Tevbe ve Şahsiyet

Âde­moğlu iyi­lik ve kö­tü­lük yapma ka­bi­li­yet­leri ile ya­ra­tıl­mış­tır. Onu, şey­tana has olan kötülüklerin/günahların kir­le­rin­den, şu iki ateş­ten biri te­miz­ler: Ne­dâ­met ateşi veya ce­hen­nem ateşi… Akıllı olan, bu iki ateş­ten ehven olan ne­dâ­met ate­şinde kendi ter­cihi ile yanıp tevbe eder. Bu sû­retle ebedî fe­la­ket olan ce­hen­nem ate­şin­den kur­tu­lur. Aklı ol­ma­yan ise, işi ölüm son­ra­sına bı­ra­kır, en büyük fe­la­ket olan ce­hen­nem ate­şinde mah­vo­lur gider…

Bü­yü­ğüyle kü­çü­ğüyle yak­la­şık ola­rak 130 – 200 ci­va­rında günah mev­cut­tur. Müs­lü­man ol­du­ğunu iddia eden her bir in­sa­nın, lis­te­ler ha­linde ki­tap­lar­dan bulup de­fa­larca oku­mak ve tek tek ez­ber­le­mek zo­runda ol­duğu bu gü­nah­lar (Ha­ram­lar ve mek­ruh­lar), kul ile ger­çek sev­gi­lisi olan Rabbi ara­sında en­gel­le­yici perde ko­nu­mun­da­dır­lar. İnsan bu gü­nah­lar­dan bi­rini iş­le­di­ğinde esas mak­sudu ve ger­çek sev­gi­lisi ile kendi ara­sına bu en­gel­le­yici per­de­ler­den bi­rini çek­miş olur. Bu günah, büyük bir kayba, büyük bir za­rara, büyük bir if­lasa gö­tü­ren çok teh­li­keli bir adım­dır. Ver­diği ge­çici, nisbî ve ya­nıl­tıcı zev­kin ak­sine bu günah, ger­çekte büyük bir acıya ve eleme doğru in­sanı sü­rük­ler. Yani bu gü­nahla, ge­çici, nisbî ve ya­nıl­tıcı peşin zev­kin kar­şı­lı­ğında ebedî, küllî ve ger­çek zevk ve mut­lu­luk kay­be­di­le­cek­tir. Bu durum, ça­lış­ması ge­re­ken dersi bı­ra­kıp kötü ar­ka­daş­la­rı­nın çağ­rı­sına uya­rak oyun oy­na­mayı ter­cih eden öğ­ren­ci­nin du­ru­muna ben­zer. Bu öğ­renci, ge­çici ve nisbî bir sı­kıntı veren ama uzun va­dede sağ­la­ya­cağı ba­şarı ile çok büyük mut­lu­luk­ları ve haz­ları ya­şa­ta­cak olan ders ça­lış­mayı bı­rak­mış, ge­çici, nisbî ve ya­nıl­tıcı zevk veren oyunu ter­cih et­miş­tir. Yani çok az ve al­da­tıcı bir kârı ter­cih ede­rek uzun va­de­deki ka­zanç­ları, mut­lu­luk­ları ve haz­ları har­ca­mış olur. İn­sa­nın akıl dü­zeyi yük­sel­dikçe peşin küçük zevk­le­rin ar­ka­sın­dan ge­le­cek olan büyük ka­yıp­ları ve fe­lâ­ket­leri; peşin küçük sı­kın­tı­la­rın ar­ka­sın­dan ge­le­cek olan büyük zevk­leri ve haz­ları görme ye­te­neği ge­li­şir. Ger­çek iman ve sâlih amel­ler va­sı­ta­sıyla ge­li­şen akl-ı selim ise in­sana çok daha yük­sek dü­zeyde ileri gö­rüş­lü­lük ka­zan­dı­rır. Bu çok yük­sek dü­zeye çık­mış ileri gö­rüş­lü­lük ye­te­neği ile insan, ölüm son­rası ce­re­yan ede­cek olan ger­çek­leri de an­la­maya baş­lar. Ölüm öte­sini idrak et­meye baş­la­yan böyle bir insan, beşer oluşu ha­se­biyle bir gü­naha düş­tü­ğünde büyük bir zarar ve fe­la­ketle burun bu­runa gel­di­ğini fark eder. Bu far­kın­da­lık, onun büyük bir ne­dâ­met ve büyük bir piş­man­lık ya­şa­ma­sına sebep olur. Ya­şa­dığı bu büyük ne­da­me­tin ateşi akl-ı selim sa­hibi o in­sanı tevbe et­meye mec­bur eder.

Dik­katle in­ce­le­nirse, büyük bir ne­dâ­mete sevk eden ve tevbe-i nasuh ile so­nuç­la­nan günah, ta­şı­dığı büyük ris­kin ya­nında, rutin/tek düze bir kul­luk ya­şa­makta olan mümin/müslim için bir sıç­rama taşı, kul­luk bi­linç ve de­re­ce­sini yük­seltme fır­satı da taşır. Çünkü ya­şa­ya­cağı büyük ne­dâ­met ve Allah’ın rı­za­sını kay­betme kor­kusu o kulu, çok daha yük­sek azi­met­lere ile­tir. Ay­rıca günah iş­leme imkân ve fır­satı ol­ma­yan bir in­sa­nın fa­zi­le­tin­den de söz edi­le­mez. Dı­şa­rı­sıyla ir­ti­batı hiç ol­ma­yan küçük bir odaya zorla ka­pa­tı­la­rak günah iş­leme im­kân­ları elin­den alın­mış bir in­sa­nın fa­zi­letli ve ka­li­teli bir insan olup ol­ma­dığı an­la­şı­la­maz. İn­sa­nın fa­zi­leti ve ka­li­tesi, günah iş­leme imkân ve fır­satı var­ken iş­le­me­mesi ile veya has­bel­be­şer bir gü­naha düş­tü­ğünde hemen piş­man olup tevbe ede­rek o gü­nah­tan hızla uzak­laş­ma­sıyla or­taya çıkar. Ancak bütün bun­la­rın ger­çek­leş­mesi, in­sa­nın içinde ta­şı­dığı ger­çek bir imana, yük­sek bir kul­luk bi­lin­ciyle ge­liş­ti­ril­miş olan akl-ı se­lime bağ­lı­dır. İman zayıf ve akıl da selim ol­mak­tan uzaksa gü­nah­lar art arda gel­meye ve bir yaşam tar­zına dö­nüş­meye baş­lar. Bu du­rumda artık ne­dâ­met ya­şama im­kânı da kal­maz. Ve aka­binde iman ve akl-ı selim de yok olur gider.

Öl­dü­rücü bir zehir yemiş olan bir in­sa­nın ölüm­den kur­tul­ması için hemen kus­ması ge­rek­tiği gibi günah iş­le­yen bir in­sa­nın da hemen tevbe et­mesi ge­re­kir. Çünkü hemen tevbe et­mezse, bu pe­ri­yotta ba­şarı elde etmiş olan şey­tan bir son­raki hamle için ça­lış­maya baş­lar ve ki­şiyi daha büyük bir gü­naha dü­şür­mek için ha­re­kete geçer. Ön­ceki günah son­rası bir ne­dâ­met ya­şan­ma­mışsa bu se­ferki gü­naha düş­mek ko­lay­la­şır. Bu durum, zin­cir­leme bir günah ce­re­ya­nına dö­nü­şür ve ki­şi­lik için bu büyük bir yı­kım­dır. Artık insan kendi ki­şi­li­ğini bu yaşam tar­zıyla ta­nım­la­maya baş­lar. Doğal ola­rak bu yaşam tar­zın­dan ve ki­şi­lik ya­pı­sın­dan razı olur, bu yaşam tarzı için hak­lı­lık ge­rek­çe­leri üre­tir ve ba­ha­ne­ler uy­du­rur. Bu büyük fe­la­ket, şu ür­kü­tücü ayet­lerde tas­vir edil­mek­te­dir:

“On­la­rın bo­yun­la­rına, çe­ne­le­rine kadar varan hal­ka­lar ge­çir­mi­şiz­dir. Bunun için baş­ları yu­karı kal­kık­tır. Ön­le­rine bir sedd ve ar­ka­la­rına başka bir sedd çek­mi­şiz­dir. Ger­di­ği­miz perde so­nucu on­la­rın ba­si­ret­leri de yok ol­muş­tur. Ve artık on­ları uyar­manla uyar­ma­ma­nın bir farkı kal­maz, inan­maz­lar”¹

İn­sa­nın ma­nevî de­re­ce­si­nin ve ki­şi­lik ka­li­te­si­nin yük­sel­mesi, tevbe etme mec­bu­ri­ye­tin­den onu kur­tar­maz. Zira her de­re­ce­nin ken­dine has gü­nah­ları var­dır. En süfli gü­nah­lar şirk, küfür ve ni­fak­tır. Bun­lar­dan kur­tu­lan insan Kur’an-ı Kerîm ve hadis-i şe­rif­lerde sı­ra­la­nan büyük gü­nah­lar­dan uzak dur­mak ve iş­le­mişse tevbe etmek zo­run­da­dır. De­re­ce­sini yük­sel­te­rek büyük gü­nah­lar­dan kur­tu­lan insan için küçük günah ola­rak ta­nım­la­nan gü­nah­lar ko­ru­nul­ması ve tevbe edil­mesi ge­re­ken büyük günah ko­numu ka­za­nır­lar. Çünkü küçük gü­nah­la­rın en teh­li­keli yan­ları, küçük gö­rül­me­leri ve on­lar­dan sa­kınma has­sa­si­ye­tinde zaaf ya­şan­ma­sı­dır. Bu zaaf yü­zün­den iş­len­meye devam edi­len küçük gü­nah­lar in­sanı tek­rar büyük gü­nah­la­rın eşi­ğine ge­ti­rir, onlar da şirk, küfür ve ni­faka dü­şü­rür. Küçük gü­nah­lar­dan da sa­kınma ve tevbe yo­luyla ken­dini kur­ta­ran insan bu sefer, kal­binde mev­cut olan günah iş­leme eği­lim­le­rine tevbe etmek du­ru­mun­da­dır. Bu eği­lim­ler­den de kur­tu­la­bil­mişse Allah’ı her an zik­retme, ha­tı­rında tutma ha­linde bu­lun­mama gü­na­hına tevbe ko­nu­mun­da­dır. Allah’ı her an zikir özel­liği ka­zan­mışsa O’nun za­tına, sı­fat­la­rına ve fil­le­rine lâ­yı­kıyla mut­tali ola­ma­ma­sına tevbe mec­bu­ri­ye­tin­de­dir. Allah’ın cemâl ve ce­lâ­lini id­rak­teki ek­sik­lik, o de­re­ceye ulaş­mış insan için tevbe edil­mesi ge­re­ken büyük günah ko­numu ka­zan­mış­tır. Çünkü bun­lara ne­dâ­met du­ya­rak tevbe et­me­yen bir alt de­re­ceye düşer. Ora­daki tevbe ihmal edi­lirse daha alt de­re­ceye rucu’ ger­çek­le­şir. Böy­lece mü­te­sel­si­len en süflî de­re­ceye düşme teh­li­ke­siyle karşı kar­şıya ka­lı­nır. Bu iti­barla tevbe, her de­re­ce­deki in­sa­nın son ne­fe­sine kadar mec­bur ol­duğu bir za­ru­ret­tir. Bu açı­dan bak­tı­ğı­mızda ayet­lerde ve ha­dis­lerde zik­re­di­len pey­gam­ber­le­rin tev­be­leri Allah Teâlâ on­ları peşin ola­rak af­fet­miş olsa bile kendi ki­şi­lik­le­ri­nin ka­lite dü­zey­le­rini ko­ruma mü­ca­he­desi ola­rak an­la­şı­la­bi­lir. Bu re­a­li­te­den ha­re­ketle, pey­gam­ber­lere oranla kı­yas­la­na­maz öl­çüde süflî po­zis­yon­larda bu­lu­nan biz­ler için tevbe, can­hı­raş bir gay­retle her an iz­le­mek zo­runda ol­du­ğu­muz ha­yatî bir ak­si­yon­dur…

Tev­be­le­rimi kabul etmiş olsa bile tevbe et­ti­ğim gü­nah­la­rımı iş­ler­ken Vedûd olan Rab­bim beni gördü; eyvâh, eyvâh, eyvâh…

1. Yâsîn, 36/8-10. ↩︎