Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Gayrimüslimlerle Ferdî Münasebetler

2. Sayı · 2006/2

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Gay­ri­müs­lim Kim­dir?

Son Pey­gam­ber Mu­ham­med Mus­tafa (s.a.v)’nın teb­liğ et­tiği İslam’ın esas­la­rına ek­sik­siz iman edene Müs­lü­man (müs­lim), ta­ma­mına veya bir kıs­mına ina­na­ma­yana da “gayr-i müs­lim” denir. Gay­ri­müs­lim­leri de üç gu­rupta top­la­mak müm­kün­dür: Ya­hudi ve hı­ris­ti­yan­lar gibi se­mavi bir ki­taba ina­nan­lar “ehl-i kitap”, Bu­dist ve Hin­du­lar gibi be­şeri din­le­rin men­sup­ları, hiç­bir ki­taba inan­ma­yan ki­tap­sız ka­fir­ler. Bun­lar, son din İslam’a inan­ma­dık­ları için İslam’a göre iti­kad nok­ta­sında hepsi kafir sa­yıl­makla be­ra­ber dün­yevi mü­na­se­bet­ler nok­ta­sında ehl-i ki­tapla di­ğer­le­ri­nin farklı kabul edil­diği hu­sus­lar var­dır. Me­sela ehl-i ki­ta­bın ka­dın­la­rıyla ni­kah­lan­mak, kes­ti­ğini yemek müs­lü­mana helal sa­yı­lır­ken diğer gay­ri­müs­lim­ler hak­kında buna mü­sa­ade edil­mez.

Gay­ri­müs­lim­lerle Mü­na­se­bet­ler

Müs­lü­man­la­rın, genel an­lamda gay­ri­müs­lim­lerle mü­na­se­bet­leri İslam’ın zu­huru ile baş­lar. Mekke’de put­pe­rest müş­rik­ler Ha­be­şis­tan hic­re­tinde hı­ris­ti­yan­lar ve Me­dine’ye hic­ret­ten sonra ya­hudi ka­bi­le­le­riyle baş­la­yan mü­na­se­bet­ler, fe­tih­lerle sı­nır­lar ge­niş­le­dikçe, ge­niş­le­ye­rek ve çe­şit­le­ne­rek devam et­miş­tir.

Mü­na­se­bet­le­rin Çe­şit­leri

Müs­lü­man­la­rın gay­ri­müs­lim­lerle mü­na­se­bet­le­rini şu üç ana gu­rupta top­la­mak müm­kün­dür.

– İslam dev­let­le­ri­nin gay­ri­müs­lim dev­let­lerle mü­na­se­bet­leri

– İslam dev­le­ti­nin gay­ri­müs­lim teb’a ile (zım­mi­lerle) mü­na­se­beti

– Müs­lü­man­la­rın gay­ri­müs­lim­lerle ferdi mü­na­se­bet­leri

Gü­nü­müzde bil­hassa ferdi mü­na­se­bet­ler ve di­ni­mi­zin bu ko­nu­daki hü­küm­le­ri­nin müs­lü­man­lar ta­ra­fın­dan bi­lin­mesi önem ka­zan­mış­tır. Zira in­san­lık ai­lesi ola­rak iç içe, yan yana yaş­mak zo­run­da­yız. Bazen komşu, bazen işçi-iş­ve­ren, bazen iş or­tağı, bazen çırak-usta, bazen öğ­ret­men-öğ­renci, bazen alan-satan hatta bazen bir eş veya bir ak­raba ola­rak ferdi mü­na­se­bet­le­ri­miz devam et­mek­te­dir. İn­sanî ve dün­yevî mü­na­se­bet­lerde asıl olan cevaz ve ibaha (caiz ve mübah oluş) ol­makla be­ra­ber di­ni­miz muh­te­lif illet ve hik­met­lere bi­naen bazı mü­na­se­bet­lere ya hiç mü­sa­ade et­me­miş veya bazı şart­lar ve sı­nır­lar içinde mü­sa­ade et­miş­tir. Fıkıh ki­tap­la­rı­mız ta­ran­dı­ğında diğer mü­na­se­bet­le­rin ya­nında ferdî mü­na­se­bet­ler­den pek çok me­se­le­nin de ele alı­nıp hük­mü­nün be­lir­til­di­ğini gö­rü­rüz. Bun­lar­dan ba­zı­ları baş­lık­lar ha­linde şöy­le­dir:

– Gayri müs­lime sa­daka, zekat ve ke­fa­ret ve­ri­lir mi?

– Gayr i müs­li­min ce­na­ze­sine iş­ti­rak edi­lir mi?

– Müs­lü­man bir hanım gayri Müs­lim bir er­kekle ni­kah­la­na­bi­lir mi?

– Kafir eş­ler­den biri Müs­lü­man olursa ay­rıl­ma­ları ge­re­kir mi?

– Ço­cuk­ları han­gi­si­nin di­nine ta­bi­dir?

– Müs­lü­man, gayri müs­li­min işinde ça­lı­şa­bi­lir veya onu işinde ça­lış­tı­ra­bi­lir mi?

– Gayri müs­li­min ma­lını gasp eden veya itlaf eden müs­lü­mana uyu­la­na­cak hüküm nedir?

– Müs­lü­man ile gayri Müs­lim ara­sında miras alış­ve­rişi caiz midir?

– Gayri müs­li­min kes­tiği müs­lü­mana helal olur mu?

– On­la­rın bay­ram­la­rına ka­tıl­mak caiz olur mu?

– Gayri mü­si­lim anne,baba ve ak­ra­ba­lara karşı dav­ra­nış­lar nasıl ol­ma­lı­dır? Na­fa­ka­la­rını temin etmek vacip midir?

– Gay­ri­müs­limle fa­izli mu­a­mele caiz midir?

Yu­ka­rıda bir kıs­mını ana baş­lık­lar ha­linde ver­di­ğim ko­nu­ları Mekke Ummulqura Üni­ver­si­te­sinde ha­zır­la­dı­ğım dok­tora te­zinde “Müs­lim-Gay­ri­müs­lim Ara­sında Ferdi Mü­na­se­bet­ler” adı al­tında ele almış, her biri hak­kında mez­hep­le­rin gö­rüş­le­rini ve de­lil­le­rini der­le­meye ça­lış­mış­tım. Ancak bu­rada bil­hassa cevaz ve­ril­me­yen veya mek­ruh gö­rü­len mü­na­se­bet­le­rin pek ço­ğu­nun cevaz ve­ril­me­yi­şine genel ola­rak delil sa­yı­la­bi­le­cek veya illet ve sebep teş­kil ede­cek veya hik­met ve mak­sa­dına ışık tu­ta­cak bir­kaç mühim esasa işa­ret et­mekle ye­ti­ne­ce­ğiz. Böy­lece gay­ri­müs­lim­lerle her türlü mü­na­se­be­tin hoş gö­rül­düğü veya hoş gös­te­ril­diği gü­nü­müzde Müs­lü­man­la­rın bazı ko­nu­lar­daki te­red­düt ve çe­kin­ce­le­ri­nin temel se­bep­leri an­la­şıl­mış ola­cak­tır.

Bazı Esas­lar

a) Gü­ven­siz­lik

Gay­ri­müs­lim­le­rin müs­lü­man­lara karşı kin,nef­ret ve kıs­kanç­lık bes­le­dik­le­rini, onlar hak­kında iyi niyet ta­şı­ma­dık­la­rını, kalp­leri en iyi bilen Allah (c.c) pek çok Ayet-i Ke­rime’de haber ver­mek­te­dir:

“Ey iman eden­ler! Kendi dı­şı­nız­da­ki­leri sır­daş edin­me­yin. Çünkü onlar size fe­na­lık et­mek­ten asla geri dur­maz­lar, hep sı­kın­tıya düş­me­nizi is­ter­ler. Ger­çek­ten kin ve düş­man­lık­ları ağız­la­rın­dan (dö­kü­len söz­le­rin­den) belli ol­mak­ta­dır. Kalp­le­rinde giz­le­dik­leri ise daha bü­yük­tür. Eğer dü­şü­nüp an­lı­yor­sa­nız, ayet­le­ri­mizi size açık­la­mış bu­lu­nu­yo­ruz.”1

“Size bir iyi­lik do­kunsa bu on­la­rın fe­na­sına gider, ba­şı­nıza bir mu­si­bet gelse buna da se­vi­nir­ler.” [2]

İn­sani mü­na­se­bet­lerde kar­şı­lıklı güven esas­tır. Bu yoksa mü­na­se­bet­ler ya ke­si­lir veya sı­nır­la­nır.

b) Müs­lü­man­la­rın imani teh­li­keye maruz kal­ması:

Kalp­ler­deki ni­yet­leri en iyi bilen Allah (cc) gay­ri­müs­lim­le­rin, müs­lü­man­la­rın iman­la­rını çalma ifsad etme ve küfre dön­dürme gay­reti içinde ol­duk­la­rını Ayet-i Ke­ri­me­lerde haber ve­ri­yor:

“Ehli ki­tap­tan çoğu, ha­ki­kat ken­di­le­rine apa­çık belli ol­duk­tan sonra sırf iç­le­rin­deki kıs­kanç­lık­tan ötürü sizi ima­nı­nız­dan vaz­ge­çi­rip küfre dön­dür­mek is­ter­ler.”[3]

“Sizin de ken­di­leri gibi inkar et­me­nizi is­te­di­ler ki on­larla eşit ola­sı­nız.” [4]

Gü­nü­müzde daha da hız­la­nan mis­yo­ner­lik fa­a­li­yet­leri Ayet-i Ke­rime’nin açık bir te­cel­li­si­dir. On­la­rın bu ni­yet­le­rini öğ­re­nen müs­lü­man­la­rın, iman­la­rına zarar ge­le­cek yer­lerde mü­na­se­bet­le­rini sı­nır­la­ma­la­rın­dan tabii ne ola­bi­lir?

c) Nisa su­resi 141. ayette Allah (c.c): “Allah ka­fir­ler için mü­min­ler aley­hine asla bir yol ver­me­ye­cek­tir.” bu­yu­ru­yor. Umu­mat­tan sa­yı­lan bu Ayet-i Ke­rime’den, ka­fir­le­rin müs­lü­man­lar üze­rinde her­hangi bir ta­sar­rufta bu­lun­ma­sına, buna imkan ve­ril­me­sine Rab­bi­mi­zin razı ol­ma­ya­cağı an­la­şıl­mak­ta­dır. Gay­ri­müs­lim­lerle mü­na­se­bet­lerde, bazı me­se­le­lerde doğ­ru­dan bir delil veya de­la­let yoksa İslam alim­leri bu aye­tin umumi ifa­de­sin­den is­ti­fade ve isti’nas ede­rek caiz ol­ma­ya­cağı hük­müne var­mış­lar­dır.

d) Sevgi ve Mu­hab­bete sebep ol­ması

Bir­çok Ayeti Ke­rime’de ka­fir­le­rin dost edi­nil­mesi, on­lara karşı sevgi bes­len­mesi ya­sak­lan­mış­tır. İn­sa­nın, iyi­lik gör­düğü ki­şiye karşı içinde bir sevgi ve ya­kın­lı­ğın neşv-ü nema bul­ması ta­bi­i­dir. Ancak bu onun batıl di­nine karşı da bir sev­giye sebep ola­caksa mah­zurlu olur.

Ma­liki alim­le­rin­den Beh­lül bin Raşid el-Kay­ra­vani bi­ri­sine iki dinar verip en ka­li­te­li­sin­den zey­tin al­ma­sını ister. En ka­li­teli zey­ti­nin bir hı­ris­ti­yanda ol­duğu söy­le­nir. Dük­kana var­dı­ğında hı­ris­ti­yan “Beh­lül haz­ret­le­rini sizin kadar biz de se­ve­riz.” der ve fazla verir. Beh­lüle bu an­la­tıl­dı­ğında zey­tin­leri geri gön­de­rir ve se­be­bini şöyle açık­lar: “Allah’a ve ahi­ret gü­nüne iman eden bir top­lu­mun…Allah’a ve ra­su­lüne düş­man ola­nalrla dost­luk et­ti­ğini gö­re­mez­sin”[5] aye­tini ha­tır­la­dım. Hı­ris­ti­ya­nın bu zey­ti­nin yer­sem içimde ona karşı bir mu­hab­bet olu­şur da azı­cık bir dünya malı yü­zün­den bu ayette işa­ret edi­len­ler­den olu­rum diye kork­tum” der.[6]

e) İslam’ın mut­lak üs­tün­lüğü

Bir Hadis-i Şe­rifte “İslam yü­ce­dir başka bir din onun üs­tüne yü­cel­til­mez.”[7] bu­yu­ru­lur. Yüce dinin men­sup­ları da yü­ce­dir, başka bir din­den bi­ri­nin ona üs­tün­lüğü kabul edi­le­mez. Do­la­yı­sıyla gay­ri­müs­lim­lerle mü­na­se­bet­lerde on­la­rın müs­lü­man­lara karşı bir üs­tün­lüğü söz ko­nusu olursa onun caiz ol­ma­ması lazım gelir.

5) Sonuç

Dinde hü­küm­ler bir mas­la­hat ge­tir­mesi veya bir mef­se­deti de­fet­mesi için ko­nul­muş­tur. Hü­küm­le­rin bunu sağ­la­ması he­def­le­nir. müs­lü­ma­nın gay­ri­müs­lim­lerle mü­na­se­bet­le­ri­nin hü­küm­leri ko­nu­lur­ken de bu he­def­len­miş bil­hassa cevaz ve­ril­me­yen du­rum­larda müs­lü­man aki­de­si­nin ve İs­lami şah­si­ye­ti­nin ko­run­ması he­def­len­miş­tir. Bi­na­e­na­leyh her müs­lü­man on­larla mü­na­se­bet­le­rinde dik­katli ol­ma­lı­dır. Şayet on­larla uzun ih­ti­lat so­nucu ken­di­si­nin veya aile ef­ra­dı­nın temiz iman­la­rına zarar ge­le­cekse veya on­la­rın önünde İs­lami izzet ve şah­si­yeti ren­cide olup küçük dü­şe­cekse veya ka­zan­cına haram ka­rı­şa­caksa bu mü­na­se­beti kes­mesi veya as­gari se­vi­yeye in­dir­mesi hem dün­yevi hem uh­revi men­fa­ati ica­bı­dır.

  1. Al-i imran 118
    [2] Al-i imran 120
    [3] Bakara 109
    [4] Nisa 89
    [5] Mücadele 22
    [6] Risaletu’l Müsterşidin, s.152
    [7] Keşfu’l hafa 1/127 ↩︎