Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Mevlânâ Halid-⁠i Bağdadî

2. Sayı · 2006/2

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

1193/ 1779 se­ne­sinde Irak’ın Sü­ley­ma­niye şeh­rinde dün­yaya geldi. So­yu­nun baba ta­ra­fın­dan Hz. Osman’a ulaş­tığı ri­va­yet edi­lir.

Küçük ya­şında Kuran-ı Kerim öğ­re­ne­rek ilmi tah­si­line baş­la­yan Bağ­dadî iler­le­yen se­ne­lerde ilim ve ir­fa­nını ar­tır­mak için Sü­ley­ma­niye’de bu­lu­nan Ab­dul­ke­rim el-Ber­zenci’nin med­re­se­sine gider. Med­re­se­nin dı­şında da bir çok ho­ca­dan is­ti­fade eder.

Ye­tişme dö­ne­mi­nin 1798’lere kadar devam et­ti­ğini tes­bit ede­bil­di­ği­miz Mev­lana Halid’in 1805 yı­lında çık­tığı hac yol­cu­luğu ha­ya­tında bir dönüm nok­ta­sını oluş­tu­rur.

Hac yol­cu­lu­ğu­nun bi­rinci ayağı olan Me­dine zi­ya­re­tinde Bağ­dadî za­ma­nı­nın ço­ğunu Mes­cid-i Ne­bevî de ge­çi­rir. Orada salih zat­larla gö­rü­şen Bağ­dadî ken­dini ta­sav­vufî ha­yata bağ­la­yan ha­di­seyi şöyle an­la­tır:

“ Me­dine’de bu­lun­du­ğum bir gün ha­cı­lar ara­sında do­la­şır­ken bir­den, is­ti­ka­met ve ri­ya­zât sa­hibi ol­duğu an­la­şı­lan Ye­menli, âlim ve âmil bir zatla kar­şı­laş­tım. Sı­ra­dan bir in­sa­nın âlim bir zat­tan na­si­hat is­te­mesi gibi bir tavır ta­kı­na­rak ken­di­sin­den na­si­hat talep ettim. Pek çok na­si­hat­lerde bu­lundu ve bana :

“ Mekke’de bu­lun­du­ğun sü­rece şe­ri­ata ters olsa bile gör­dü­ğün hiç­bir ha­re­kete karşı çıkma.” dedi ve gitti. Ha­cı­larla Me­dine’den Mekke’ye ulaş­tım. Ye­menli zatın na­si­hat­le­rini dâima ha­tır­la­maya gay­ret edi­yor­dum. Bir cuma günü mes­cide ilk ge­len­lere vaat edi­len deve kur­banı ec­rine nâil olmak için Mes­cid-i Ha­rama erken gel­dim.

Kabe’ye karşı otu­rup de­lâîl-i şerif oku­maya baş­la­dım. Bu arada siyah sa­kallı sı­ra­dan biri gibi gi­yin­miş bir ada­mın gel­di­ğini ve sır­tını Kabe’nin du­va­rına da­ya­yıp yü­zünü bana çe­vir­di­ğini gör­düm. İçim­den bu adam Kabe’ye karşı edeb dışı dav­ra­nı­yor diye dü­şün­düm. Fakat ona hiç­bir şey söy­le­ye­me­dim. Bu sı­rada bana hi­ta­ben:

“Bil­mez misin; Allah ka­tında, mümin olan bir kim­seye saygı ve hür­met Kabe’ye hür­met­ten daha önemli ve ön­ce­lik­li­dir. Yü­zümü sana dön­meme niçin iti­raz edi­yor­sun, Me­dine’de ya­pı­lan na­si­hati ne çabuk unut­tun!”dedi.

Bunun üze­rine onun büyük bir velî ol­du­ğunu an­la­dım ve hemen el­le­rine ka­pan­dım. Ondan özür di­le­ye­rek beni irşad et­me­sini is­te­dim. O da senin ir­şa­dın bu di­yarda de­ğil­dir, deyip eliyle Hin­dis­tan ta­raf­la­rını işa­ret etti. “ İşa­ret­ler sana bu yön­den ge­le­cek ve ir­şa­dın orada ola­cak­tır.” di­ye­rek sö­zünü ta­mam­ladı.

Bu ha­di­se­ler vuku bu­lunca beni mak­suda ulaş­tı­ra­cak mür­şidi Mekke ve Me­dine de bul­mak­tan ümi­dimi kes­tim ve hac­cın me­na­si­kini ta­mam­la­yıp Şam’a dön­düm. ”

Bu şe­kilde ta­sav­vufî ha­yata mer­haba diyen Bağ­dadî 1810 yı­lında Hin­dis­tan’a gider ve orada Şeyh Ab­dul­lah Dih­levî’nin hiz­me­tine girer. Seyr-i sü­lû­künde beş ay gibi kısa bir sü­rede önemli mer­ha­le­ler ka­te­den Mev­lana Halid ho­ca­sın­dan ica­zet alır.

Halid-i Bağ­dadî, ta­sav­vufî nok­tada şe­riat kâ­i­de­le­rin­den zerre kadar taviz ver­mez. Za­hirî ilim­lerde ica­zet sa­hibi ol­ma­yan ki­şi­lere hi­la­fet ver­me­yen Mev­lana Halid’in İs­tan­bul’da va­zi­fe­len­dir­diği ha­li­fe­sin­den ta­viz­siz uy­ma­sını is­te­diği pren­sip­ler ken­di­sini ta­nı­ma­mız açı­sın­dan ol­dukça dik­kat çe­ki­ci­dir.

İs­tan­bul’da irşad gö­re­vine gi­de­cek kimse;

  1. Devlet ricâli, vezir ve hakimlerin yanına gidip gelmeyecek onlarla oturup kalkmayacak. Onlarla ülfet ve ünsiyet etmeyecektir.
  2. Kendi adına veya tekke ve zâviye için devlet adamlarından maaş, aylık veya bağış talep etmeyecek. Bu gibi şeylerden uzak duracak beytu’l mala da el uzatmayacak. Allah’ın fazlına ve keremine güvenecek
  3. Hanımı üzerine bir başka hanımla evlenmeyecek. Evlenmek istense dahi İstanbul hanımı ile evlenmeyecek zira bu tür evlilikle zevk-ü sefâya dalıp irşad işinden geri kalır.
  4. Mürid olsun ziyaretçi olsun kimsenin halkla ilgili işlerine karışmayacak aralarına girmeyecek, bazı şeyhlik iddiasında olanların yaptığı gibi kendine gelenlerden tevbe ve inabe parası adıyla hiçbir bağış kabul etmeyecektir.
  5. Kadınların tekkesine gelip gitmelerine müsaade etmeyecek. Genç ve İslam’ın emir ve yasaklarına gerektiği gibi riâyet etmeyen kadınlar için daha fazla dikkat edecek. Bunlar tarikat için gelseler bile yine dikkatli davranacak. Çünkü şeriatın âdâbına riâyet ve tarikat-ı âliyenin şartlarına yapışmak şeytanın hile ve tuzaklarına düşmemek için şarttır
  6. Dünya işlerinde kanaat ile iktifa edip devlet büyüklerinin gösterişli hayatına benzer yaşamaktan kaçınacak ve Rasulullah (sav)’in “ Yaşayabileceğin kadar dünyan için, içerisinde kalacağın kadar ahiretin için çalış. Muhtaç olduğun kadar Allah için, ateşin yakıcılığına tahammül ve dayanma gücün kadar cehennem için çalış.” emr-i Nebevîsini hatırdan uzak tutmayacaktır.

İlmî ted­ri­sata özel­likle de fıkıh ve hadis il­mi­nin öğ­re­nil­me­sine ayrı bir ehem­mi­yet veren Bağ­dadî keşif ve ke­ra­meti irşad fa­a­li­ye­ti­nin bir par­çası ola­rak gör­mez. “Gâye ve ni­yeti sa­dece keşif ve ke­ra­met sa­hibi olmak olan mürid bu yolda iler­le­ye­mez. Yolda kalır ve mat­lu­buna vus­lat bu­la­maz. Keşf ve ke­ra­met sa­hibi ol­maya müb­te­dî­ler rağ­bet eder”. di­ye­rek bu ko­nu­daki gö­rü­şünü or­taya koyar.

9 ha­zi­ran 1827 se­ne­sinde dâr-ı be­kaya ir­ti­hal eden Halid-i Bağ­dadî’nin eser­le­rin­den ba­zı­ları şun­lar­dır:

* Divan

* Şerh-i Hadis-i Cibrîl

* Mektubât

* Risaletun fî âdâb-ı zikir li’l mürîdin

* Risale-i Râbıta

* Risaletün fi’t tarîk