Aile Çocuk ve Medya

İn­san­lı­ğın ge­liş­tir­diği bi­ri­cik kurum aile ko­za­sı­dır. Me­de­ni­yete değer üre­ten en küçük sos­yal birim de ai­le­dir. Her me­de­ni­yet, me­de­ni­yet fik­riyle in­sa­nını ye­tiş­ti­rir­ken değer üre­ti­mini aile üze­rin­den ger­çek­leş­ti­rir. Yeni ku­şak­la­rın çocuk ye­tiş­ti­rir­ken me­de­ni­yet mer­kezli çocuk bil­gi­sine ih­ti­yaç duy­ma­sı­nın ne­deni de budur. Me­de­ni­yet fikri ile çocuk ye­tiş­tir­mek, aile odaklı, çocuk mer­kezli insan ye­tiş­tirme pro­je­si­nin esa­sı­dır. Bir me­de­ni­yet, çocuk ye­tiş­tirme bil­gi­sini uy­gu­lama alanı bu­la­mı­yorsa ta­ri­hin sah­ne­sin­den geri çe­kil­meye mah­kûm­dur.

Bu­rada so­rul­ması ge­re­ken ar­dı­şık iki soru şudur: Me­de­ni­yet fik­riyle insan ye­tiş­tirme ta­sav­vu­ru­muz var mı? Me­de­ni­yet fik­riyle insan ye­tiş­ti­re­cek eği­tim sis­temi-okul mo­de­li­miz var mı?

Me­de­ni­ye­tin çocuk eği­timi sü­re­cini top­lum­sal kim­li­ğin öğ­re­til­mesi ola­rak ta­nım­la­ya­bi­li­riz. En an­lamlı değer ancak kim­likle öğ­re­ti­lir. Nedir kim­lik? Bir şey­leri or­taya ko­ya­bilme, bun­ları ger­çek­leş­ti­re­bilme gücü ve ira­desi.

Çocuk, top­lum içine doğar. Ge­liş­me­nin be­lir­le­yi­cisi eği­tim ve öğ­re­tim­dir. İnsan, in­sanla in­san­la­şır. İnsan, hangi kül­tür or­ta­mında do­ğarsa doğ­sun, an­lam­lan­dırma ve de­ğer­len­dirme ol­ma­dan var ola­maz. Me­de­ni­yet da­i­re­sinde çocuk ye­tiş­tirme an­la­yışı sos­yal ge­li­şim, ma­nevi ge­li­şim ve dü­şünce ge­li­şimi üç­geni içinde bi­çim­le­nir.

Me­de­ni­yet ge­le­ne­ği­mizde çocuk, Allah’ın ema­ne­ti­dir. Me­de­ni­ye­ti­mi­zin çocuk eği­ti­min­deki ön­ce­liği ahlâk, irade, vic­dan ve ada­let duy­gu­su­nun ge­li­şi­mine da­ya­nır ve ço­cuğu iki dünya an­la­yı­şına göre ye­tiş­tir­meyi amaç­lar. Bu eği­time yön veren fel­sefe ise ha­ki­kate ula­şa­cak ne­sil­leri ye­tiş­tir­mek­tir. Çocuk fel­se­fe­mi­zin özü ise sevgi ve ödev ah­lâ­kın­dan iba­ret­tir.

Ya­şa­dı­ğı­mız dün­yada me­de­ni­yet fik­riyle çocuk ye­tiş­tirme an­la­yı­şı­mız büyük öl­çüde devre dışı kal­mış­tır. Çocuk, do­ğa­sını yan­sıt­ma­yan, te­mel­siz, eksik ve bi­linç­siz eği­tim ça­lış­ma­la­rı­nın oyun­cağı ol­mak­tan kur­ta­rıl­ma­dıkça me­de­ni­ye­ti­mi­zin çocuk ye­tiş­tirme id­di­a­sını sür­dür­mek im­kân­sız­dır.

Ço­cukta bu­luş­ma­nın en ku­şa­tıcı an­lamı, top­lumu çocuk üze­rine dü­şün­meye yö­nelt­mek­tir. Ne yazık ki me­de­ni­yet mer­kezli ve kendi mo­dern­li­ği­mize da­yalı top­lum­sal ço­cuk­luk pro­je­miz de henüz hazır de­ğil­dir.

Bu­rada sor­ma­mız ve ce­va­bını ara­ma­mız ge­re­ken üç soru daha var:

Kim­dir me­de­ni­yet ço­cuğu?

Çocuk ye­ni­den me­de­ni­ye­tin öz­nesi du­ru­muna nasıl ge­le­bi­lir?

Me­de­ni­ye­tin çocuk bil­gisi, ba­kışı ve pe­de­go­jisi ha­yata nasıl ge­çe­bi­lir?

Bu üç so­ru­nun ce­va­bını bu­la­ma­yan top­lum­la­rın ço­cuk­luk­tan iti­ba­ren me­de­ni­yet fik­riyle ço­cuk­ları ye­tiş­tirme id­di­a­la­rını sür­dürme umudu kal­ma­mış de­mek­tir.

Tür­kiye’de ya­pı­lan ilk dört Aile Şû­rası’nda or­taya konan şu tes­piti bu­rada tek­rar ha­tır­la­ya­lım: Aile ya­pı­mız gi­de­rek değer üre­ti­min­den uzak­laş­makta ve kri­zin eşi­ğine hızla yak­la­şıl­mak­ta­dır. Değer üre­te­me­yen ai­le­nin çocuk ye­tiş­tirme gücü za­yıf­la­dığı gibi, kendi dı­şında üret­tiği de­ğer­leri tü­ketme eği­li­mine gir­mesi de ka­çı­nıl­maz bir so­nuç­tur. Bu durum ise, me­de­ni­yet fikri ile çocuk ye­tiş­tir­mede en et­kili kurum olan ai­le­nin çö­zül­mesi an­la­mına gel­mek­te­dir. Kül­tü­rel sem­bol­le­rin su­nul­ma­sında, kar­şı­lıklı et­ki­le­şi­min sağ­lan­ma­sında, de­ğer­le­rin ya­şan­ması ve ai­lede rol­le­rin da­ğı­lı­mında aile ge­le­ne­ği­mi­zin önemli oranda za­yıf­la­mış ol­ması prob­le­min de­rin­leş­ti­ği­nin gös­ter­ge­leri kabul edi­le­bi­lir.

Ai­le­nin, ço­cuğu bir gün üyesi ola­cağı top­lum içinde etkin rol al­maya ha­zır­la­yıcı ro­lü­nün za­yıf­la­ması, aile üze­rine ye­ni­den dü­şün­me­mizi ge­rek­ti­ri­yor. Ai­lede rol­le­rin et­ki­siz du­ruma gel­mesi ise köklü bir de­ği­şi­min ya­şan­dı­ğına işa­ret et­mesi ba­kı­mın­dan önem­li­dir.

Son çey­rek yüz­yılda ya­şa­dı­ğı­mız de­ği­şi­min mer­kez üssü medya sis­te­mi­nin ko­mu­ta­sın­da­dır. Dünya de­ği­şir. Tarih de­ği­şir. Dün­yayı ve ta­rihi de­ğiş­ti­ren in­san­dır. Bu­rada iki soru sor­ma­mız ge­re­ki­yor: Mo­dern dün­yada ya­şa­nan de­ği­şi­min muh­te­vası nedir? Ya­şa­dı­ğı­mız de­ği­şim, ge­lişme yö­nünde midir? Bu iki so­ru­nun ce­vabı bu­günü ve ge­le­ceği an­la­mak için bir­çok ala­nın yanı sıra medya sis­temi ile de il­gi­li­dir.

Ço­cu­ğun medya kul­lanma alış­kan­lığı ai­lede baş­lar. Aile or­ta­mında kul­la­nı­lan medya tür­leri, ai­le­nin sosyo-kül­tü­rel gös­ter­ge­le­rini be­lir­ler.

Ay­rıca aile-medya ala­nı­nın en kı­rıl­gan nok­tası ise çocuk ve medya iliş­ki­si­dir. İle­ti­şim­ci­le­rin bu iliş­ki­nin çer­çe­vesi için sor­duğu üç so­ruyu tek­rar ha­tır­la­ya­lım: İle­ti­şim araç­la­rına bu de­rece aşırı güven duy­mak doğru mudur? Ço­cuk­la­rın bu araç­ları kul­lan­ma­ları sı­ra­sında ye­terli bil­gi­leri var mıdır? Ve son ola­rak ile­ti­şim araç­ları ço­cu­ğun sos­yal­leş­mesi ve en­te­lek­tüel ge­li­şi­mine kat­kıda bu­lun­mak için ehil ve ol­gun­laş­mış mıdır?

İle­ti­şim araç­ları gü­ven­den çok me­rak­tan do­layı be­nim­se­nir. Ço­cuk­lar bu araç­ları kul­lanma bil­gi­sin­den yok­sun ol­duk­ları için me­rakla baş­la­yan ilgi tut­kuya dö­nü­şe­bi­lir… Ancak, hiç bir ile­ti­şim aracı ço­cu­ğun sos­yal­leş­mesi ve en­te­lek­tüel dü­ze­yin­den so­rumlu tu­tu­la­maz. Tek ba­şına hiç­bir ile­ti­şim aracı çocuk ye­tiş­tir­meye ne ehil­dir ne de sos­yal­leş­meyi ger­çek­leş­ti­re­cek kadar ol­gun­laş­mış­tır. Ehil olma ve ol­gun­laşma hali ma­ki­neye değil in­sana ait bir de­ğer­dir.

Aile, çocuk ve medya sar­ma­lı­nın çö­zümü, boy ay­na­sına bak­maya ce­sa­re­ti­mi­zin olup ol­ma­dığı ile de ya­kın­dan iliş­ki­li­dir. Bunun için de önce ken­di­mizle yüz­leş­me­li­yiz. Eğer bu alanda en ya­kıcı so­ru­ları ken­di­mize so­ra­bi­lir­sek medya or­gan­la­rı­nın, evi­mizde inşa et­tiği du­var­ları yık­maya aday ola­bi­li­riz.