Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Çocuk Eğitimi ve Çocuklara Karşı Görevlerimiz

64. Sayı · 2020/4

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

İslam’da çocuk eği­timi, ai­le­le­rin eş se­çi­miyle baş­lar.

Eş­le­rin, ev­len­me­den önce ta­nı­şır­ken nihâî ga­ye­le­ri­nin, Allah Teâlâ’nın rı­za­sını ka­zan­mak; gö­rev­le­ri­nin deİslâm’ın be­lir­le­diği iyi bir aile yu­vası kur­mak ve İslâm’ın is­te­diği ev­ladı ye­tiş­tir­mek ol­du­ğunda an­laş­ma­ları ge­re­kir.

Eşler, anne kar­nın­daki ço­cu­ğun bes­len­me­sinde helal lok­maya dik­kat et­me­li­dir­ler. Anne, ha­mile iken biz­zat sesli ola­rak Kur’ân-ı Kerîm oku­ma­lı­dır. Anne baba asla yük­sek sesle ba­ğı­rıp ça­ğır­ma­malı, mü­na­kaşa et­me­me­li­dir­ler. Çünkü su öf­ke­den, ba­ğı­rıp ça­ğır­mak­tan et­ki­len­diği gibi anne kar­nın­daki su bile et­ki­len­mek­te­dir.

Çocuk do­ğunca ilk mek­tep ev ol­malı, ilk hekim de anne ol­ma­lı­dır. Anne İslam’da çocuk te’dibi ve ter­bi­yesi, doğal bes­lenme ve doğal te­davi nasıl ol­malı öğ­ren­me­li­dir.

Ço­cuğa Ra­sû­lul­lah sev­gisi, cen­net ide­ali ve­ril­me­li­dir. Be­bek­ken bile Ra­sû­lul­lah sev­gisi ile il­gili ila­hî­ler ve hatta mı­rıl­dan­ma­lar bile ço­cu­ğun de­ru­nuna izler bı­ra­kır. Be­ra­berce zik­ret­meli ve namaz kıl­ma­lı­dır­lar.

Ço­cuk­lara, bizi ve ev­reni Allah’ın ya­rat­tığı ve bizim hiz­me­ti­mize ver­diği an­la­tıl­ma­lı­dır. Bize her gün ve her zaman ik­ra­mı­nın devam et­ti­ğini buna karşı bizim de te­şek­kür et­me­miz ge­rek­tiği zaman zaman ha­tır­la­tıl­ma­lı­dır. Na­ma­zın da bir şükür, Allah’a te­şek­kür ifa­desi ol­duğu ger­çeği kav­ra­tıl­ma­lı­dır.

Ço­cuğa in­san­daki nefs-i em­mâre ve in­sana düş­man olan şey­ta­nın nefsi kul­lan­dığı yani onun yan­lışa alet ola­bi­le­ceği an­la­tıl­ma­lı­dır. Buna karşı İslam Di­ni­nin kur­ta­rıcı, in­sana huzur sağ­la­yan esas­lar ge­tir­diği be­lir­til­meli; düş­mana değil Allah’a ve el­çi­sine uyul­ması ge­rek­tiği şef­katli ve gönül alıcı bir dille ifade edil­me­li­dir, Lok­man aley­his­se­lam’ın oğ­luna hitap eder­ken “yâ bü­neyye” (yav­ru­cu­ğum) de­mesi gibi.

Helal-haram, iyi-kötü, doğru-eğri an­la­tıl­ma­lı­dır.

“Er­kek­le­rin ka­dın­lar üze­rin­deki hak­ları gibi, ka­dın­la­rın da er­kek­ler üze­rinde belli hak­ları var­dır. Ancak er­kek­ler, ka­dın­lara göre bir de­rece üs­tün­lüğe sa­hip­tir­ler. Allah Azîz­dir, Ha­kîm­dir.”1

Er­ke­ğin bir de­rece üs­tün­lüğü, gö­re­vin bir de­rece üs­tün­lü­ğünü ve so­rum­lu­lu­ğu­nun da bir de­rece fazla ol­ma­sını ge­rek­ti­rir. Ama evde her­kes so­rum­lu­dur. Zira Pey­gam­ber Efen­di­miz şöyle bu­yur­muş­tur:

“He­pi­niz ço­ban­sı­nız ve he­pi­niz sü­rü­sün­den so­rum­lu­dur. Dev­let baş­kanı da bir ço­ban­dır ve sü­rü­sün­den so­rum­lu­dur. Erkek, ai­le­si­nin ço­ba­nı­dır ve sü­rü­sün­den so­rum­lu­dur. Kadın, ko­ca­sı­nın evi­nin ço­ba­nı­dır ve sü­rü­sün­den so­rum­lu­dur. Hiz­met­kâr, efen­di­si­nin ma­lı­nın ço­ba­nı­dır, o da sü­rü­sün­den so­rum­lu­dur. Ne­tice iti­ba­riyle he­pi­niz ço­ban­sı­nız ve he­pi­niz sü­rü­sün­den so­rum­lu­dur.”2

Çoban nasıl ki sü­rü­sünü kurda yem et­mek­ten ko­ru­yorsa, anne-baba da ev­deki ço­cuk­la­rını öy­lece azgın nefis, ayar­tıcı şey­tan ve insan kurt­la­rın­dan ko­ru­ma­lı­dır.

Demek ki ço­cuk­la­rın ter­bi­ye­sin­den ve eği­ti­min­den önce anne ve ba­ba­nın eği­til­miş ol­ması ge­re­kir ki on­la­rın her hali ço­cuk­ları için birer na­si­hat olsun.

Ne güzel söy­len­miş­tir:

“Genç­ler, na­si­hat­lere ku­lak­la­rını tı­kar­lar, ör­nek­lere göz­le­rini açar­lar.”

Mal­colm X de “En iyi na­si­hat, iyi örnek ol­mak­tır” de­miş­tir.

Ancak ço­cuk­lara na­si­ha­ti­miz, ek­mek­teki tuz oranı gibi ol­malı; ör­nek­li­ği­miz, un gibi ol­ma­lı­dır. Ek­me­ğin tuzu fazla olursa yen­mez; tuzu az, unu daha fazla ol­ması ge­re­kir.

Eşler, ka­zanç­la­rı­nın ve har­ca­ma­la­rı­nın helal ol­ma­sına dik­kat et­me­li­ler, zira bu da ço­cuk­la­rı­nın ter­bi­ye­sine yan­sır. Ço­cuk­la­rın hayat boyu he­lale dik­kat et­me­le­rine de tesir eder.

ÇOCUKLARA KARŞI GÖREVLERİMİZ

1. Çocukları Allah’ın Eşsiz ve Çok Kıymetli Bir Emaneti Bilmek

Bu kıy­metli ema­neti, doğru bilgi ile küfür ve şirk­ten ko­ru­mak; doğru çevre ile kötü ah­lâk­lı­lar­dan ko­ru­mak; sâ­lih­le­rin et­raf­la­rında bu­lun­du­ra­rak fâ­sık­la­rın ve şey­tan­la­rın hi­le­le­rin­den ko­ru­mak ge­re­kir.

2. Çocuk Doğunca Yedi Gün İçinde Şunlar Yapılmalıdır

Sağ ku­la­ğına ezan sol ku­la­ğına kamet oku­mak, akika kur­banı kes­mek, ye­dinci günü sa­çını kesip ağır­lı­ğınca altın veya gümüş infak etmek3, ço­cuğa güzel isim koy­mak…

3. Çocuklara Kabiliyetlerine Göre Eğitim Vermek

Pey­gam­ber (s.a.v) Efen­di­miz ne güzel bu­yur­muş­tur:

“İn­san­lar altın ve gümüş mi­sali ma­den­ler (gibi)dir. On­la­rın ca­hi­liye dö­ne­minde ha­yırlı olan­ları, İslam’ın in­ce­li­ğine erince İslam dö­ne­minde de en ha­yır­lı­ları ol­du­lar.”4

Her ma­deni kendi ye­rinde, oca­ğında de­ğer­len­dir­mek ge­re­kir. Ba­kı­rın yap­tı­ğını altın ya­pa­maz. Bakır, o ha­liyle al­tın­dan daha üs­tün­dür. El­bette altın da kendi ha­linde di­ğer­le­rin­den daha üs­tün­dür.

4. Çocuklarla Saygı ve Şefkat Çerçevesinde İlgilenmek

Ço­cukla çocuk olmak onun sev­gi­sini ka­zan­dı­rır.

Pey­gam­ber (s.a.v) Efen­di­miz’in yap­tığı gibi; ço­cuk­lara selam ve­ril­meli, büyük insan gibi ha­tır­ları so­rul­malı, bazen ik­ramda bu­lun­malı, bazen de on­larla şa­ka­laş­ma­lı­dır…

Ço­cuğa ikram hak­kında Ra­sû­lul­lah (s.a.v) Efen­di­miz, “Ço­cuk­la­rı­nıza ik­ramda bu­lu­nun ve ter­bi­ye­le­rini güzel yapın!” bu­yur­muş­tur.5

5. Çocuklara Şunların Eğitim ve Öğretimi Verilmeli

Âmentü’nün yani iman esas­la­rı­nın öğ­re­til­mesi,

İba­det öğ­re­tim ve eği­ti­mi­nin ka­zan­dı­rıl­ması,

Kur’ân-ı Kerîm öğ­re­ti­mi­nin ya­pıl­ması,

Temel alış­kan­lık­la­rın ka­zan­dı­rıl­ması…

Ra­sû­lul­lah (s.a.v), on üç ya­şına kadar ya­nında bu­lu­nan Ab­dul­lah b. Abbas’a (r.a), iman esas­ları hak­kında şöyle bu­yur­muş­tur:

“Ab­dul­lah! Ön­ce­likle sana şun­ları söy­le­mek is­te­rim: Ge­niş­lik za­ma­nında ken­dini Allah’a sev­dir ki, O da seni sı­kın­tılı za­ma­nında sev­sin. Allah’ın emir ve ya­sak­la­rına önem ver ki, Allah da sana önem ver­sin, seni gö­zet­sin. Allah’ın hak­kını gözet ki, Onu yanı ba­şında bu­la­sın. Bir şey is­te­di­ğin zaman Allah’tan iste. Yar­dım di­le­di­ğinde Allah’tan dile… Şunu bil ki bütün var­lık­lar el­bir­liği ile sana zarar ver­mek is­te­se­ler, Allah’ın tak­dir et­ti­ğin­den baş­ka­sını ya­pa­maz­lar. Ka­deri yazan ka­le­min işi bit­miş, ya­zı­lan­lar ise ku­ru­muş­tur. Bil­miş ol ki, Allah’ın yar­dımı ancak sab­re­den­ler için­dir ve her zor­lukla be­ra­ber mut­laka bir ko­lay­lık var­dır.”6

Rasûl-i Ekrem’in (s.a.v), iba­det öğ­re­tim ve eği­timi hak­kında Hz. Enes’e (r.a) şun­ları tav­siye et­ti­ğini öğ­re­ni­yo­ruz:

“Bana Pey­gam­be­ri­mi­zin ilk tav­si­yesi şu oldu: “Sana sır ola­rak ver­di­ğim şey­leri kim­seye açık­lama. Gü­ve­ni­lir bir kişi ol!” Ben bun­dan do­layı annem ve ha­nım­ları ben­den Pey­gam­be­ri­mize ait gizli ko­nu­ları sor­duk­la­rında ke­sin­likle bir şey söy­le­mez­dim. Pey­gam­be­ri­mi­zin bana diğer tav­si­ye­leri şöyle idi:

– Oğul­cu­ğum, ab­des­tini tam ve gü­zelce al ki, ömrün uzun olsun. Ko­ru­yucu me­lek­ler de seni sev­sin ve ko­ru­sun.

– Enes! Gusül ab­desti alır­ken gü­zelce yıkan. Saç dip­le­rini iyice ıslat ve te­nini de gü­zelce te­miz­le­ye­rek yıka. Şayet böyle ya­par­san, yı­kan­dı­ğın yer­den ay­rı­lır­ken günah ve ha­ta­lar­dan da arın­mış ola­rak çı­kar­sın.

– Oğul­cu­ğum, elin­den gel­dikçe ab­destli ol. Çünkü kim ab­destli ola­rak ölürse ona şe­hit­lik se­vabı ve­ri­lir.

– Enes! Namaz kı­lar­ken, rükûa gi­dince el­le­rinle diz­le­rini sı­kıca tut. Par­mak­la­rını bir­bi­rin­den ayır. Dir­sek­le­rini yan­la­rına ya­pış­tırma.

– Oğul­cu­ğum, rü­kû­dan kal­kınca her uzvun tam ola­rak ye­rine gel­sin. Çünkü Allah, kı­ya­met gü­nünde rükû ile secde ara­sında be­lini doğ­rult­ma­yana mer­ha­met et­me­ye­cek­tir.

– Oğul­cu­ğum, secde edince de al­nını ve el­le­rini yere tam ola­rak koy. Ho­ro­zun yeri ga­ga­la­ması gibi sen de sec­de­den çabuk kalkma. Sec­dede kol­la­rını yere serme. Na­mazda sağa sola bak­mak­tan sakın.

– Oğul­cu­ğum, na­ma­zını de­vamlı kıl­maya özen gös­ter… Eğer buna özen gös­te­rir­sen, me­lek­ler de senin için rah­met di­le­ğinde bu­lu­nur­lar. Müs­lü­man­la­rın bü­yük­le­rine hür­met, kü­çük­le­rine de sevgi gös­ter…”7

Pey­gam­ber (s.a.v) Efen­di­miz, ço­cuk­lara Kur’an öğ­ret­me­nin ge­reği hak­kında şöyle bu­yur­muş­tur:

“Ço­cuk­ları üç hu­susta ye­tiş­ti­rin; Pey­gam­ber sev­gisi, ehl-i bey­tin sev­gisi ve Kur’an oku­tul­ması. Çünkü Kur’an ha­fız­ları hiç­bir göl­ge­nin bu­lun­ma­dığı kı­ya­met günü, pey­gam­ber­lerle ve as­fi­ya­larla be­ra­ber Allah’ın göl­ge­sin­de­dir­ler.”8

Bu hu­susta Ra­sû­lul­lah (s.a.v) Efen­di­miz’in Hz. Enes’e tav­si­ye­le­rin­den biri de şöy­le­dir:

“Oğul­cu­ğum, Kur’an kı­ra­a­tin­den gâfil olma, çünkü Kur’ân ölü kalbe hayat verir, kötü ve çir­kin şey­ler­den, bir de haddi aş­mak­tan korur.”9

Ço­cuk­ları Nasıl Eği­te­lim?

Çocuk, ema­net­tir; temiz top­rak­tır; kıy­metli bir cev­her­dir; mum gibi her şekli ala­bi­lir; su gi­bi­dir önüne hangi arık açı­lırsa oraya akar.

Ema­neti ko­ru­mak; ilim, güzel amel, üstün ahlâk ve güzel im­kân­lar sun­makla hâsıl olur.

Temiz top­rakta, ne eki­lirse o biter, top­rağa ve eki­lene göre ekim ya­pı­lır. Önce top­ra­ğın yani in­sa­nın ka­bi­li­yet ve ma­yası tes­pit edil­meli, ona göre yön­len­dirme ya­pıl­ma­lı­dır, nef­sanî is­tek­ler, dış te­sir­ler, ilmî ol­ma­yan yön­len­dir­me­lerle değil!

Cev­her iş­le­nirse an­ti­kaya dö­nü­şür. Cev­her kendi ye­rinde iş­le­nirse diğer bütün ma­den­ler­den üstün olur.

Mum, nasıl şekil ve­ri­lirse o şekli kabul eder. Anne ba­baya ge­re­ken, çocuk için doğru şekli ver­mek­tir.

Su yu­karı doğru akı­tıl­mak is­te­nirse motor ge­re­kir ama zor­la­nır. Fakat su aşağı doğru akarsa, fay­dalı ve ve­rimli top­rakla bu­luş­tu­ru­lursa ne güzel mah­sul­ler alı­nır.

Ço­cuğa en fay­dalı kimse dü­rüst ar­ka­daş­tır. Ar­ka­daşı seç­mek dini seç­mek gi­bi­dir.

Bu ko­nuda Pey­gam­ber (s.a.v) Efen­di­miz şöyle bu­yur­muş­tur:

“İnsan, dos­tu­nun dini üzere ha­re­ket eder (dos­tu­nun ya­şa­yı­şın­dan et­ki­le­nir.) O halde her bi­ri­niz dost edi­ne­ceği kim­seye bak­sın (dik­kat etsin)!”

Çünkü ço­cu­ğun maddî ve ma­nevî ge­li­şi­mine ya­tı­rım yap­mak, çocuk için bir ev veya araba al­mak­tan daha doğ­ru­dur, daha önem­li­dir. Çocuk, ka­li­teli ve se­vi­yeli eği­tim alırsa za­manla bütün bun­ları elde ede­bi­lir.

Ço­cuğa na­si­hat edi­len şey­lerle evin ha­vası, anne-ba­ba­nın ör­nek­liği uyum içinde olursa çok söze gerek kal­maz, az söz çok hük­münde olur, ek­me­ğin tuzu mi­sali. Ek­mekte una göre tuzun mik­tarı azdır ama tuz ol­mazsa ekmek de yen­mez. Bu ma­nada ço­cukla il­gi­le­nil­mezse, o zaman onu baş­ka­ları ya hayra ya şerre, ebe­vey­nin mem­nun ol­ma­ya­cağı şey­lere yön­len­di­re­bi­lir.

Çocuk, söy­le­yeni an­la­ya­cak se­vi­yeye ge­lin­ceye kadar zaten ev­deki ha­va­dan az çok et­ki­le­nir. Ay­rıca anne-baba ve ço­cuk­lar evin kır­mızı çiz­gi­le­rini bil­me­li­dir. Ço­cuk­lara, bu kır­mızı çiz­gi­leri, bizi ya­ra­tan Rab­bi­mi­zin, dünya ve ahi­ret fay­da­mız için be­lir­le­di­ğini ifade etmek la­zım­dır. Me­sela;

“Bakın ev­la­dım! Bizim ör­nek­le­ri­miz, her gün na­mazda kırk kere oku­du­ğu­muz Fa­tiha’da be­lir­ti­len pey­gam­ber­ler, sıd­dık­lar, şe­hid­ler ve sâ­lih­ler­dir. Yani bizim na­ma­zı­mızla gi­di­şa­tı­mız, ah­lâ­kı­mız, taraf olu­şu­muz ve karşı olu­şu­muz uyum için­de­dir. Hem biz ko­run­muş olan pey­gam­ber­leri ve on­ları iz­le­yen­leri iz­le­ye­ce­ğiz ki biz de ha­ta­lar­dan ve yan­lış­lar­dan ko­run­muş ola­lım.”

  1. Bakara, 2/228. ↩︎
  2. Buhârî, Cum’a, 11, İstikrâz, 20, Itk, 17, 19, Vesâyâ, 9, Nikâh, 81, 90, Ahkâm,1; Müslim, İmâre, 20; Ebû Dâvûd, İmâre, 1, 13; Tirmizî, Cihâd, 27. ↩︎
  3. Ebû Dâvûd, Edeb, 106-107; Tirmizî, Edâhî,19. ↩︎
  4. Müslim, hadis no: 2638. ↩︎
  5. İbn Mâce, Edeb, 3. ↩︎
  6. Tirmizi, Kıyamet, 60. ↩︎
  7. Buhârî, Vesâyâ, 25; Ebu Davud, Edeb, 1; Tirmizi, Birr, 69, İlim, 16; Müslim, Fedail, 54. ↩︎
  8. Münâvî, Feyzü’l-Kadîr, 1. 225. ↩︎
  9. Deylemî, c. II, s. 377. ↩︎