba­rın­dı­ran bit­ki­dir. Ne koyun ,ne at ,ne eşek, ne inek hiç­bir otla bes­le­nen hay­van bu bit­kiyi yemez.

Si­ga­ra­nın yan­ması sı­ra­sında 4000 çeşit za­rarlı madde açığa çıkar.Bunların bir kısmı par­ça­cık­lar ,bir kısmı ise gaz halindedir.Sigara du­ma­nın­dan bir nefes çek­ti­ği­mizde 300.000 ile 3.5 mil­yar ara­sında par­ça­cık ak­ci­ğer­lere ulaşır.Bir si­ga­ra­dan çek­ti­ği­miz nefes sa­yı­sı­nın so­nucu bu ise ömür boyu iç­ti­ği­miz si­gara sa­yısı dik­kate alın­dı­ğında ak­ci­ğer­le­ri­mi­zin maruz kal­dığı bom­bar­dı­ma­nın ne kadar büyük ol­duğu tah­min edilebilir.Aslında si­ga­ra­dan do­layı has­ta­lan­mak değil, si­gara kul­la­nı­mına rağ­men halen sağ­lıklı kal­mak şa­şır­tı­cı­dır.

Si­ga­rada bu­lu­nan za­rarlı mad­de­le­rin, insan vü­cu­dun­daki hüc­re­sel ele­man­ları pro­te­in­leri, yağ­ları, hüc­re­le­rin ge­ne­tik şif­re­sini ta­şı­yan DNA’yı tah­rip eden et­ki­leri var­dır. İl­ti­hap hüc­re­leri, salgı bez­leri ve hor­mon­lar ,kalp ve da­mar­lar ,pıh­tı­laşma me­ka­niz­ması ve ba­ğı­şık­lık sis­temi üze­rinde de bir çok olum­suz et­ki­le­ri­nin ol­duğu ispatlanmıştır.Bunlardan ba­zı­ları akut ola­rak ,yani si­gara du­manı ile kar­şı­laş­ma­dan hemen son­raki da­ki­ka­lar içinde or­taya çıkar. Ba­zı­ları ise, yıl­larca devam eden kul­la­nımla mey­dana gelir. İçi­len tek bir si­ga­ra­nın bile önemli öl­çüde tah­ri­bata neden ol­duğu, çe­şitli ça­lış­ma­larda gös­te­ril­miş­tir.

Si­gara du­ma­nında bu­lu­nan mad­de­le­rin lis­te­sine göz atıl­dı­ğında bun­ları pek mide kal­dı­rır ve iç açıcı şey­ler ol­ma­dığı görülür.Sigara de­nince akla ilk gelen ni­ko­tin, uyuş­tu­rucu bir madde ol­ması ya­nında aslın bir böcek zehridir.Kokain ve esrar gibi ba­ğım­lı­lık yapar.Kan ba­sın­cını (tan­si­yon) ve kalp hı­zını arttırır.Karbon mo­nok­sit ile bir­likte, ko­ro­ner arter ve beyin damar has­ta­lık­la­rına yol açar bir si­ga­ra­nın içer­diği ni­ko­tin mik­tarı doğ­ru­dan doğ­ruya da­mar­la­rı­mıza ve­ril­di­ğinde ölürüz.Karbon mo­nok­sit ise ara­ba­dan çıkan eksoz ga­zı­nın aynısıdır.Kanın ok­si­jen ta­şıma ye­te­ne­ğini azaltır.Katran kan­se­ro­jen(kan­ser ya­pıcı) olup ak­ci­ğer kan­seri ,an­fi­zem ve kro­nik bron­şit has­ta­lık­la­rına yol açar.Hidrojen si­ya­nür ise gaz oda­la­rında idam mah­kum­la­rını öl­dür­mek için kul­la­nı­lan bir zehirdir.Sigara du­ma­nın­daki ar­se­nik , fare zehri ,DDT böcek zehri ,naf­ta­lin güve ko­vucu ;amon­yak ise tu­va­let te­miz­le­yi­cisi ola­rak kul­la­nı­lır. Bu ör­nek­ler uza­tı­la­bi­lir. Mak­sadı ifade etmek için ,sa­nı­rım bun­lar yeterlidir.Sigaralara ilave edi­len filt­re­ler veya ağız­lık­lar kar­bon mo­nok­sit ve diğer ze­hirli gaz­ları te­miz­le­mez.

İs­tem­leri dı­şında si­gara içmek zo­runda kalan en büyük kitle ka­dın­lar ve çocuklardır.Anne ba­ba­la­rın sınır ta­nı­ma­yan si­gara içme tut­ku­ları kar­şı­sında, ço­cuk­lar ve genç­ler ken­di­le­rini sa­vunma şan­sına sahip değillerdir.Milyonlarca genç ,ül­ke­mizde küçük yaş­lar­dan iti­ba­ren kent­le­rin sa­nayi si­te­le­rinde ağır ve kötü ko­şul­la­rında çalışırlar.Bu ki­şi­le­rin hemen ta­mamı ,pasif içi­ci­lik ve bunu ta­ki­ben çok erken yaş­larda aktif içi­ci­lik ve tir­ya­ki­likle tanışırlar.Yine genç­le­rin sık­lıkla vakit ge­çir­dik­leri kafe, kah­ve­hane ,ga­zino v.b or­tam­lar pasif içi­ci­li­ğin en yoğun ya­şan­dığı me­kan­lar­dır.

Ço­cuk­lar si­ga­ra­nın za­rarlı et­ki­le­rine daha du­yar­lı­dır­lar. Ül­ke­mizde ya­pı­lan ça­lış­ma­lar her 4 il­ko­kul ço­cu­ğunu pasif içici ol­du­ğu­nun ve bu ço­cuk­la­rın id­rar­la­rında öl­çü­len ko­ti­nin dü­zey­le­ri­nin ,günde 6 adet si­gara içen bir eriş­kin­deki mik­tara eş­de­ğer ol­du­ğunu gös­ter­miş­tir.

Si­gara kul­la­nımı, eko­no­mik öz­gür­lü­ğünü elde etmiş, tah­silli kadın imajı içinde su­nu­lu­yor. Kilo ver­mek veya al­ma­mak ama­cıyla ,ka­dın­lara si­gara öne­ri­lir­ken ,si­gara kul­la­nımı batı tipi mo­dern yaşam bi­çi­mi­nin bir ge­reği gibi lanse ediliyor.Bu eği­lime pa­ra­lel ola­rak 1,930-1997 yıl­ları ara­sında ABD ‘de ka­dın­larda ak­ci­ğer kan­se­rin­den ölme oranı %600 ora­nında artmıştır.Kadınların si­ga­ra­nın za­rarlı et­ki­le­rine ,er­kek­lere oranla çok daha du­yarlı ol­duk­la­rına dair ve­ri­ler ya­yım­lan­mış­tır.

Ge­be­lik ön­ce­sinde si­gara içen an­ne­le­rin büyük ço­ğun­lu­ğu­nun ge­be­lik sı­ra­sın­dada si­gara iç­meye devam et­tik­leri gö­rü­lür. Ge­be­likte si­gara içimi dü­şüğe , eşin ye­rin­den erken ay­rıl­ma­sına, erken do­ğuma, be­be­ğin düşük doğum ağır­lığı ile dün­yaya gel­me­sine ve ani bebek ölüm­le­rine yol açar. Do­ğumda nor­mal gö­rün­se­ler bile, ge­be­li­ğinde si­gara içen an­ne­le­rini ço­cuk­la­rını zeka ge­li­şim­leri ile­riki yıl­larda olum­suz et­ki­le­nir.

Si­ga­ra­nın yan­ması sı­ra­sında, ne­fesle içe çe­ki­lip dışa üf­le­nen duman, ana duman; yanan uçtan dış or­tama ya­yı­lan kısım ise yan du­man­dır. Bu ikisi ara­sında içe­rik açı­sın­dan önemli fark­lar mevcuttur.Yan duman daha düşük ısıda ,do­la­yı­sıyla tam yan­ma­mış tü­tün­den çıkar ve bu ne­denle daha ze­hirli ürün­ler içe­rir.

Ka­palı bir or­tamda bu­lu­nan si­gara du­ma­nın %85 i yan duman , %15 i ana dumandır.Dolayısıyla si­gara iç­me­diği halde, uzun süre ka­palı bir or­tamda si­gara du­ma­nına maruz kalan kişi, açık ha­vada si­gara içen bir tir­ya­kiye oranla ;daha ze­hirli bir du­manı te­nef­füs eder.İşin bir diğer il­ginç yanı, çev­re­sel si­gara du­ma­nını si­gara iç­me­yen ki­şi­lerde, tir­ya­ki­lere göre daha za­rarlı ol­du­ğu­nun is­pat­lan­mış olmasıdır.Sigara iç­me­yen­le­rin içen­lerle aynı ka­palı or­tamı pay­laş­ması sı­ra­sında ,istem dışı so­lu­nan duman ,pasif içi­ci­liği oluşturur.Pasif içi­ci­ler ,temas sü­resi ve yo­ğun­lu­ğuna bağlı ola­rak aktif içi­ci­ler gibi si­ga­raya bağlı risk­lere maruz kalırlar.Geniş bir halk ta­ra­ma­sında si­gara iç­me­yen­le­rin %63.3 ‘nün her gün çev­re­sel si­gara du­ma­nına maruz kal­dığı or­taya konmuştur.ABD de ise her yıl pasif si­gara içi­min­den do­layı 50.000 ki­şini öl­düğü bil­di­ri­lir.

Yine si­gara içen er­ke­lerle evli olan ka­dın­larda ak­ci­ğer kan­se­rin­den kay­nak­la­nan ölüm­ler ,si­gara iç­me­yen er­ke­lerle evli ka­dın­lara göre %20 daha yük­sek­tir.

DİNİMİZE GÖRE SİGARA İÇMENİN HÜKMÜ

Si­gara pey­gam­ber efen­di­mi­zin za­ma­nında mev­cut de­ğildi. Fakat İslam dini, vü­cuda za­rarı olan, ka­muyu ra­hat­sız eden ve malı telef ede­nin hep­sini haram kılan umumi nas­lar (hü­küm­ler) ge­tir­miş­tir.

Allah-u Teala :”…on­lara temiz olan­ları helal kılar, pis olan­ları haram kılar…”.(el -Araf 157)

(si­gara pis, za­rarlı, kötü ko­kulu şey­ler­den­dir.)

Si­gara ;3 se­bep­ten do­layı dinen ha­ram­dır.

Bi­rinci ola­rak sağ­lığa za­rar­lı­dır.

İkin­cisi çev­reye ve in­san­lara zarar ver­mek­te­dir. Resul-u Ekrem (s.a.v) “Ne doğ­ru­dan ne de kar­şı­lıklı ola­rak zara var­dır” bu­yu­ra­rak zarar ver­meyi men etmiştir.Sigara içi­len ka­palı me­kan­larda ,kah­ve­lerde pasif içi­ci­ler duman altı olu­yor ,bun­dan çok etkileniyor.Bu hem içen­ler hem de pasif içi­ci­ler için ted­rici bir intihardır.Sigarayı içen ,ze­hir­le­diği in­sa­nında hak­kına gir­mek­te­dir.

Allah-u Teala “ ken­di­nizi eli­nizle teh­li­keye at­ma­yın …”( el-Ba­kara 2/195) ,”ken­di­nizi öl­dür­me­yin…”(en-Nisa 4/29).buyurmuştur.

Üçün­cüsü ;si­ga­raya ve­ri­len para ta­ma­men israf ol­duğu için haramdır.Hem de çoluk ço­cu­ğun rız­kın­dan ke­se­rek ve­ril­di­ğin­den ,doğ­ru­dan kul hakkı ,ih­lali söz ko­nu­su­dur.

İsraf :malı fay­da­sız yere har­ca­mak­tır.”yi­yi­niz içi­niz israf et­me­yi­niz.”ayette (el-A’raf 7\31) ile “pey­gam­ber efen­di­miz (s.a.v) malın boşa har­can­ma­sını ya­sak­ladı” ha­disi is­rafı haram kıl­ma­mak­ta­dır.

Pey­gam­ber efen­di­miz (s.a.v):

“Üm­me­ti­min gü­nahı açık­tan iş­le­yen­ler müs­tesna hepsi ba­ğış­la­nır.”

“Al­laha ve ahi­ret gü­nüne iman eden kom­şu­suna ezi­yet et­me­sin.”

“Salih bir kimse ve kötü bir kimse ile otu­ra­nın mi­sali,misk satan kimse ve kö­rükçü ile otu­rana ben­zer ki :misk sa­tan­dan ya satın alır­sın yada güzel ko­kusu üze­rine siner bulursun.Demircinin kö­rüğü ise; evini ,el­bi­seni yakar ;veya pis ko­kusu üze­rine sin­miş bu­lur­sun.”(Bu­hari)

Hak­kında açık bir ya­sak­la­yıcı hüküm bu­lun­ma­dı­ğını ifade eden bazı alim­ler ise si­ga­rayı mek­ruh gör­müş­ler bu iti­barla si­ga­ra­nın tah­ri­men (ha­rama yakın) mek­ruh ol­du­ğun­dan söy­le­miş­ler­dir.

Ger­çek­ten si­gara ile il­gili ve­ri­len mek­ruh fet­vası, si­ga­ra­nın za­rar­la­rını gü­nü­müz­deki gibi bi­lin­me­diği za­man­lara ait­tir. Artık si­ga­ra­nın vü­cu­dun tüm sis­tem­le­rinde ve or­gan­la­rında önemli tah­ri­bat­lar yap­tığı ispatlanmıştır.Bu ne­denle haram ol­duğu ko­nu­sunda şüphe yok­tur.