Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Niçin Kredi Kartı Kullanma-Ma-Lıyız?

53. Sayı · 2018/3

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

“Ta­ğut­tan, ona tap­mak­tan ka­çı­nıp da Allâh’a yö­ne­len­ler(e ge­lince), müjde on­la­ra­dır. O halde kul­la­rımı müj­dele. (O kul­la­rım ki) onlar sözü din­ler­ler de onun en gü­ze­line uyar­lar. İşte onlar Allah’ın ken­di­le­rini doğru yola ulaş­tır­dığı kim­se­ler­dir ve işte onlar akl-ı selîm sâ­hibi olan­la­rın ta ken­di­le­ri­dir.” 1

Gü­nü­müzde ol­dukça yay­gın olan kredi kart­la­rını kul­lan­mak şer‘an câiz midir? Şayet câiz ise, sözün en gü­ze­line tâbî olmak is­te­yen bir mü’min için kul­lan­mak mı yoksa uzak dur­mak mı daha ev­lâ­dır? Ya­zı­mızda bu ko­nuyla alâ­kalı bazı hu­sus­lara ışık tut­mayı amaç­la­mak­ta­yız.

Kredi kartı kul­la­nan bir şahıs ih­ti­yaç duy­duğu bir malı satın almak is­te­di­ğinde, malı üre­ten veya pa­zar­la­yan şah­sın ti­câ­ret­hâ­ne­sine gider. Malı al­maya karar ver­di­ğinde pa­rayı tüc­cara doğ­ru­dan ver­mek ye­rine cüz­da­nın­dan kredi kar­tını çı­ka­rır ve kredi kar­tını veren ban­kayı vekil tayin ede­rek malın be­de­lini tüc­cara o ban­ka­nın öde­me­sini ister. Kredi kar­tını post ci­ha­zın­dan ge­çir­di­ğinde banka, o şahıs adına ödeme iş­le­mini ger­çek­leş­ti­rir ve bu su­retle o kişi ban­kaya borçlu hâle gel­miş olur. Fakat banka siz­den daha sonra ala­cağı bu pa­rayı tüc­ca­rın he­sa­bına, ya­pı­lan an­laş­maya göre, bazen kırk gün bazen otuz gün gibi bir süre geç­tik­ten sonra ak­ta­rır. Tüc­car bu pa­rayı der­hal ban­ka­dan çek­mek is­terse banka ken­di­sin­den ko­mis­yon adı al­tında para keser. Bu­rada asıl me­sele şudur:

1. Alın te­ri­mizle ka­zan­dı­ğı­mız bu pa­rayı doğ­ru­dan tüc­cara ver­mek ye­rine, pa­rayı neden önce ban­kaya ya­tı­rır sonra da ban­ka­nın o pa­rayı tüc­cara ulaş­tır­ma­sını talep ede­riz?

2. Neden böyle bir mu­a­me­leyle, tüc­ca­rın üret­tiği veya pa­zar­la­dığı malın be­de­li­nin, ay­rıca tüc­ca­rın eme­ği­nin ve alın te­ri­nin kar­şı­lığı olan kâ­rı­nın, yak­la­şık kırk gün sonra tüc­ca­rın eline geç­me­sine sebep olu­ruz?

Ban­ka­nın ne bizim eme­ği­mizde, ne de malın üre­ti­lip pa­zar­lan­ma­sında en ufak bir kat­kısı bu­lun­ma­mak­ta­dır. Hâl böy­ley­ken, banka ne tür bir va­sıfla araya gir­mekte ve sizin öde­di­ği­niz pa­ra­nın tüc­cara ulaş­ma­sını kırk gün bek­let­mek­te­dir? Tüc­car hemen pa­ra­sını almak is­te­di­ğinde hangi va­sıfla tüc­ca­rın ka­zan­cın­dan ke­sinti yap­mak­ta­dır? Biz böyle bir mu­â­me­leye neden ara­cı­lık yap­makta ve tüc­carı neden böyle zor bir du­ruma dü­şür­mek­te­yiz?

Otuz-kırk gün­lük bir sü­re­nin tüc­car nez­dinde ne kadar önemli ol­duğu açık­tır. Bu sü­re­nin öne­mine bi­nâen gü­nü­müzde banka ile tüc­car ara­sına giren ve bu sü­reç­ten ne­ma­lan­mak is­te­yen aracı ku­rum­lar oluş­tuğu da bi­lin­mek­te­dir.

Ban­ka­la­rın biz­den al­dık­ları pa­rayı tüc­cara ulaş­tı­rana dek niçin bek­let­tik­leri de he­pi­mizce mâ­lum­dur. Ban­ka­lar bu pa­rayı diğer fâ­izli mu­â­me­le­lerde iş­let­mek sû­re­tiyle fâiz ge­lir­le­rini ar­tır­mak­ta­dır­lar. Kredi kartı kul­lan­dı­ğı­mız tak­dirde biz de on­la­rın bu ka­zanç­la­rına, Allah ve Ra­sûlü’ne harp ilan edil­miş kabul edi­len fâ­izli mu­â­me­le­lere ortak ol­mak­ta­yız.

Kredi kartı kul­la­nımı ko­nu­sunda dik­kat çek­me­miz ge­re­ken diğer önemli bir husus da şudur: Her­hangi bir ban­ka­dan kredi kartı almak is­te­di­ği­nizde banka ile ara­nızda bir söz­leşme im­za­la­nır. Bu söz­leşme mad­de­le­rin­den bi­rinde, bor­cu­nuzu vak­tinde öde­me­di­ği­niz tak­dirde be­lir­le­nen mik­tarda fâiz öde­ye­ce­ği­nizi ta­ah­hüt eder­si­niz. Bu mad­deyi söz­leş­me­den kal­dırma yet­ki­niz de gü­cü­nüz de yok­tur. Fıkıh ki­tap­la­rı­mızda yer alan şu hüküm çok açık ve net­tir ve sahih bir hadîs-i şe­rîfe da­yan­mak­ta­dır: Her­hangi bir akit/sözleşme, ta­raf­lar­dan bi­rine veya üçüncü bir şahsa men­faat sağ­la­yan bir şart içe­ri­yorsa o akit fâsit bir akit­tir. Bu şart sa­dece ken­disi fâsit ol­makla kal­maz akdi de ifsâd eder. Fâsit akitle elde edi­len ge­lir­ler Ha­nefî mez­he­bine göre ribâ hük­mün­de­dir. Banka ile ya­pı­lan kredi kartı kul­lanma akdi de bir nevi karz (borç) ak­di­dir ve mez­kûr hü­küm­lere tâ­bi­dir.

De­ni­le­bi­lir ki: “Bor­cu­muzu za­ma­nında öde­di­ği­mizde fâiz öde­mek zo­runda kal­ma­yız.” Fakat bu söz kar­şı­sında iki şeyi unut­ma­mak ge­re­kir:

1. Ya­pı­lan her söz­leş­me­nin, im­za­la­nan her akdin hesap gü­nünde so­rum­lu­luğu ol­duğu Allah Zül­ce­lâl ta­ra­fın­dan biz­lere açık ve net ola­rak bil­di­ril­mek­te­dir:

… إِنَّ الْعَهْدَ كَانَ مَسْؤُولاً

“… Hiç şüp­he­siz ve­ri­len söz­ler so­rum­lu­luğu ge­rek­ti­rir.”2

وَلَا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُولٰـئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْؤُولًا

“Hak­kında kesin bilgi sa­hibi ol­ma­dı­ğın bir şeyin pe­şine düşme. Çünkü kulak, göz ve kalp, bun­la­rın hepsi ondan so­rum­lu­dur.”3

2. Kader-i ilâ­hîde bir şeyi za­ma­nında ya­pa­bi­le­ce­ği­miz­den kesin emin olmak nasıl müm­kün ola­bi­lir? Has­ta­lık, kaza, borcu öde­ye­me­ye­cek du­ruma gelme, ölüm vs. gibi hu­sus­larda in­sa­noğlu emin ol­du­ğunu iddia ede­bi­lir mi? Bu tür bir im­ti­hanla karşı kar­şıya gelen kişi, bor­cunu yine de za­ma­nında öde­ye­bi­le­ce­ğini ta­ah­hüt ede­bi­lir mi?

Kredi kartı kul­la­nan­la­rın ge­nel­likle ileri sür­dük­leri ma­ze­ret­ler­den bi­risi kart kul­la­nı­mı­nın nakit para kul­la­nı­mına göre daha kolay ol­du­ğu­dur. Bu ma­ze­rete ka­tıl­ma­makla be­ra­ber velev ki öyle olsun, bunca sa­kın­calı ol­du­ğuna dâir kat’î de­lî­lin ve şüp­he­le­rin ol­duğu bir du­rumda ko­lay­lık bir Müs­lü­ma­nın ma­ze­reti nasıl ola­bi­lir?

İkinci bir ma­ze­ret de kredi kar­tıyla in­ter­net alış­ve­rişi ya­pı­la­bil­di­ği­dir. Bu­rada şunu unut­ma­mak ge­re­kir ki in­ter­net alış­ve­rişi yal­nızca kredi kar­tıyla ya­pıl­mak zo­runda de­ğil­dir. Ha­vâle, EFT, sanal kart­lar, nor­mal banka kart­ları gibi se­çe­nek­lerle de ödeme ya­pı­la­bil­mek­te­dir. Bu se­çe­nek­ler kredi kartı kul­la­nı­mına na­za­ran daha eh­ven­dir.

Diğer bir ma­ze­ret de tak­sitle alış­ve­riş ya­pa­bilme im­kâ­nı­dır. Ön­ce­likle bir za­rû­ret ol­ma­dıkça tak­sitle alış­ve­riş yap­maya, –takvâ açı­sın­dan- ule­mâ­mı­zın sıcak bak­ma­dı­ğını ha­tır­lat­ma­mız ge­re­kir. Buna rağ­men za­rû­ret ve ih­ti­yaç ol­du­ğunda sanal kart, senet gibi se­çe­nek­le­rin kul­la­nı­la­bil­mesi veya tü­ke­ti­ci­ler ta­ra­fın­dan talep edi­lip baskı oluş­tu­rul­du­ğunda başka çö­züm­le­rin de üre­ti­le­bil­mesi müm­kün­dür. Ay­rıca tek­no­lo­ji­nin çok hızlı ge­liş­tiği gü­nü­müzde biraz ge­cik­meli de olsa pa­ra­nızı bi­rik­ti­rip peşin ola­rak ala­ca­ğı­nız bir ürü­nün daha ka­li­teli ve tak­vâya uygun ol­duğu için daha be­re­ketli ola­ca­ğını ha­tır­lat­ma­mız ge­re­kir.

Gü­nü­müzde ban­ka­cı­lık sek­tö­rü­nün ulus­la­ra­rası ik­ti­sâdî sis­te­min bir par­çası ol­du­ğunu ve bir sö­mürü aracı ola­rak kul­la­nıl­dı­ğını da unut­ma­ma­lı­yız. Ay­rıca bu sis­te­min sa­hip­le­ri­nin Müs­lü­man­lar ol­ma­dı­ğını ve Müs­lü­man­lar ola­rak bu ko­nuda ba­ğım­sız ol­ma­dı­ğı­mızı da ha­tır­lat­ma­mız ge­re­kir. Me­de­ni­ye­tin meşrû her ala­nında ol­duğu gibi ik­ti­sâdî alanda da Müs­lü­man­la­rın söz sa­hibi ol­ması ve baş­ka­la­rına ba­ğımlı ol­ma­ması esas­tır.

Oku­yu­cu­la­rı­mız, en başta zik­ret­ti­ği­miz âyet-i ke­rî­mede ifade edil­diği gibi şayet bu ko­nuda sözün doğ­rusu ve en gü­zeli neyse biz de ona tâbî ola­lım der­lerse on­lara tav­si­ye­miz kredi kartı kul­lan­mak­tan vaz­geç­me­le­ri­dir. Böyle yap­tık­ları tak­dirde Allah’ın iz­niyle ka­zanç­ları daha temiz hâle ge­le­cek ve rı­zık­la­rına be­re­ket gel­di­ğini ayne’l-yakîn mü­şâ­hede ede­cek­ler­dir.

Her şeye rağ­men kredi kartı ko­nu­sunda farklı ma­ze­ret­ler ileri sü­re­bi­le­cek oku­yu­cu­la­rı­mız ola­bi­lir. On­lara da tav­si­ye­miz şudur: Sözün en gü­ze­line tâbi olma ko­nu­sunda eli­niz­den gelen gay­reti sarf edip fâ­i­zin bu­laş­tığı mu­â­me­le­ler­den gü­cü­nü­zün yet­ti­ğince uzak dur­maya ça­lı­şın. Uma­rız bu ko­nuda ata­ca­ğı­nız her adım huzûr-ı İlâ­hîde ileri sü­re­ce­ği­niz ma­ze­ret­le­rin kabul edil­me­sine ve ba­ğış­lan­ma­nıza ve­sîle olur.

Her şeyin en doğ­ru­sunu bilen Allah’tır…

  1. Zümer, 39/17-18. ↩︎
  2. İsrâ, 17/36. ↩︎
  3. İsrâ, 17/36. ↩︎