Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Kalem Güzeli Yesarizade Mustafa İzzet

4. Sayı · 2006/4

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Bir gün Üs­kü­dar’dan Be­şik­taş’a geç­mek için evden acele ile çıktı. O zaman Boğaz’da bu­harlı ge­mi­ler ça­lış­maya baş­la­ma­mıştı. Bir ya­ka­dan öte­kine ge­çe­cek olan­lar ya ‘Pazar ka­yığı’ de­ni­len bir çeşit büyük dol­muş mav­na­la­rına bi­ner­ler, ya da tek ba­şına bir kayık ki­ra­la­yıp öyle ge­çer­lerdi. Onun işi acele ol­duğu için Pazar ka­yı­ğını bek­le­ye­mezdi. Kı­yıda bek­le­yen ka­yık­lar­dan bi­rine at­la­yıp Ka­ba­taş’a çek­me­sini söy­ledi. Fakat Ka­ba­taş is­ke­le­sine yak­la­şır­ken pa­rayı öde­mek için koy­nuna elini atıp ke­se­sini ara­yınca an­ladı ki evden te­laşla çı­kar­ken ke­seyi ya­nına al­mayı unut­muş­tur.

Kıv­ran­maya baş­ladı. Ka­yıkçı da iri yarı, kaba saba bir adamdı. Ne deyip ne ya­pa­ca­ğını dü­şü­nür­ken ak­lına bir çare geldi: ‘Bak ev­la­dım’ di­ye­rek korka korka ko­nuş­maya baş­ladı: ‘Para ke­semi evde unut­mu­şum. Ya­nımda sana ve­re­cek bir akçe bile yok. İs­ter­sen ad­re­simi ve­re­yim, ak­şama gel, pa­ranı al. İs­ter­sen yarın sabah ben gelip seni is­ke­lede bu­la­rak bor­cumu öde­ye­yim.’ Tam o anda ak­lına başka bir çare geldi: ‘Ev­la­dım, ben hat­ta­tım. Hat­tat­lı­ğın ne ol­du­ğunu bilir misin? Sana bir ‘Çifte vav’ ya­za­yım. Sa­ha­şar Çar­şı­sında kime gö­tü­re­cek olsan sana bu kayık pa­ra­sını elli, yüz mis­lini ve­rir­ler.’ Koy­nun­dan küçük bir kâğıt par­çası çı­kardı. Be­lin­deki divit ka­lemle hemen ora­cıkta kâ­ğı­dın üze­rini bir ‘Çifte vav’ çekip hala ho­mur­dan­makta olan ka­yık­çıya uzattı… Bir­kaç gün sonra boş bir za­ma­nında Sa­ha­şar Çar­şı­sına giden ka­yıkçı ilk önüne gelen dük­kan­cıya: ‘Efendi şu kağıt para eder mi?’ diye sor­maya kal­ma­dan dük­kancı: ‘Ooo, bu meş­hur hat­ta­tın ‘Çifte vavı’ Ne is­ter­sin?’ de­dik­ten sonra ada­mın ce­va­bını bek­le­me­den eline yarım altın tu­tuş­turdu. Üs­tüne bir şey ka­ra­lan­mış kâ­ğı­dın bunca para et­mesi kar­şı­sında ka­yıkçı şaş­kına döndü… Ara­dan haf­ta­lar geç­mişti. Bir kö­şede müş­teri ara­yan bizim bi­ti­rim ka­yıkçı, ka­la­ba­lık ara­sında Onu gö­rünce hemen ta­nıdı. Öte­kini be­ri­kini ya­ra­rak ka­yı­ğını onun bu­lun­duğu yere ge­tirdi ve ken­di­sine şöyle ses­lendi: ‘Efen­di­baba, gel benim ka­yı­ğıma buyur. Hem çifte vav da is­te­mi­yo­rum. Bir vav’a seni kar­şıya ge­çi­ri­rim.’

Evet, ‘Çifte vav’ yaz­makta eşsiz olan ve ka­yıkta mah­sur kalan bu ünlü hat­tat, talik ya­zıda Türk hat­tat­la­rı­nın en bü­yüğü sa­yı­lan Ye­sari Meh­med Esad Efendi’nin oğlu Ye­sa­ri­zade Mus­tafa İzzet Efendi’nin ta ken­di­si­dir. 1776 se­ne­sinde İs­tan­bul’da doğdu. Ya­zıyı ba­ba­sında öğ­rendi, ondan ica­zet aldı. Ay­rıca Osman el-Üveysi Efendi de ken­di­sine bir ica­zet verdi.

Dev­let me­mu­ri­ye­tinde yük­sek ma­kam­lara çıkan hat­tat, 1842’de Ru­meli Ka­zas­keri oldu. Çok sa­yıda eser verdi ve Türk hat­tı­nın en önemli sa­nat­kâr­la­rın­dan biri kabul edildi. Altı tür yazı (aklam-ı sitte) dı­şında kalan, İran­lı­la­rın bul­duğu talik ya­zıda da yani bir üslup ya­ka­ladı. Ön­ce­leri İran’ın et­ki­sinde olan talik yazı, 18. yüz­yılda Ye­sa­ri­zade Mus­tafa İzzet’in elinde yep­yeni bir gö­rü­nüm ka­zandı. Onun yap­tığı ham­leyle, Os­manlı zev­ki­nin hakim kıl­dığı bir sis­teme dö­nü­şe­rek Os­manlı Nes­ta­lik eko­lünü ku­rul­muş oldu. Bu eko­lün ku­rul­ma­sın­dan sonra hat­tat­lar İran’ın Nes­ta­lik üs­lu­bunu terk et­ti­ler ve Ye­sa­ri­zade eko­lünü ta­kibe baş­la­dı­lar.

Meş­hur hat­tat Ye­sa­ri­zade Mus­tafa İzzet Efendi’nin şöh­re­tine güzel ya­zı­daki büyük ma­ha­reti kadar, ilmi ve aşırı de­re­ce­deki mü­ba­la­ğa­ları da yar­dım et­miş­tir. Hatta bir dos­tuyla yap­tığı soh­bette ona şöyle de­miş­tir:

– Dün gece sa­baha kadar otur­dum, bir Kur’an yazıp bi­tir­dim.

Dostu da söze şöyle devam etmiş:

– Geçen Ra­ma­zan’da Kan­dilli’ye bir iftar ye­me­ğine gi­di­yor­dum. Bo­ğazda öyle bir fır­tına çıktı ki… dal­ga­lar bin­di­ğim ka­yığı sa­hil­deki mi­na­re­le­rin şe­re­fe­le­rine kadar çı­kardı. Kayık dal­ga­lar ar­sında sal­la­nır­ken iftar oldu, top­lar atıldı. Ben de si­ga­ramı kan­dil­ler­den yakıp oru­cumu boz­dum.

Mus­tafa İzzet Efendi ba­ğır­mış:

– Yalan! Diye

Ar­ka­daşı da ‘ya­lansa senin dün gece yaz­dı­ğın Kur’an-ı Kerim çarp­sın’ demiş.

Ye­sa­ri­zade Mus­tafa İzzet Efendi, dö­ne­min meş­hur şa­ir­le­rin­den İzzet Molla ile iyi bir dost­luğu vardı. Sık sık bir araya gelir, be­ra­ber ge­zer­lerdi. Hatta bir ke­re­sinde II. Mah­mud, İzzet Molla’ya:

– Molla! Ye­sa­ri­zade ile hiç ay­rıl­mı­yor­su­nuz. Ma­şal­lah bu ne mu­hab­bet! Diye sorar.

Molla şu ce­vabı verir:

– Efen­di­miz! Ye­sa­ri­zade kö­le­niz iyi yazı yazar. Ben ku­lu­nuz da biraz oku­rum. Yan yana ge­lince okur-yazar bir adam olu­yo­ruz. Onun için bir­bi­ri­miz­den ay­rıl­mı­yo­ruz.

Büyük bir hat­tat, talik’e son şek­lini veren bir ekol ku­ru­cusu, iyi bir dev­let adamı, iyi bir dost, iyi bir mü­ba­la­ğacı Ye­sa­ri­zade Mus­tafa İzzet Efendi, 1849 yı­lında vefat etti. Bay­ram­paşa’da bu gün çevik kuv­vet mü­dür­lü­ğü­nün kul­lan­dığı bi­na­nın ni­za­miye ka­pı­sı­nın üze­rinde ve ka­pı­nın iki ya­nında talik yazı ile ya­zıl­mış ‘Ça­re­saz-ı der­di­men­dan Haz­ret-i Mah­mud Han’ di­ze­siyle baş­la­yan ve ‘Cism-i Han Mah­mud ola asat­tan daim masun’ di­zesi ile sona eren 32 be­yit­ten olu­şan ki­tabe; Os­manlı dö­ne­minde dev­let iş­le­ri­nin ilk kez ku­rum­sal ola­rak yö­ne­til­diği Bab-ı Ali bi­na­sında, yani bu­günkü İs­tan­bul Va­li­li­ği­nin ka­pı­sında görev ya­pa­cak dev­let adam­la­rına na­si­hat­leri içe­ren ki­tabe; Be­ya­zıt Ku­le­si­nin üst ta­ra­fında beyzi bir çer­çeve içe­ri­sinde bu­lu­nan talik ki­tabe; Süm­bül Efendi Camii’nin av­lu­sunda bu­lu­nan açık tür­be­nin taş­tan örme ka­i­deye otu­ran zarif par­mak­lık­ları üze­rin­deki muh­te­şem hatlı ve altın yal­dızla ka­yıtlı man­zume ve İs­tan­bul’un muh­te­lif yer­le­rinde bu­lu­nan bir­bi­rin­den güzel ha­ri­ku­lade ya­zıyla ya­zıl­mış bin­lerce ki­tabe Ye­sa­ri­zade Mus­tafa İzzet Efendi’nin kül­tür mi­ra­sı­mıza he­diye et­tiği eser­ler­den­dir.