Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Akide Tartışılmazın Adıdır

10. Sayı · 2008/2

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

İslâm, bizim mün­te­sibi ol­makla şe­ref­len­di­ği­miz ama muh­te­va­sına mü­da­ha­le­mi­zin ol­ma­dığı bir din­dir. Zaten din de be­şe­rin el sür­me­diği, ol­duğu gibi vahiy ürünü olan sis­te­min adı­dır. Asıl­ları iti­ba­rıyla vahiy men­şeli ol­duk­ları halde Ya­hu­di­lik ve Hı­ris­ti­yan­lı­ğın, it­tiba edi­le­bi­lir bir din ol­mayı kay­bet­me­le­ri­nin ana ne­deni, beşer eli­nin muh­te­va­sına değ­miş ol­ma­sı­dır.

İslâm’ın, ‘Müs­lü­man Müc­te­hid­ler’ için açık bı­rak­tığı ic­ti­had ka­pı­sın­dan ba­kıl­dı­ğında bu ha­ki­kati başka bir za­vi­ye­den şu so­nu­cuyla mü­şa­hede ede­riz: Ahlak, iba­det ve mu­a­me­lat ko­nu­la­rında, temel şe­riat esas­la­rını ze­de­le­me­mek kay­dıyla, zaman ve mekân iti­bara alı­na­rak ic­ti­had ya­pı­la­bi­lir. Fert­ten ferde, farklı hükme ula­şı­la­bi­lir. Müc­te­hid­ler ara­sında, bir­bi­rini nak­ze­de­cek ah­kâma da rast­la­na­bi­lir. Ama nas­la­rın be­lir­le­diği akide ko­nu­la­rında ic­ti­had­dan söz edi­le­mez. Me­sela me­lek­le­rin iman ko­nusu ol­ması nas­larla be­lir­len­miş bir baş­lık­tır. Za­ma­nın ve me­kân­la­rın fark­lı­lığı, bazı Müs­lü­man­la­rın özel du­rum­ları, me­lek­ler hak­kında, vah­yin in­diği gün­lere göre farklı dü­şün­meye sevk ede­mez. Temel akide me­se­le­le­rinde, ni­ha­ye­tinde be­şeri kim­liği ile ko­nu­şan müc­te­hid­le­rin bile ic­ti­had et­mesi, dinin ebe­di­li­ğine ve ev­ren­sel­li­ğine, zaman ve mekân üstü te­lak­ki­sine ma­ni­dir.

Bu­rada has­sa­si­yetle tes­pit edil­mesi ge­re­ken bir izahı da kay­det­miş ola­lım: Za­ma­nın ve farklı me­kâ­nın ge­tir­diği so­run­lar­dan bi­ri­nin İslâm âlim­leri ara­sında tah­lil edil­mesi, farklı za­vi­ye­ler­den in­ce­len­mesi müm­kün­dür. Kelam il­mine mah­sus ki­tap­la­rın fih­rist­le­rini dol­du­ran me­se­le­ler de bu tür me­se­le­ler­dir. Fakat tev­hidi, nü­büv­ve­tin hi­ta­mını ve ben­zeri kat’î ko­nu­ları ih­tiva eden bir tar­tışma ya­pı­la­maz. Ko­nu­ları esas­tan tar­tı­şı­lan bir akide, İslâm aki­desi de­ğil­dir.

İn­sani ko­nu­larda, diğer din men­sup­la­rıyla ortak pay­da­la­rı­mı­zın bu­lun­ması, in­sanî yar­dım­laş­maya sıcak bak­ma­mız hatta böyle bir yar­dım­laş­mayı teş­vik edi­yor olu­şu­muz, aki­de­miz ve mu­a­me­la­tı­mız ko­nu­sunda aynı za­vi­yeyi kul­lan­ma­mızı ge­rek­tir­me­mek­te­dir. Ehli ki­ta­bın ye­me­ğini ye­me­mize izin ve­ril­miş ol­ması, bize haram olan nes­ne­le­rin on­larla iliş­ki­miz yü­zün­den helal gö­rül­mesi gibi bir ta­vize gö­tü­re­mez. Bizim, baş­ka­la­rıyla iliş­ki­le­ri­mi­zin iyi dü­zeyde tu­tul­ması hatta Kur’an’ımı­zın bunu em­ret­mesi ile di­ni­mi­zin baş­ka­la­rı­nın zevk­le­rine uygun hale ge­ti­ril­mesi asla aynı şey ola­maz. İn­san­lar ola­rak biz, bir çiz­gide bu­lu­şa­bi­li­riz. Di­ni­mi­zin diğer din­lerle bu­lu­şa­bi­le­ceği bir çiz­gi­den söz ede­me­yiz. Din sa­bit­tir. Temel mad­de­leri be­ğe­niye su­nul­muş da de­ğil­dir.

Müs­lü­man­la­rın si­yasî ve as­kerî he­zi­met­le­ri­nin ge­tir­diği ezik­lik komp­lek­si­nin te­lâ­fisi için ter­cih edi­len usul­ler ara­sında Allah’ın di­nini evi­rip çe­virme ol­ma­ma­lı­dır.

Yer­yü­zünde bugün İslâm’dan başka, iba­deti ce­hen­nem aza­bın­dan kur­ta­ra­cak bir din yok­tur. İslâm, bu­gü­nün hak dini ol­duğu gibi ken­din­den ön­ceki din­leri de nes­he­de­rek gel­miş­tir. Bu ku­ra­lın en tabii iki so­nucu şudur:

  • İslâm’ın getirdiği kitap Kur’an, yegâne hak kitaptır. Kur’an da kendinden önceki kitapları neshetmiştir. Kur’an’ın gayrısı kitap olarak anılabilir ama Allah’ın kitabı olarak kat’î bir bakışla ele alınamaz. İsim benzerliği hatta aynılığı, içerik tasdiki anlamına gelmemektedir. Kur’an dışındaki kitaplar için, insan elinin değmiş olma riski çok yüksektir. Bütünüyle muhafaza edilmiş bir kitapla, olduğu gibi kalmış tek bir ayeti te’kit edilemeyen kitapların aynı rafta durmaları bile mümkün olamaz.
  • İslâm’ın peygamberi olan Muhammed aleyhisselam da bütün peygamberlerin sonuncusudur. Peygamberlerin sonuncusu olmanın bir gereği olarak, son sözü söyleme yetkisine sahip olmayı dikkate almalıyız. Bir önceki peygamber dâhil, daha sonraki dönem için her hangi bir peygamberin -şimdi yaşıyor olması durumunda- tek seçeneği Muhammed aleyhisselama ittiba etmektir. Bütün dinlerin özü İslâm’da toplandığı gibi, peygamberlerin davası ve nebevi kimlikleri de O’nda toplanmıştır.

Mümin başka ‘ina­nan’ baş­ka­dır!

İslâm’a girip, Müs­lü­man olmak, renk­ler­den bir renk be­ğen­mek ola­rak an­la­şı­la­bi­lir mi? İslâm tek din ise, di­ğer­le­ri­nin ce­hen­nem­den kur­ta­ran bir din ol­ma­ları, ters­ten ba­kıl­dı­ğında di­ğer­leri ce­hen­nem­den kur­ta­rı­yorsa İslâm’ın tek din ol­ması nasıl an­la­tı­la­bi­lir?

Zihin ka­rış­tırma ça­ğı­nın fitne mal­ze­me­le­rini kul­la­na­rak, ke­lime oyun­la­rına baş­vu­rup, İslâm dışı isim­leri ‘din’ ve ‘ateş­ten kur­tulma’ da­i­re­le­rinde gör­mek müm­kün de­ğil­dir. Kur’an’ın açık seçik ayet­le­rini bir ke­nara bı­ra­kıp, filan ayet­ten çe­kil­miş bir ke­li­me­nin üze­rin­den harf oyunu ya­pa­rak, es­kiyi ye­niyle, git­mişi gel­mişle mu­a­dil hale ge­tir­mek din­den önce aklın kabul ede­bi­le­ceği bir tutum de­ğil­dir. Böyle bir an­la­yış, başta İs­tan­bul’un fethi olmak üzere, İslâm’ın ta­ri­hine mal olmuş pek çok olayı ar ko­nusu ha­line ge­ti­re­cek­tir. Kur’an’ın öv­düğü bir cihad ha­re­keti olan ve Re­sû­lul­lah sal­lal­lahu aleyhi ve sel­lem efen­di­mi­zin ha­ya­tı­nın en önemli olay­ları ara­sında geçen Tebük gaz­vesi dahi, bir başka din olan Hı­ris­ti­yan­la­rın üze­rine ya­pıl­dığı için it­ham­dan kur­tu­la­maz. Kudüs’ü fet­he­den Ömer bin Hat­tab ra­dı­yal­lahu anh, fethi yi­ne­le­yen Sa­la­had­din ve Allah’ın dini için mey­dan­larda şehid düşen ni­ce­le­ri­nin ka­ra­la­na­cağı bir süreç baş­lar. Böyle bir du­rumda Haçlı sü­rü­le­ri­nin ma­sum­laş­ma­sın­dan bile söz edi­le­bi­lir.

Bu za­vi­ye­den ba­kıl­dı­ğında, ‘İslâm’la aynı ma­sayı pay­la­şa­cak’ din­ler­den söz edil­mesi müm­kün de­ğil­dir. Böyle bir iddia, İslâm’ı İslâm yapan fark­la­rın yok sa­yıl­ması, o fark­la­rın de­ğer­siz­li­ği­nin iddia edil­mesi, başta cihad olmak üzere en önde duran İs­lâmî ah­kâ­mın imha edil­mesi, haram-helal te­lâk­kî­si­nin ze­de­len­mesi gibi bir so­nucu do­ğu­ra­cak­tır. Üç beş yıl için bu so­nu­cun or­taya çık­ma­mış ol­ma­sı­nın ar­ka­sına giz­le­ni­le­mez. İslâm, mu­ay­yen bir asrın dini de­ğil­dir. Kı­ya­mete kadar ge­le­cek bütün in­san­lık bu dine mu­ha­tap ola­cak­tır. Vah­yin in­diği ilk gün­ler­deki sa­fi­yetle, ile­le­bet mu­ha­faza edil­mesi, bütün Müs­lü­man­la­rın üze­rinde bir so­rum­lu­luk­tur.

İslâm adına Allah’tan baş­ka­sı­nın ko­nu­şa­bi­le­ceği bir söz hakkı ol­ma­dı­ğına göre, Müs­lü­man­lar­dan bi­ri­nin, İslâm adına diğer din­ler le­hine taviz ver­me­si­nin bir de­ğeri yok­tur. Bu alanda ya­pı­la­cak ça­lış­ma­la­rın bu man­tı­ğın et­kisi hâkim ol­duğu sü­rece, cihad ola­rak gö­rül­mesi, böyle bir alana in­fakta bu­lu­nul­ması büyük bir ve­bale ortak ol­mayı do­ğu­rur.

İslâm’ı sa­dece, din­ler­den bir din görme an­la­yı­şını yan­sı­tan, ca­mi­nin kar­deşi ma­bet­le­rin in­şası da ka­bul­le­ni­le­mez.

Tebliğ tahrip olmamalıdır

Ke­sin­likle her Müs­lü­man di­nini ne kadar baş­ka­la­rına ulaş­tır­dı­ğı­nın mu­ha­se­be­sini yap­ma­lı­dır. Bir ki­şi­nin hi­da­yete er­me­sine ve­sile ol­ma­nın ecri, üze­rine güneş doğan her şey­den daha ha­yır­lı­dır. Di­ni­mi­zin ta­nı­tıl­ması, hü­küm­le­rin­den bir hük­mü­nün bi­lin­me­sine ça­lı­şıl­ması iba­det­tir el­bette. Biz bu ama­cı­mızı ‘di­ni­mizi be­ğen­me­leri’ için ya­pa­ma­yız. Be­ğen­dirme büyük bir id­di­a­dır ve Kur’an bu iddia ko­nu­sunda bizi uyar­mış­tır. Dini teb­liğ et­mekle be­ğen­dir­mek ara­sında, kul­la­nı­la­cak me­tot­lar ve geri dö­nü­şü­mün ya­pa­cağı etki açı­sın­dan önemli fark­lar ola­cak­tır. Aynı şe­kilde, dünya olay­ları hak­kında be­şerî men­fa­at­le­ri­mi­zin ko­run­ması, tabii ih­ti­yaç­la­rı­mı­zın ge­liş­ti­ril­mesi gibi alan­larda it­ti­fa­kı­mız, iyi bir komşu, iyi bir tüc­car ol­ma­mı­zın ge­rek­li­liği, be­ğen­dirme komp­leksi al­tında eri­yip git­me­miz için bir ge­rekçe ola­maz.

Dı­şı­mız­da­ki­lerle iliş­ki­le­ri­mize, en güzel söz­ler, en ah­lakî dav­ra­nış­lar ağır­lı­ğını koyar. On­la­rın dö­nüş­le­rine kat­kısı ola­cak tutum içinde ola­bi­li­riz. Ama bu tu­tu­mu­muz bizim şahsî fe­da­kâr­lı­ğı­mız ola­rak uy­gu­la­na­bi­lir. Din üze­rin­den fe­da­kâr­lık yap­maya ne hak­kı­mız var­dır ne de bu fe­da­kâr­lık, so­nunda dine bir yarar ge­ti­re­cek­tir.