Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Uslûb-⁠ı Hayat En Büyük Caddeyi Seçebilmek

4. Sayı · 2006/4

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Ana­dolu’daki şe­hir­le­ri­mi­zin ufak­lı­ğın­dan mıdır bi­lin­mez ama her şeh­rin il­lâki bir büyük cad­desi var­dır. Ge­nelde şeh­rin tam or­ta­sın­dan geçer bu yol. Ya bir kar­deş şeh­rin is­mini al­mış­tır ya da ül­ke­nin temel de­ğer­le­rin­den biri isim ol­muş­tur cad­deye. Trab­zon’daki Maraş Cad­desi, Maraş’taki Trab­zon Cad­desi ve Er­zu­rum’daki Cum­hu­ri­yet cad­desi bu ka­bil­den­dir. En geniş yol­dur o. Her adımı önem­li­dir ve meş­hur­dur. Ara­dı­ğı­nız her yer ve her şey, ya bu cad­de­de­dir ya da bu cad­de­nin tali yol­la­rın­da­dır. Eğer bir dük­kân bu cad­de­den uzak­larda ise ha­ya­ti­yeti yok­tur. Eğer ha­ya­ti­yet id­di­a­sın­daysa muh­te­me­len bir başka semt veya şeh­rin cad­de­sin­de­dir.

Evet, her şeh­rin bir ana cad­desi ol­duğu gibi on dört yüz­yıl­lık bir hayat ve fikir şehri ola­rak kabul ede­bi­le­ce­ği­miz İslâm şeh­ri­nin de ko­ca­man bir yol geçer mer­ke­zin­den. Bu yol En geniş ve en gü­venli cad­de­si­dir Âlem-i İslâm’ın ve İslâm ir­fa­nı­nın. Çok yol­la­rın icad edil­diği, çok yol­la­rın da ithal edil­diği ve ki­mi­nin çık­maz sokak ola­rak kalıp ki­mi­ninse cad­de­leş­tiği bu se­la­met di­ya­rında, asır­lar boyu en em­ni­yetli ve en me­ha­betli olan yol hep bu ilk ku­ru­lan cadde ola­gel­miş­tir. Sün­net-i se­niy­ye­nin emin ve salim yolu…

Uzun asır­lar boyu İslâm’ın mu­zaf­fer­le­ri­nin yü­rü­düğü bu yol ba­şın­dan beri iha­net­lere, sap­ma­lara ve yeni yol ara­yış­la­rına şahit olmuş. Ha­ri­ciye ve Mu­te­zile gibi ta­rihte baş­la­yan ay­rı­lık­lar gü­nü­müzde bir de ba­tı­dan ithal et­meye baş­la­dı­ğı­mız iş, fikir ve âdet­lerle Müs­lü­man­ları asıl mec­ra­la­rın­dan uzak­laş­tır­maya devam edi­yor. Ac­zi­yeti ve ha­tayla ma­lul­lüğü apa­çık olan aklî me­le­ke­le­rini, tek yol gös­te­rici edi­nip ken­dine yol ara­mak ha­ta­sında ol­ma­sına rağ­men batı, maddi ba­şa­rı­la­rıyla göz­le­ri­mizi ka­maş­tı­rı­yor, dik­ka­ti­mizi da­ğı­tı­yor ve Müs­lü­man mil­let­lerde za­yıf­lık hissi uyan­dı­rı­yor. Hatta bir­kaç asır ön­ce­sine kadar bizim, her alanda ol­duğu gibi maddi te­rak­kide de önde ol­du­ğu­muzu bile bile…

Müs­lü­man halk­lar İslâm’ı an­la­ya­ma­ma­nın ve ya­şa­ya­ma­ma­nın ver­diği boş­lukla batı te­fek­kü­rü­nün ürün­le­rine mü­ra­caat etme eği­li­min­de­ler. Kuran’ın ve ha­dis­le­rin ah­kâ­mını an­la­ya­ma­mak ve belki de bu hü­küm­lere hak­kıyla tes­lim ola­ma­mak, ha­ya­tı­mıza tat­bike de engel olu­yor.

Müs­lü­man­la­rın ik­ti­sadî ha­yatta, eği­timde, be­şerî mü­na­se­bet­lerde ve şahsî ha­ya­tında uy­gu­la­ması ge­re­ken ah­kâm­ları var­dır. Bir Müs­lü­man bun­la­rın doğ­ru­lu­ğunu ve fay­da­lı­lı­ğını pe­şi­nen kabul et­miş­tir. Fay­da­sını an­la­masa da aynen tat­bik eder. Tes­lim ol­ma­nın (Müs­lü­man) bir ge­re­ği­dir bu. Pey­gam­be­ri­mi­zin ha­yatı her türlü ay­rın­tı­sıyla ha­yata tat­bike ça­lı­şı­lır. Bir Müs­lü­man şu önem­li­dir bu de­ğil­dir deme lük­süne sahip de­ğil­dir. İf­rat­tan uzak du­ra­rak gü­cü­nün yet­tiği her emri uy­gu­lama gay­reti ve he­vesi için­de­dir, ol­ma­lı­dır. Na­mazı kı­la­rız ama huşu ve hu­duya çoğu kez dik­kat et­me­yiz. Na­mazı kı­la­rız ama em­re­dil­diği şe­kilde vak­tinde kı­lı­nan bir namaz olmaz bir türlü. Pey­gam­be­ri­miz tes­bi­hatı bize tav­siye eder, biz çoğu zaman terk ede­riz. Şu ten­zi­hen mek­ruh yap­sak da olur, şu sa­dece müs­te­hap çok da şart değil, diye diye kul­lu­ğu­muz bir ka­buk­tan iba­ret ka­lı­yor. Hâl­buki bize em­re­di­len kul­luk sü­rekli bir dü­şünme ve ha­yata tat­bik bi­lin­ciyle ya­şa­nır. İfa edil­mesi alış­kan­lık­tan öte sü­rekli daha iyi­sini ya­pa­bilme gay­reti içinde iki günü bir­bi­rine eşit ol­ma­yan bir hayat tarzı. Böy­lece Müs­lü­manı; belli be­den­sel ve sözlü iti­yat­ları belli za­man­larda yapan mo­no­ton bir insan ola­rak değil bi­la­kis ha­yatı sü­rekli uya­nık bir bi­linçle ve sü­rekli bir gay­ret ve fa­a­li­yet ha­linde ya­şa­yan insan şek­linde an­la­ma­lı­yız. Bu sü­rekli gay­ret ve fa­a­li­yet hali ta­bi­a­tıyla aynı gay­reti güden Müs­lü­man­ları bir araya top­la­ya­cak ve ha­dis­lerde ıs­rarla üze­rinde du­ru­lan ce­ma­at­leşme ve bir­lik de ger­çek­le­şe­cek­tir. Yoksa en basit ho­bi­le­rin ve gay­ret­le­rin men­sup­la­rı­nın bir araya gelip ce­ma­at­leşme kuv­ve­tin­den is­ti­fade et­tiği bir or­tamda Müs­lü­man­la­rın bir araya ge­le­me­me­le­rini başka neyle açık­la­ya­bi­li­riz ki?

Ken­din­deki bu ha­re­kete ge­çi­rici ve sonuç al­dı­rıcı gücü fark ede­me­yen yur­dum in­sanı so­luğu ba­tı­nın sun’î de­va­la­rında alı­yor. Allah’ın -bilâ is­tisna- bütün sebep ve ne­ti­ce­le­rini bi­le­rek koy­duğu ya­şama üs­lû­bunu, batı in­sa­nı­nın, -meş­hur teş­bihle- fili hor­tum ve ku­lak­tan iba­ret gören ak­lıyla oluş­tur­maya ça­lış­tığı bir hayat tar­zıyla de­ğiş­ti­ri­ve­ri­yor bi­le­me­den.

Baş­taki ben­zet­me­miz­den ha­re­ketle şunu söy­le­ye­bi­li­riz; Mümin insan en selim ve se­la­metli yol olan Kuran ve sün­net cad­de­sinde iler­ler. Kur-an ’ın ve sün­ne­tin koy­duğu esas­la­rın en kü­çü­ğü­nün bir başka fel­sefi dün­ya­nın en şa­şa­alı bu­luş­la­rın­dan daha güçlü, daha be­re­ketli, mut­lu­luğa ve ya­ra­tı­cı­sı­nın rı­za­sına daha yakın ol­du­ğunu bilir. Bu cad­deye ırak kuytu yol­larda zaten bir fayda bek­len­tisi ola­maz. Gö­züne ili­şen ve cadde gibi gö­rü­nen diğer yol­lar ise başka di­yar­la­rın yol­la­rı­dır ve ne bizi ne de bir başka ade­moğ­lunu ara­dı­ğına ulaş­tı­ra­cak ke­male sahip olmaz.