Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Der Tevhîd-⁠i Bâri Teâlâ

10. Sayı · 2008/2

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

9. sa­yı­dan devam…

Taşınır günde yüz bin cân adem iklimine her dem

Gelir yüz bin dahî andan bulur îmar olur peydâ

Günde yüz bin can her dem yok­luk ik­li­mine ta­şı­nır­ken, yüz bin can da O’ndan ge­le­rek ömür­ler bulup mey­dana çıkar.

Var­lık­lar bir ta­raf­tan yok­luk ik­li­mine dö­ne­rek yer­le­rini yeni ge­len­lere terk eder­ler. İhyâ eden de imhâ eden de O’dur (celle ce­lâ­lühu), zira O Muhyî ve Mümît’tir. As­lo­lan de­niz­dir. Dalga, se­bep­ler çer­çe­ve­sinde de­niz­den doğar, tek­rar de­nize döner. “İnnâ lil­lâh ve innâ ileyhi râ­ciûn.”

Taşın içe hayâlâtı için taşa zuhûrâtı

Birinden ol birine tuhfeler her bâr olur peydâ

Dışın içe ha­yâ­lâtı, için de dışa zu­hû­râtı var­dır. Dış­tan içe, içten dışa her an he­di­ye­leş­me­ler mey­dana gelir.

Mer­hum ho­ca­mız Sel­çuk Eray­dın’ın ifade et­tiği gibi “Bizim is­tik­bâle âit dü­şün­ce­le­ri­miz, henüz mey­dana gel­me­miş hâ­di­se­leri de­ğer­len­dir­me­miz hayâl mah­sû­lü­dür. Allah Teâlâ’nın il­minde malum olup henüz hâ­riçte zâhir ol­ma­yan şey­ler iç, zâhir olan­lar dış­tır. Dış, içi bil­me­diği için hayâl eder; fakat iç, za­manı gel­di­ğinde dış­tan zâhir olur.”

Bu devr ile gelüptür enbiyâ mürsel meratibce

Gehî mü’mîn zuhûr ider gehî küffâr olur peydâ

Ne­bî­ler ve ra­sûl­ler işte bu devr ile ge­lir­ler. Bazen iman bazen de küfür zâhir olur. Pey­gam­ber­ler böyle bir te­sel­sül ile gel­dik­le­rinde kimi on­lara ina­nır mü’min olur, kimi on­ları inkâr eder kâfir olur.

Tecellî eyledikçe ol sarây-ı sırr-ı ihfâda

Bu sûret âlemi içre gelür bir kâr olur peydâ

O (celle ce­lâ­lühu) en gizli sır­la­rın sa­ra­yında te­cellî ey­le­dikçe bu sûret âlemi içinde alış­ve­riş, “her var­lı­ğın is­ti­dâ­dına göre bir ha­re­ket” mey­dana gelir.

Te­cellî, gö­rün­me­ye­nin kalp­lerde gö­rü­nür hâle gel­me­si­dir. Cenâb-ı Hak bazen zâtı ile te­cellî eder, bazen fi­il­leri, bazen sı­fat­ları, bazen de isim­le­riyle te­cellî eder. Zâtı ile te­cellî et­mesi eha­diy­yet mer­te­be­si­dir, ken­di­sin­den baş­kası bil­mez. Sı­fat­ları, isim ve fi­il­le­riyle te­cellî et­ti­ğinde bun­lar kulun kal­binde zâhir olur. Kul o sı­fat­larla mev­sûf, o isim­lerle mü­semmâ olur. O fi­il­leri mü­şâ­hede ve mü­lâ­haza eder.

Anın zâtına gâyet sun’ına hergiz nihâyet yok

Anınçün her bir isminde satu bâzâr olur peydâ

O’nun zâtı da sı­fat­ları da nâ­mü­te­nâ­hî­dir. Zâ­tına ve sun’una aslâ ni­hâ­yet yok­tur. Bun­dan do­la­yı­dır ki Allah Teâlâ’nın her bir is­min­den bir iş (alış veriş) peyda olur.

O (celle ce­lâ­lühu) ezelî ve ebedî ol­duğu için O’nun ya­ratma işi­nin de sonu yok­tur, ya­ratma kud­reti de ezelî ve ebe­dî­dir. Bizim dün­yaya ge­li­şi­miz alış­ve­riş­tir. Sı­kın­tı­la­rı­mız, has­ta­lık­la­rı­mız, me­ser­re­ti­miz, hüz­nü­müz alış­ve­riş­tir. Bun­lara karşı sabır, ta­ham­mül ve tav­rı­mız kâr ve za­ra­rı­mızı be­lir­ler. Bu me­yânda Ni­yâzî Haz­ret­leri bir bey­tinde

Ey gönül gûş ey­le­gil âşık­la­rın güf­tâ­rını

Ni­ce­dir gör dost ile ya­nık­la­rın bâ­zâ­rını

der­ken, bir başka bey­tinde Dost ile alış­ve­rişte za­ra­rın kül­li­yen kalk­tı­ğını şöyle ifade eder:

Gitdi kesret geldi vahdet oldı halvet dost ile

Hep Hak oldı cümle âlem çarşu bâzâr kalmadı

Tecellî eyler ol dâim celâline cemâlinden

Birinin hâsılı cennet birinden nâr olur peydâ

Hak Teâlâ her an bazen ce­lâ­liyle bazen ce­mâ­liyle te­cellî eder. Cemâl te­cel­lî­sin­den cen­net, celâl te­cel­lî­sin­den de ce­hen­nem mey­dana gelir:

Sorarsa dûzah u cennet hakikatin zâhid

Biri nâr-ı celâl u biri nûr-ı cemâl

(Aşkî) 

Cemâli zâhir olsa tiz celâli yakalar anı

Görürsün bir gül açılsa yanında hâr olur peydâ

O’nun ce­mâ­li­nin zâhir ol­duğu yerde hemen ce­lâ­lini gör­mek müm­kün­dür. Bir gül açıl­dığı zaman ya­nında diken de peyda olur. Bir başka bey­tinde Ni­yâzî-i Mısrî şöyle de­mek­te­dir:

Râhat ile is­te­dim vas­lını kah­retti beni

Derde düşüp ağ­la­yınca güldü câ­nâ­nım benim

Bu sırdandır ki bir kâmil zuhûr itse bu âlemde

Kimi ikrâr eder anı kime inkâr olur peydâ

Bu sır se­be­biy­le­dir ki bu âlemde kâmil bir insan zuhur etse, ba­zı­ları onu tas­dik ba­zı­ları da inkâr eder­ler. Bu âlem im­ti­han mey­danı ol­duğu için her­kes kâmil in­san­lara Hak na­zarı ile bak­maz, kabul ve tas­dik ye­rine in­kâra mey­le­der. Böy­lece Allah Kah­har is­miyle mu­a­mele ede­rek mün­kir­leri hüs­rana uğ­ra­tır. 

Velî ârif celâl içre cemâlini görür dâim

Bu hâristanın içinde ana gülzâr olur peydâ

Fakat ârif olan kim­se­ler celâl içinde de dâima ce­mâli gö­rür­ler. Bu diken bah­çe­sinde bile on­la­rın mü­şâ­hede et­tik­leri gül­zâr­dır. Eş­re­foğlu Rûmî’nin de­diği gibi:

Gelse ce­lâ­lin­den cefâ yâhud ce­mâ­lin­den vefâ

İkisi de câna safâ, sen­den hem o hoş hem bu hoş

Yûnus Emre’nin

Hoş­dur bana sen­den gelen

Ya gonca gül yahud kefen

Ya hil’at u yahud kefen

Lut­fun da hoş kah­rın da hoş

şek­lin­deki meş­hur kıt’ası da ârif­le­rin Cenâb-ı Hakk’ın te­cel­lî­le­rine ba­kış­la­rını yan­sıt­ması ba­kı­mın­dan dik­kat çe­ki­ci­dir.

Devam ede­cek…

TASHİH: Geçen sa­yı­mızda yer alan “Deryâ-yı vah­det cûşa geldi, Kevn ile mekân hu­rûşa geldi.” beyti seh­ven Kadı Bur­ha­ned­din’e at­fe­dil­miş­tir. Beyit, Sey­yid Ne­sîmî’ye ait­tir.