Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

İslâm Teşkîlâtı (İbâdet, Cemâat Birliği ve Yardımlaşma)

14. Sayı · 2009/2

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Hadis: İslâm (dini şu) beş ( temel) üze­rine ku­rul­muş­tur: ” Ha­ki­kat, Allah’tan başka ilah ol­ma­dı­ğına ve Mu­ham­med’in şüp­he­siz O’nun kulu ve pey­gam­beri ol­du­ğuna şe­ha­det etmek, na­mazı dos­doğru kıl­mak, ze­kâtı ver­mek, kâ­beyi zi­ya­ret (hac) etmek, Ra­ma­zan oru­cunu tut­mak.” (Ca­mi­us­sa­ğir)

Diğer farz­larda bu­lu­nan bir­çok hik­met ve mas­la­hat­lar; bil­hassa İslam’ın bi­nası olan bu beş farzda (şe­ha­det ke­li­me­le­rinde; namaz, zekat, hac ve oruçta) var­dır.

Bir takım farz­lar ve hele bu beş farz üze­rine ku­ru­lan İslam dini za­ma­nın ih­ti­yaç­la­rına göre pey­gam­ber­le­rin teb­liğ et­tiği -be­şe­ri­ye­tin sa­a­de­tini üst­len­miş- ilahi hü­küm­ler­den iba­ret­tir.

Bu yüce din, pey­gam­ber­le­rin so­nun­cusu olan Mu­ham­med aley­his­se­lam ile ke­mâ­lini bul­muş, in­san­lara Allah ta­ra­fın­dan ve­ril­miş olan bütün ni­met­ler Haz­reti Mu­ham­med aley­his­se­latü ves­se­la­mın şe­ri­atı ile ta­mam­lan­mış­tır.

İmânî, amelî, ah­lâkî, iç­ti­mâî, ik­ti­sâdî, sınâî, zirâî, ti­cârî, idârî, mâlî… Be­şe­ri­yet için baş­vu­rul­ması za­ruri yani farz olan ilahi emir ve hü­küm­le­rin hep­sini kap­sa­mış bu­lu­nan tek bir din ancak İs­la­mi­yet’tir. Böy­lesi ye­terli ve sağ­lam bir din ol­ma­sın­dan­dır ki; bu ilahi emir ve hü­küm­ler bütün dün­yaya biz­zat mey­dan oku­muş ve oku­yor. Ben­ze­rini ge­tir­me­leri için me­denî, be­devî hep­sine hodri mey­dan diyor. Fakat şim­diye kadar ben­ze­rini yayan ve ge­ti­ren ol­ma­mış ve ol­ma­ya­cak­tır. (Bkz. Ba­kara 23-24)

İşte be­şeri sâ­â­deti temin eden İslam’ın emir ve hü­küm­leri şu şe­kil­de­dir.

Mü­min­ler, Müs­lü­man­lar kar­deş­tir ve hepsi bir­den Allah ipine tu­tun­makla em­ro­lun­muş ve ay­rı­lıp da­ğıl­mak­tan men olun­muş­tur.

Yani Müs­lü­man­lar hep ve toplu ola­rak bu­lun­mak ve bir kütle ha­linde ha­re­ket etmek, bir­bir­le­rine yar­dımcı olmak ve arka çık­mak, her iş­le­rinde is­ti­şâre et­tik­ten sonra ver­dik­leri ka­rarda te­red­düt et­me­ye­rek Allah Teala Haz­ret­le­rine gü­ve­nip da­yan­makla em­ro­lun­muş­lar­dır.

Bu em­ro­lu­nan­ları ye­rine ge­tir­mek için esas ise is­ti­şâ­re­dir. İs­ti­şâre de ço­ğun­lukla “Daru’ş-Şura” larda olur.

İslam bu esas­ları kur­muş ve bir de­re­ceye kadar o esas­lar üze­rinde yü­rür­ken ge­çir­diği de­vir­ler İslam’ın en aza­metli en şanlı de­vir­leri ol­muş­tur.

İslam, mü­min­ler bir top ve her ma­na­sıyla bir­lik olmak için şe­riat di­linde “Mes­cid-i Hay” de­ni­len ma­halle ca­mi­le­rini esas tut­muş­tur.

Bun­dan do­layı ma­halle mes­cidi o ma­hal­lede otu­ran­lar için diğer bir büyük ca­mi­den ef­dal­dir. Yani ma­halle mes­ci­dine devam et­me­nin diğer mes­cit ve ca­mi­lere devam et­mek­ten daha sevap ol­duğu hak­kında ule­ma­nın be­yanı var­dır. (Bkz. Büyük İslam İl­mi­hali 313 1. baskı)

Asa­yiş (gü­venli) za­man­la­rında ce­ma­ate devam sün­net-i mü­ek­ke­de­dir. Yani tabii ve si­yasi ma­ni­ler ol­ma­dıkça, her gün be­lirli va­kit­lerde din kar­deş­le­ri­nin top­lan­ması ve farz olan beş vakit na­mazı ce­ma­atle kıl­ması vacip de­re­ce­sinde bir sün­net­tir.

Na­maza gelen ce­maat ferd­le­ri­nin ge­ti­re­ceği ha­ber­ler, ma­halle mes­ci­dinde na­maz­dan sonra imam efen­di­nin baş­kan­lı­ğında ko­nu­şu­lup is­ti­şare edi­le­rek -iyi haber veya kötü haber ol­ma­sına göre- ge­re­ken­ler ya­pı­lır: Ya teş­vik edi­lir, ya önüne ge­çi­lir.

Haf­ta­dan haf­taya kendi mes­cit­le­rinde Cuma na­mazı kı­lın­mı­yorsa, daha büyük ce­maat (top­lantı) için, o gibi ma­halle ce­ma­at­le­ri­nin içinde Cuma na­mazı kı­lı­nan “Cami-i Ke­bire Büyük Ca­miye” gi­de­rek cuma na­ma­zını kıl­ma­ları da farz­dır.

Orada daha geniş bir ce­ma­ate, bir va­zi­feli hatip ta­ra­fın­dan hi­ta­bet min­be­rinde bir haf­ta­lık İslam âle­mine ait ha­ber­ler bil­di­ri­lir, olup bi­ten­ler açık­la­nır ve ce­ma­ate ge­rekli tel­kin­ler ya­pı­lır.

Bazı şe­hir­lerde se­nede iki defa büyük büyük ce­ma­at­le­rin top­la­nıp bay­ram ce­ma­at­leri ola­rak “Na­maz­gâh”larda bay­ram na­maz­la­rını kıl­ma­ları va­cip­tir.

Bu­rada “na­maz­gâh” çev­re­sine ve İslam ale­mine ait bir se­ne­lik ha­ber­ler ve olup biten şey­ler göz önüne ge­ti­ri­lip özeti Hatip ta­ra­fın­dan o geniş ce­ma­ate bil­di­ri­lir.

Bütün İslam ül­ke­le­rin­den İs­lama ve İslam âle­mine ait iyi veya kötü ha­ber­leri, lehde veya aleyhte olan bil­gi­leri ta­şı­ya­rak gücü olan zat­la­rın gidip Ara­fat’ta bir müd­det dur­ması (genel top­lan­tıda bu­lun­ması) Kâ­beyi tavaf-ı zi­ya­ret et­mesi de farz­dır.

Yani ce­maat iti­ba­riyle bu (beş vakit namaz, Cuma na­mazı ve hac gibi) farz iba­det­lerde as­lo­lan bun­ları ilahi birer emir ola­rak ye­rine ge­tir­mek ve bor­cunu öde­mek­tir. Fakat ah­lâkî, iç­ti­mâî, ik­ti­sâdî, si­yâsî fa­i­de­ler iti­ba­riyle bütün Müs­lü­man­la­rın bu iba­det­lere şid­detle ih­ti­yaç­ları var­dır.

Ma­halle mes­ci­din­den iti­ba­ren de­rece de­rece hu­lasa ola­rak Ara­fata gelen ha­ber­le­rin, bil­gi­le­rin mü­na­ka­şa­sın­dan -dün­yada ser­pik va­zi­yette ya­şa­yan- bütün Müs­lü­man­la­rın ih­ti­yaç­ları sı­kın­tı­ları an­la­şıl­mış olur ve bu su­ret­ler Ara­fat da va­zi­feli hatib, bütün Müs­lü­man Mil­let­le­rin hal ve du­rum­la­rını öğ­ren­miş bu­lu­nur ve Ara­fatta hüc­câc-ı müs­li­mîne karşı oku­ya­cağı hut­beyi ona göre ha­zır­lar ve okur.

Onun için­dir ki;

“Mes­cid-i Hay” de­ni­len ma­halle mes­ci­dinde ce­maat için­den bir zâtın yani va­zi­feli bir imam efen­di­nin ar­ka­sında vak­tin na­mazı kı­lın­dık­tan sonra, imam efen­di­nin önünü ce­ma­ate dö­ne­rek ce­ma­ate karşı otur­ması sırf “dua” için de­ğil­dir. İmam efendi ce­ma­ate döner dön­mez bir sağ­dan sola, bir sol­dan sağa doğru ce­ma­ati göz­den ge­çi­rir, ce­ma­a­tin ek­sil­di­ğini veya art­tı­ğını fark ederse, hemen se­be­bini araş­tı­rır, giden varsa ne­reye ve niçin git­ti­ğini. gelen varsa ne­re­den ve niçin gel­di­ğini öğ­re­nir. Gi­dene veya ge­lene bir yar­dım ge­re­ki­yorsa onu temin eder.

Sonra giden git­tiği yere ne gö­tü­rür, gelen gel­diği yere ne ge­tir­miş olur? Hayır mı? Şer mi? Bun­ları da dik­kate alır.

Ay­rıca son hafta içinde ma­hal­lede ne gibi şey­ler baş gös­terdi: iyi­lik­ler mi, kö­tü­lük­ler mi? Bun­ları da göz­den ge­çi­rir. İyi­lik­le­rin mey­dan bul­ması art­ması, kö­tü­lük­le­rin ise mey­dan bul­ma­ması, ön­len­mesi için ça­lı­şır.

Ma­halle mes­cidi ufak, ce­ma­ati de mah­dut ol­duğu için imam, ce­ma­ati, ce­maat de imamı ve bir­bir­le­rini ya­kın­dan ta­nır­lar. Ma­hal­le­nin me­se­le­le­rini, gir­di­sini, çık­tı­sını ya­ki­nen bi­lir­ler ve bun­ları uygun yolda el bir­lik hal eder­ler.

Sonra, her mes­ci­din imamı, semt­le­rinde ken­di­le­rine yakın bu­lu­nan bir “cami-i kebir” ha­ti­bine, haf­tada bir (me­sela per­şembe günü) ma­hal­le­si­nin du­rumu hak­kında bilgi verir. bu hatip efendi de on­lar­dan edin­miş ol­duğu haf­ta­lık ma­lu­mata kendi bil­dik­le­rini ek­le­ye­rek hut­be­sini ha­zır­lar ve o geniş ce­maat kar­şı­sında okur.

Keza bu “cami-i kebir” hut­be­leri de se­nede bir defa -semt­le­rinde bu­lu­nan veya başka semt­lerde olan- “na­maz­gâh”ların ha­tip­le­rine bilgi ve­rir­ler. Onlar da bu edin­dik­leri bil­gi­lere kendi bil­dik­le­rini ek­le­ye­rek bay­ram hut­be­le­rini ha­zır­lar ve çok daha geniş o ce­ma­at­le­rin kar­şı­sında okur­lar.

Bu defa bu na­maz­gâh­la­rın hatip efen­di­leri hac mev­si­minde Ara­fatta hutbe irad ede­cek olan zâta “cami-i kebir” ha­tip­le­rin­den al­dık­ları ha­ber­leri, bil­gi­leri kendi bil­dik­leri ile bir­leş­ti­re­rek arz eder­ler. O da bu ve­ri­len bil­gi­lere, o geçen se­neye mah­sus ma­lu­ma­tı­nıda ka­ta­rak hut­be­sini ha­zır­lar ve “Huc­câc-ı Müs­li­mîn”in hu­zu­runda okur. Şüp­he­siz ki bir takım tel­kin­lerde, tav­si­ye­lerde bu­lu­nur. Sı­kın­tıda olan Müs­lü­man­la­rın kur­tul­ması veya kur­ta­rıl­ması için ge­re­ken yol­ları gös­te­rir, kur­tu­luş ça­re­le­rini bil­di­rir. Huc­cac-ı Müs­li­min de bun­ları öğ­ren­miş ola­rak mem­le­ket­le­rine döner ve ge­re­ğini ya­par­lar.

O huc­cac-ı müs­li­min ki; iç­le­ridne zen­gin­ler sı­nı­fında âlim­ler var, amir­ler var, si­ya­si­ler, hü­küm­dar­lar var, şuârâ var, bu­leğa var. Ce­maat bir bütün ola­rak zaten zen­gin­ler züm­re­sin­den­dir. İşte Ara­fat­taki top­lu­lu­ğun kud­ret de­re­cesi bu. Ona göre dü­şü­nül­sün. On­lara hitap ede­cek olan ha­ti­bin -ilmi kud­ret, hi­ta­bet sa­natı, tesir ve ikna ka­bi­li­yeti iti­ba­riyle ne de­re­ce­lerde ol­ması ge­rek­tiği de göz önüne alın­sın.

Evet tek­rar edi­yo­ruz:

Ce­ma­atle namaz kı­lın­dık­tan sonra, imam efen­di­nin ce­ma­ate dö­ne­rek otur­ması sırf “dua” için de­ğil­dir. Aynı za­manda ken­di­sini imam edi­nen ce­ma­a­tiyle yüz yüze gel­mesi, ge­reği varsa bazı hu­sus­lar hak­kında is­ti­şa­re­lerde bu­lun­ması ve o is­ti­şa­reye baş­kan­lık et­mesi için­dir.

Ni­te­kim Hz. Pey­gam­ber Efen­di­miz (s.a.v) de böyle ya­par­lardı. Hatta bir iki gün bu ce­ma­atte bu­lun­ma­yan ümmet fert­le­rini araş­tır­mak üzere me­mur­lar tayin bu­yu­rur­lardı. Bun­dan do­layı mes­cit, mah­keme ve hü­kü­met ko­nağı va­zi­fe­le­rini de gö­rürdü. Ashâb-ı Kirâm dev­rinde ha­li­fe­ler ve me­mur­lar ço­ğun­lukla orada bu­lu­nur ve ara­nırdı.

Hz. Mu­ham­med (a.s)‘ın ve sa­hâbe-i ki­râ­mın mes­cidde mü­za­kere ve mü­şa­vere et­tik­leri her­kesçe bi­lin­mek­te­dir.

Ashab-ı ki­râ­mın namaz za­man­la­rın­dan başka va­kit­lerde mes­cid-i şe­rif­lerde ta­nı­şığ gö­rüş­tük­leri, ülfet ve soh­bet et­tik­leri de sabit bir hal­dir.

Cami-i şe­rif­lerde saf­la­rın oluş­tu­rul­ma­sın­dan da, bu ca­mi­le­rin iba­det ve meş­ve­reti bir araya ge­ti­ren, hem “iba­det­hane” ve hem de birer “daru’ş şûrâ” ol­duk­ları an­la­şı­lır. Şöyle ki;

İlk safa üm­me­tin yaşça ve imkân nis­be­tinde ilimce ileri ge­len­leri di­zi­lir. En âlim olanı imam efen­di­nin tam ar­ka­sında durur, ondan sonra (varsa) er­gen­lik ça­ğına gel­me­miş erkek ço­cuk­ları, sonra (var­sa­lar) ka­dın­lar, daha sonra da kız ço­cuk­ları di­zi­le­rek saf tu­tar­lar.

Bu ter­tipte başka hik­met­ler de ol­makla be­ra­ber, en büyük sebep rey (görüş) sa­hip­le­ri­nin, imam efen­di­nin ya­nına yakın ol­ması hu­su­su­nun gö­ze­til­miş ol­ma­sı­dır. Bunun böyle ol­duğu apa­çık gö­rü­lü­yor. Hatta cuma ve bay­ram na­maz­ları mi­sa­fir­lere, ço­cuk­lara, ka­dın­lara farz ve vacip ol­ma­dığı gibi; ezan oku­mak, kâmet ge­tir­mek ve ce­ma­ate devam etmek de ka­dın­lara sün­net de­ğil­dir. (Bkz. Büyük İslam İl­mi­hali sayfa:174 ve 183 1. baskı)

An­la­şı­lı­yor ki; ha­nım­lar, “Şûrâ” da bu­lun­ma­sa­lar da olur ve bir sün­neti terk etmiş sa­yıl­maz­lar. Şu kadar var ki; ha­nım­lar bir edep da­i­re­sinde ce­ma­ate ge­lir­ler ve edebe uygun bir yolda dü­şün­ce­le­rini söy­ler­lerse din­le­nir. Gö­rüş­le­rini bil­di­rir­lerse nazâr-ı iti­bara alı­nır.

Ya­zı­mızı bir hadis-i şerif meali ile bi­ti­re­lim:

“Allah’ın eli (yar­dımı, ko­ru­ması) ce­ma­a­tin (top­lu­lu­ğun, bir­li­ğin) üze­rin­de­dir. ( Onunla be­ra­ber­dir)” (Ca­mius Sağir)

Bizim bugün böyle bir yazı yaz­ma­mı­zın ye­gane se­bebi: “Av­rupa Bir­liği des­te­ğinde. Ame­rika Bir­le­şik Dev­let­leri baş­kan­lı­ğında, Ame­ri­kan ve İs­rail müş­te­rek usûlü as­ker­likte” Müs­lü­man­lara ya­pı­lan çe­şitli zu­lüm­ler­dir.

Bütün tarih bo­yunca ve gü­nü­müzde, gayri Müs­lim­ler, Müs­lü­man­ları ne­rede gör­dü­ler ve ne zaman fır­sat bul­du­lar ise ayak­ları al­tında çiğ­ne­di­ler. (Ev­velce En­dü­lüs’te. son­ra­ları Ce­za­yir’de orda burda, Af­ga­nis­tan, Irak, Fi­lis­tin ve­sa­ire de olup bi­ten­leri bir dü­şü­ne­lim) El­le­rine dü­şür­dük­leri Müs­lü­man­ları -kat­liam ya­pa­rak- toplu me­zar­lara göm­dü­ler. İşi, Müs­lü­man­ları top­tan im­haya kadar var­dır­dı­lar. Bar­bar or­du­la­rın­dan Müs­lü­man­la­rın çek­me­diği kal­madı. Bun­lar, ele ge­çir­dik­leri İslam ül­ke­le­rinde bu­la­bil­dik­leri bütün ha­yırlı ku­ru­luş­ları yık­tı­lar. Zaman zaman Müs­lü­man­la­rın çek­tik­leri se­fa­let, ta­rihe sığ­ma­ya­cak hal­ler aldı.

Müs­lü­man­lara hep böyle dav­ra­nan gayri Müs­lim­ler, hiç şüp­he­siz kendi bir­lik­le­rin­den ve Müs­lü­man­la­rın da­ğı­nık­lık­la­rın­dan ce­sa­ret al­dı­lar ve al­mak­ta­dır­lar.

Pe­kâlâ, Müs­lü­man­la­rın bu gibi zu­lüm­ler­den, iş­ken­ce­ler­den hatta re­zi­lâne bir takım hal­ler­den ve “ya­şa­mak­tan ci­hânda zil­let ile, ölmek evlâ değil mi izzet ile” ölüm­ler­den ken­di­le­rini ko­ru­mak için -yüce di­ni­mi­zin emir bu­yur­duğu ada­ler da­i­re­sinde- bir­lik ol­ma­ları ge­rek­mez mi?
İşte me­sele budur aziz kar­deş­le­rim.

Müs­lü­man­lar, ne gayr-i Müs­lim­ler gibi ku­dur­gan ve zalim ol­malı, ne de zulme karşı boynu bükük, uyu­şuk, ses­siz ses­siz bek­le­yen maz­lum ol­malı!

O kadar!