Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

İlâhî İradeye Teslimiyet

2. Sayı · 2006/2

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Hamd-ü se­nâ­lar Allah-u Teâlâ ve Te­kad­des Haz­ret­leri’ne, salât-u se­lâm­lar Allah-u Teâlâ’nın Ha­bî­bine ve bil­cümle en­biya ve ra­sûl­le­rine, on­la­rın âl ve as­hâ­bına ve hu­su­sen Rasûl-i Ekrem (s.a.v) Efen­di­miz’in âl ve as­hâ­bına ve kı­yâ­met gü­nüne kadar tâ­biîn ve tebe-i tâ­bi­în­ler üze­rine olsun.

Ve yine Rey­han’dan;

Rey­han der­gi­mizde, mânen Rey­han’ın se­dâ­la­rını duyma fır­sa­tını biz­lere bah­şey­le­yen, rey­hanı ya­ra­tıp, rey­hâ­sıyla biz­leri rey­hâ­lan­dı­ran ve aynı za­manda o reyhâ va­sı­ta­sıyla biz­leri ken­di­sine ulaş­tı­ran Allah-u Teâlâ’ya (c.c) son­suz şü­kür­ler olsun.

Rey­han der ki:

Son­ba­har gelir so­la­rım, sa­ra­rı­rım, son­ba­ha­rın rüz­gar­la­rıyla ku­ru­yup, dö­kü­lür, çü­rü­yüp yok olur gibi olu­rum.

İlk­ba­har ge­lince yine ne­şeli ve yeni bir ha­yata ka­vu­şu­rum. Ey in­san­lar, bir yok olu­şuma, bir de di­ri­li­şime bakın!

Benim ne­şeli bir ha­yata göz aç­tı­ğım gibi siz­ler de bir ha­yata göz aç­mış­tı­nız. Göz aç­tı­ğı­nız andan iti­ba­ren siz­ler de yavaş yavaş sa­ra­rıp, sol­maya baş­la­dı­nız. Siz­ler de bir gün ölüp, çü­rü­ye­cek ar­dın­dan tek­rar di­ri­le­cek­si­niz. Ama sizin di­ri­li­şi­niz bizim di­ril­me­mize hiç ben­ze­mez.

Ahh!

Sizin ölüm anın­daki me­şak­ka­ti­niz,

Derin has­ret­lik­le­ri­niz,

Kabir ka­ran­lı­ğında göz aça­ca­ğı­nız za­man­daki kor­kunç anı­nız,

Ka­bir­den elli bin yıl­lık yol­cu­lu­ğun baş­la­dığı an sır­tı­nızda ta­şı­ya­ma­ya­ca­ğı­nız kadar ağır yük­lerle ate­şin göl­ge­leri al­tında sü­rü­ne­ce­ği­niz gün­ler,

Ve Rab­bi­ni­zin hu­zu­runda hesap ve­re­ce­ği­niz an,

Ve daha sonra izah edi­le­me­ye­cek kadar deh­şet dolu gün­ler.

Artık ken­di­nize gelin ve en azın­dan bizim gibi çi­çek­lere ba­ka­rak ken­di­nize çeki düzen verin. Allah-u Teâlâ, siz­lere ölümü ha­tır­lat­mak için biz­leri ya­rat­mış­tır. Onun için ba­har­larda di­ri­lir, son­ba­har­larda yok olu­ruz. Siz­leri uyar­mak için bu im­ti­han­dan geç­mek­te­yiz.

Biz­ler­den ibret alıp ken­di­nize çe­ki­lince, ken­di­niz­den de ala­ca­ğı­nız ib­ret­le­rin ol­du­ğunu daha ya­kın­dan gö­rür­sü­nüz. O zaman her akşam ölür, her sabah ye­ni­den di­ri­lir­si­niz.

Yine biz­ler bek­le­nen o güne fay­dalı ka­zanç sağ­la­ma­nın, ha­yırlı iş­lerle meş­gul ol­makla müm­kün ol­du­ğunu kav­ra­ma­nız için Rab­bi­mizi hiç­bir zaman unut­ma­yıp sü­rekli ola­rak tes­bih eder, siz­le­rin önünde her son­ba­harda ölür ilk­ba­harda di­ri­li­riz. Amma siz ibret al­mayı dü­şü­ne­me­di­ği­niz için uya­na­mı­yor, do­la­yı­sıyla da Rab­bi­nizi unu­tu­yor­su­nuz.

Tes­bih, Rab­bi­mi­zin eser­le­rinde, iş­le­rinde ve ya­rat­tık­la­rında hiç­bir ek­sik­liği ol­ma­dı­ğını mânen tas­dik etmek demek olup, bit­ki­ler bu tas­diki hal li­san­la­rıyla ispat ede­rek biz­leri îkaz etmek için âdeta hay­kı­rır­lar.

“İşte bahar geldi, bakın rey­hana, bakın diğer çi­çek­lere, bakın köklü ve kök­süz bitki ve ağaç­lara! O köklü ve kök­süz ağaç­lar ba­harda ha­yata ka­vu­şunca, dün­ya­mızda yeni bir hayat, son­suz gü­zel­likte man­za­ra­lar gö­rü­lünce “Ey Rab­bi­miz! Ne güzel ve ne büyük Mü­hey­min’sin!” diye hal­le­riyle ses­le­nir­ler. Ve “Bizi çü­rü­tüp yok et­miş­tin, el­ham­dü­lil­lah. Hiç­bir ev­sa­fı­mızı de­ğiş­tir­me­den her cins bit­kiyi ya­rat­tı­ğın gibi bizi de aynen di­rilt­tin,” deyip şükür sec­desi yap­mak üzere sec­deye ka­pa­nır­lar. Âyette ifade edil­diği üzere:

“Bit­ki­ler ve ağaç­lar secde eder­ler.” 1

Biz, siz­ler için, Allah-u Teâlâ (c.c)’nın eser­le­ri­nin, ef’âl ve sı­fat­la­rı­nın şa­hit­le­ri­yiz.

Şimdi, nasıl ilk­ba­harda Allah-u Teâlâ (c.c)’nın Mü­hey­min is­mi­nin şa­hit­leri ol­du­ğu­mu­zun soh­be­tini yap­maya baş­la­ya­lım.

Allah (c.c) Mü­hey­min’dir. Her şeyi, her zer­reyi ve kür­reyi ol­duğu gibi mu­ha­faza edici ol­du­ğunu, bit­ki­le­rin zer­re­cik mi­sâli to­hum­la­rını top­ra­ğın en üst ta­ba­ka­sında, sı­fı­rın al­tın­daki don­du­rucu so­ğuk­larda ve yan­mış ara­zi­ler­deki ka­vu­rucu sı­cak­larda şe­kil­le­rini, rey­hâ­la­rını ve özel­lik­le­rini de­ğiş­tir­me­den ko­ru­ya­rak biz­lere gös­ter­mek­te­dir. Bu dün­ya­nın ya­ra­tı­lı­şın­dan beri devam eden ve kı­ya­mete kadar da devam ede­cek olan ilâhî bir ka­nun­dur.

Bit­ki­ler ve ağaç­lar bu ilâhî ka­nuna, yani irâde-i İs­lâ­miyye’ye tes­lim ol­duk­ları için mutlu ya­şar­lar, mutlu bir şe­kilde ölüp, mutlu bir şe­kilde di­ri­lir­ler.

Rey­hân der ki:

Biz, ezelde ilâhî ira­deye tes­lim ol­mu­şuz. Bu gün de bu tes­li­mi­ye­ti­miz devam et­mek­te­dir. Biz bütün var­lı­ğı­mızla Rab­bi­mize tes­lim ol­du­ğu­muz için bize ba­kan­lar itâ­a­ti­mi­zin sü­rekli ol­du­ğunu gö­rür­ler.

Akıllı var­lık­lar, biraz dik­kat ede­rek bizim Rab­bi­mize tes­li­mi­ye­ti­miz­den mey­dana gelen huzur ve sü­kû­neti kav­ra­ya­bil­miş ol­say­dı­lar, hesap günü “Ahh! Ne olaydı da biz­ler de bit­ki­ler gibi Rab­bi­mize tes­lim olup, te­vek­kül ede­rek huzur ve sükûn içinde ya­şa­say­dık,” de­me­mek için dünya ha­ya­tında ta­zarru ve ni­yazla Âlem­le­rin Rabb’ine yö­ne­lip ha­ta­la­rı­nın afvı için yal­va­rır­lardı.

Şimdi dik­ka­ti­nizi bir başka hu­susa çek­mek is­te­rim:

Mâlum ol­duğu üzere kâ­i­nat­taki var­lık­la­rın ba­zı­la­rına nefis ve akıl ve­ril­miş­tir. On­lara nefis ve akıl ve­ril­dik­ten sonra irâde-i cüz’iyye de ve­ril­miş­tir. Bu var­lık­lar cüz’î ira­de­le­rini kendi is­te­dik­leri gibi değil de irâ­deyi ve­re­nin is­te­diği gibi kul­lan­mayı ter­cih eder­se­ler, ha­yat­la­rına huzur ve mut­lu­luk içe­ri­sinde devam eder­ler. Şayet bu var­lık­lar irâ­de­le­rini, ken­di­le­rine bu irâ­deyi ve­re­nin is­te­diği gibi kul­lan­maz­sa­lar, ancak ken­di­le­rine zul­met­miş olur­lar.

Kâ­i­natta akıl, irâde ve nefis sa­hip­le­ri­nin ha­yatı baş­la­dığı za­man­dan gü­nü­müze kadar in­san­lar içe­ri­sinde bir top­lum, ira­de­si­nin bü­tü­nünü se­ve­rek ve kendi is­tek­le­riyle Rabb­le­rine tes­lim ede­rek dünya ve âhi­re­tin sa­â­de­tine er­miş­ler­dir. Diğer bir top­lum ise irâ­de­le­rini kendi hevâ ve he­ves­le­ri­nin ar­zu­la­rına göre kul­lan­mak is­te­di­ler. Bu is­yan­kâr­lar bu­nunla da kal­ma­ya­rak baş­ka­la­rı­nın ira­de­le­rine de mü­da­hale ede­rek on­la­rın ha­yat­la­rını da kendi hevâ ve he­ves­le­rine göre tan­zim etmek is­te­di­ler. Bu mü­ca­de­le­leri ne­ti­ce­sinde bazı in­san­la­rın irâ­de­le­rine ta­hak­küm ede­rek on­ları ken­di­le­rine köle et­ti­ler. On­la­rın ar­zu­la­rına karşı ko­yan­larla da şid­detli bir mü­ca­dele baş­la­ta­rak maz­lum in­san­lara zul­met­ti­ler. Ama on­la­rın far­kında ol­ma­dık­ları husus, yap­tık­ları bu ezi­yet­lerle ger­çekte baş­ka­la­rına değil ken­di­le­rine zul­met­tik­le­riydi.

Allah-u Teâlâ (c.c) Kur’an-ı Kerim’de bu hu­susla il­gili ola­rak:

“Allah on­lara zul­met­medi, fakat onlar ken­di­le­rine zul­me­di­yor­lardı.”2 bu­yur­mak­ta­dır.

Allah-u Teâlâ ve Te­kad­des Haz­ret­leri Kur’an’dan önce gön­der­diği ilâhî ki­tap­larda ve hu­su­sen Kur’an-ı Kerim’de:

“Biz ema­neti, gök­lere, yere ve dağ­lara (ve on­la­rın içe­ri­sin­deki bütün var­lık­lara) tek­lif ettik de onlar bunu yük­len­mek­ten çe­kin­di­ler, (me­su­li­ye­tin­den) kork­tu­lar. Onu insan yük­lendi. Doğ­rusu o çok zâlim, çok câ­hil­dir.

(Allah bu ema­neti in­sana ver­mek sû­re­tiyle), mü­na­fık er­kek­lere ve mü­na­fık ka­dın­lara, müş­rik er­kek­lere ve müş­rik ka­dın­lara azap ede­cek, ina­nan er­kek­le­rin ve ina­nan ka­dın­la­rın da tev­be­sini kabul bu­yu­ra­cak­tır. Allah ba­ğış­la­yan­dır, mer­ha­met eden­dir.3

Âyette ifâde edil­diği üzere yer­ler, gök­ler ve on­la­rın içe­ri­sin­deki bütün var­lık­lar “Yâ Rabbî, Senin ema­ne­tini ta­şıma gü­cüne sahip de­ği­liz,” di­ye­rek ac­zi­yet­le­rini iti­raf et­ti­ler.

Akıllı ya­ra­tı­lan nefis sa­hip­leri, büyük bir gaf­lete dü­şe­rek akıl­la­rına gü­ve­nip bu ema­neti yük­len­di­ler. Yük­len­dik­leri bu ema­net­le­rin ba­şında in­sana ve­ri­len cüz’î irâde gelir. Allah-u Teâlâ “Siz­lere cüz’î irâde ver­dim, bunu kabul et­ti­niz mi?” diye so­runca in­san­lar “Kabul ettik!” de­di­ler.

İrâde-i cüz’iy­ye­den mak­sat, kulun bütün irâ­deyi kendi is­te­diği gibi kul­la­na­bil­mesi demek de­ğil­dir. Yani irâ­de­nin bü­tünü ona tes­lim edil­me­miş­tir. Ölmek, öl­dür­mek ve ben­zeri irâ­de­ler in­sana ve­ril­me­miş­tir. Eğer in­sana ölmek gibi bir irade ve­ril­miş ol­saydı, in­san­lık âlemi içine sü­rük­len­diği buh­ran­lar se­be­biyle çok­tan ken­di­sini ve et­ra­fın­daki in­san­ları yok et­mişti. İnsan biraz bu­na­lıma gi­rince ken­dini öl­dü­rür, in­san­lara karşı bir kin bes­le­yince de bütün in­san­ları kat­le­derdi.

Ken­di­le­rine irâde ve­ri­len akıl ve nefis sa­hibi olan top­lum­lar bir­kaç kısma ay­rı­lır:

Bir kısım in­san­lar sahip ol­du­ğu­muz irâ­deyi, “Bu irâ­deyi bize ve­re­nin is­te­diği şe­kilde kul­lan­ma­lı­yız.” der­ler. Çünkü “Bu irâ­deyi ya­ra­tıp biz­lere veren mu­hak­kak irâ­de­mizi nasıl kul­lan­ma­mız ge­rek­ti­ğini en iyi bi­len­dir.” di­ye­rek irâ­de­le­rini ilâhî irâde ile bir­leş­ti­rip dünya ve âhi­re­tin sa­â­de­tine erer­ler.

Tıpkı bir ma­kine ima­lât­çı­sı­nın veya araba ima­lât­çı­sı­nın, o ma­ki­ne­nin veya ara­ba­nın en ve­rimli ça­lışma şek­lini bi­le­rek bunu kul­la­nı­cı­la­rına tav­siye et­mesi gibi.

Bir kısım in­san­lar ise, “Biz akıl­lı­yız, irâ­de­mizi en güzel şe­kilde de kul­la­na­bi­li­riz.” di­ye­rek; irâ­de­le­rini, ne­fis­le­ri­nin istek ve ar­zu­la­rına göre kul­la­nır­lar. Bun­lar kendi yön ve is­ti­ka­met­le­rini kay­bet­tik­leri gibi diğer in­san­lara kötü örnek ol­makla veya fiilî mü­da­hale de bu­lun­makla yer­yü­zünü ifsâd eder­ler.

Bu ger­çek­leri tarih say­fa­la­rında gör­dü­ğü­nüz gibi gü­nü­müz dün­ya­sında da gör­mek­te­si­niz. Bu gibi in­san­lar Kur’an-ı Kerim’de:

“O, dönüp gitti mi (yahut bir iş ba­şına geçti mi) yer­yü­zünde or­ta­lığı fe­sâda ver­mek, ekin­leri tah­rip edip ne­sil­leri boz­mak için ça­lı­şır.”4 şek­linde biz­lere ta­nı­tıl­mış­tır.

Bu hu­sus­lar hak­kında te­fer­ru­atlı bilgi ak­tar­mak ko­nu­muzu aslî çiz­gi­sin­den uzak­laş­tı­ra­cağı için sağ­lam kay­nak­lar­dan bu hu­sus­ları araş­tı­ra­rak,

“…Ey akıl sa­hip­leri! İbret alın.”5 hük­müne uyup, gör­dü­ğü­müz ha­di­se­ler­den ibret ala­lım ki, hiç dü­şün­me­den bun­la­rın pe­şine ta­kı­lıp helak olan­lar­dan ol­ma­ya­lım.

Bir diğer sı­nıfı teş­kil eden top­lum­lar ise, be­şerî irâ­de­nin pe­şine ta­kı­lan­la­rın baş­la­rına gelen büyük fe­lâ­ket­lere ba­ka­rak ken­di­le­rine bir kur­tu­luş yolu arar­ken, gaf­lete düşüp ira­de­le­rini hevâ ve he­ves­le­ri­nin ar­zu­la­rına göre yön­len­di­rip, ne ol­du­ğunu an­la­ya­ma­dan kur­tu­luş yo­lun­dan uzak­la­şa­rak, diğer sa­pık­la­şan­lar gibi yol­la­rını şa­şı­rır­lar.

Bu top­lu­luk­ta­ki­le­rin her biri ayrı bir yola sa­par­ken, aynı za­manda her biri ken­di­si­nin en doğru yolda ol­du­ğunu zan­ne­der. Bun­la­rın hal­leri ateş bö­cek­le­ri­nin ha­line ben­zer. Per­va­ne­le­rin yanan ate­şin ken­di­le­rini ne büyük fe­la­kete sü­rük­le­ye­ce­ğini bil­me­den et­ra­fında dönüp du­rur­ken so­nunda içine düş­tük­leri gibi, bu gibi in­san­lar da bir şey­ler ya­pı­yo­rum zan­nıyla sağa sola ko­şar­lar. Fakat bu dav­ra­nış­ları boş bir ha­re­ket­ten başka bir şey ifade et­me­di­ğin­den, bir gün per­va­ne­ler gibi çev­re­sinde do­laş­tık­ları fe­lâ­ket çu­kur­la­rı­nın içine dü­şer­ler.

Bazı in­san­lar da yal­nız kendi ne­fis­le­rini ter­biye ede­rek kur­tu­luşa ere­cek­le­rini zan­ne­der­ler. Bu gi­bi­ler zaman zaman seyr-ü sü­lûkla meş­gûl ol­sa­lar dahi, reh­ber­siz ola­rak çık­tık­ları bu yolda çok kıy­metli va­kit­le­rini boşa har­car­lar. Bu şe­kilde yola çı­kan­la­rın pek azı tev­fî­kât-ı ilâ­hiy­yeye ula­şıp, hi­dâ­yete er­miş­ler­dir.

Evet; tek­rar Rey­hân’a dö­ne­lim.

O da içinde bu­lun­duğu halle evi­miz­deki sak­sı­dan bize bakıp hâl ve dav­ra­nış­la­rı­mızı ga­rip­ser bir şe­kilde biz­lere ses­le­ne­rek der ki:

“Ey bana hiz­met eden­ler, bah­çe­le­rine benim gibi çi­çek­ler dikip on­lara hiz­met­kâr olan­lar. Hiç de­ğilse biz­deki güzel rey­hâ­ları te­nef­füs ede­rek ken­di­nize gelin. Biraz insaf ede­rek kendi hâ­li­nizi dü­şü­nün. Bak! Rab­bi­mi­zin ya­rat­tığı gün­den bu yana, asır­lar geç­tiği halde şek­li­miz, şe­ma­i­li­miz, rey­hâ­mız hiç de­ğiş­miş midir? Ey be­şerî irâ­deye ba­ğımlı olan in­san­lar! Hâ­li­nize bir bakın, siz­ler kısa asır­larda ne hal­ler­den ne hal­lere dön­dü­nüz. İşte bu hu­susa dik­ka­ti­nizi çe­ke­rek kendi hâ­li­nizi te­fek­kür edin. Biz asır­larca hiç de­ğiş­me­den siz­le­rin hu­zu­runa ge­lir­ken, bu kadar kısa süre içe­ri­sinde hal­den hâle dö­nü­şü­nüzü nasıl izah ede­bi­lir­si­niz?

Biz­ler ilâhî irâ­deye tes­lim ol­du­ğu­muz için Rab­bi­mize tes­li­mi­ye­ti­mi­zin kar­şı­lı­ğını ya­şa­yıp, sun­du­ğu­muz nefis man­za­ra­larla göz­le­ri­nize zi­ya­fet çe­ke­rek, in­san­lık âle­mine hem Rab­bi­mizi ta­nıt­makta hem de güzel ko­ku­la­rı­mızla siz­le­rin his­le­ri­nize hitap et­mek­te­yiz. Yâni biz­ler akıl­la­rına mağ­rûr, ne­fis­le­ri­nin esîri olan­lara âyet­ler hük­münde de­lil­ler ola­rak na­si­hat et­mek­te­yiz. Ne acı­dır ki akıl­sız­lar, ön­le­rine geç­tik­leri nice akıl­lı­lara yol gös­te­rir­ler, fakat akıl­lı­lar, sürü oluş­la­rın­dan usan­maz ve utan­maz­lar.

Hâl­buki siz­le­rin içe­ri­sinde çok de­ği­şik sır­lar mev­cut­tur. Bu sır­ları ak­lı­nızla araş­tı­rır­sa­nız, içinde bu­lun­du­ğu­nuz ek­sik­li­ğin, Âlem­le­rin Rabb’inin irâ­de­sine tes­lim ol­ma­yı­şı­nız­dan mey­dana gel­di­ğini öğ­re­nir­si­niz. Baş­ka­ları size, sizin es­râ­rı­nız­dan haber ve­re­cek ol­saydı, gü­ce­nir ve da­rı­lır­dı­nız. Ama ne yazık ki; siz­ler benim hâl li­sâ­nım­dan an­la­mı­yor­su­nuz.

Rab­bim bana dil ver­seydi de size sır­la­rı­nız­dan bir şey­ler an­lat­maya baş­la­say­dım. Belki de o zaman sevip ok­şa­ya­rak sev­di­ği­niz beni bir dar­bede kı­rar­dı­nız. Ama ben Rab­bime tes­lim ol­du­ğum için sizin bu dav­ra­nış­la­rı­nız­dan do­layı da hiç üzül­mem. Rab­bim beni yine var eder. Ben yok olsam dahi ben­den daha güzel rey­hâ­ları olan rey­hân­ları ya­ra­ta­rak siz­le­rin hiz­me­tine sunar.

Evet, der­gi­miz­deki bu kü­çü­cük bah­çede kısa bir zaman için de olsa bir arada ya­şa­dık. Bu sa­yı­daki ya­zı­mın son­ba­harı geldi sö­nü­ver­dim. Rab­bim di­lerse ge­le­cek yazı ba­ha­rında biz­leri yine ka­vuş­tu­rur. Ama Rab­bim ona tes­lim ol­du­ğum için cen­net ba­har­la­rında sev­dik­le­riyle (siz de se­vi­lir­se­niz) be­ra­ber ola­ca­ğını haber ver­diği için mut­lu­yum. Siz­lerde mutlu kalın.

Rab­bi­min iz­niyle ve yar­dı­mıyla bir son­raki mev­simde tek­rar bu bah­çede siz­lerle bu­luş­mayı di­le­rim. Bu arada siz­le­rin dik­ka­ti­nizi de aşa­ğı­daki Âyet-i Ke­rime’lere çek­mek is­te­rim.

Bu âyet­leri oku­ya­rak te­fek­kür edi­niz:

“Ona ra­hat­lık, güzel ko­kulu bir rızık ve Naîm cen­neti var­dır.”6

“Yap­raklı dâ­ne­ler ve hoş ko­kulu bit­ki­ler var­dır.”7

Ge­le­cek dergi soh­be­ti­mizde Rab­bim murâd edip ko­nuş­tu­rursa, siz­lere revh-u rey­hânı an­lat­maya ça­lı­şa­ca­ğız.

Allah (c.c)’ın se­lâmı, irâ­de­sini ilâhî irâ­deye tes­lim eden­ler üze­rine olsun.

  1. Rahmân, 55/6 ↩︎
  2. Nahl, 16/33 ↩︎
  3. Ahzab, 33/72-73 ↩︎
  4. Bakara, 2/250 ↩︎
  5. Haşr, 59/2 ↩︎
  6. Vakıa, 56/89 ↩︎
  7. Rahmân, 55/12 ↩︎