Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Emânet’e Riâyet Ümmet-⁠i Muhammed’in Şiârıdır

10. Sayı · 2008/2

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Emâ­net: Ken­di­sine ve­ri­len her şeyi güzel mu­ha­faza etmek, ye­rine göre kul­lan­mak, va­zi­feyi eh­line ver­mek ve hakkı sa­hi­bine tes­lim etmek de­mek­tir. Zıddı hı­ya­net­tir. Emâ­nete dair bir­çok Âyet-i Ce­lile ve Hadis-i Şerif var­dır ki hepsi de gü­ve­ni­lir ol­mayı em­ret­tiği gibi, İslâm na­za­rında büyük günah sa­yı­lan hı­ya­neti de şid­detle ya­sak­la­mak­ta­dır.

Yüce Rab­bi­miz, de­ğiş­mez doğ­ru­lar ki­ta­bı­mız Kuran-ı Kerim’de, asla hı­ya­net et­me­meyi ve gü­ve­ni­lir ol­mayı em­re­de­rek şöyle bu­yur­mak­ta­dır:

  1. “Ey iman edenler! Sakın bile bile Allah’a ve Peygamber’e hıyanet etmeyiniz. Aranızdaki emânetlere de hıyanet etmeyiniz.”1
  2. “Allah sizlere, emânetleri ehline vermenizi ve insanlar arasında hükmettiğiniz zaman, adaletle hükmetmenizi emrediyor.”2
  3. “Kendisine emânet bırakılan kimse emâneti sahibine versin.”3
  4. “Biz sana Kitab’ı, insanlar arasında, Allah’ın gösterdiği şekilde hükmetmen için hak olarak indirdik. Sakın hainlerin savunucusu olma.”4
  5. “Allah, asla hainleri sevmez.”5
  6. “O müminler ki; üzerlerindeki emânetleri gözetirler ve verdikleri söze de bağlılık gösterirler.”6

Üm­me­ti­nin bi­ri­cik reh­beri, iki cihan ser­veri Pey­gam­ber-i zîşân aley­his­sa­lâtü ve’s-selâm Efen­di­miz emâ­nete ri­â­yeti şöyle em­ret­mek­te­dir:

  1. “Emânet nesneyi sahibine geri ver, sana hıyanet edene hainlik etme.”7
  2. “Birbirlerine hıyanet etmedikleri sürece iki ortağın üçüncüsü Benim, hıyanet başlarsa yokum.”8
  3. “Müslüman müslümanın kardeşidir. Ona ihanet etmez, ona yalan söylemez ve yardımını ondan esirgemez. Her müslümanın diğer müslümana ırzı, malı ve kanı haramdır.”9
  4. “Senin doğru söylediğine inanan ve sözünü tasdik eden bir din kardeşine yalan söylemen, ne kadar büyük bir hıyanettir!”10
  5. “Müslüman, diğer Müslümanların elinden ve dilinden zarar görmediği, emin olduğu kimsedir.”11
  6. “Sözü ve muâmelesi çok doğru olan, kendisine güvenilen müslüman bir tâcir, kıyamet günü Peygamberler, sıddîklar ve şehitlerle haşrolunacaktır.”12
  7. “Âhır zamanda öyle olacaktır ki, emânete önem vermemek hastalığı çiçek hastalığı gibi her tarafa yayılacaktır…”13
  8. “Kim bir kimseye bir şeyi danışırsa sanki ona bir emânet tevdî etmiş gibi olur.”14
  9. “Ey insanlar! Kadınların haklarına riayet etmeniz ve bu hususta Allah’tan korkmanızı tavsiye ederim. Siz kadınları Allah’ın emâneti olarak aldınız… ”15
  10. “Bana şu altı şey hakkında söz verin, ben de size cennet için kefil olayım:

1.Konuştuğunuz zaman doğru ko­nu­şun!

2.Vaatte bu­lun­du­ğu­nuz zaman ye­rine ge­ti­rin!

3.Emânet hu­su­sunda gü­ve­ni­lir olun!

4.İffetinizi ko­ru­yun!

5.Gözlerinizi ha­ram­dan mu­ha­faza edin!

6.Ellerinizi ha­ram­dan uzak tutun!”16

  1. “Emânet zâyi edildiği/ehil olmayan kimseye verildiği zaman kıyameti bekle!”17

Bu söz­le­rin ve bütün gü­zel­lik­le­rin sa­hibi, Üm­me­ti­nin göz be­beği Hz. Mu­ham­med Mus­tafa aley­his­sa­lâtü ve’s-selâm Efen­di­miz Allah ka­tın­dan ge­tir­dik­le­rini, em­re­dip öğ­ret­tik­le­rini her­kes­ten daha çok uy­gu­la­mış, ha­ya­tın her ala­nında ol­duğu gibi emâ­nete ri­a­yet ko­nu­sunda da üm­me­ti­nin en güzel ör­neği ol­muş­tur.

Emâ­net; Pey­gam­ber­le­rin vacip sı­fatı, ümmet-i Mu­ham­med aley­his­se­lâm’ın vaz­ge­çil­mez şiârı ve ima­nı­mı­zın en bi­rinci şa­hit­le­rin­den­dir. Çünkü emâ­net iman­dan­dır. İma­nını kay­be­den bir kimse ak­lını da, vic­da­nını da, şah­si­ye­tini de, gü­ve­ni­lir­li­ğini de, in­san­lı­ğını da kay­bet­miş olur. Güven kay­nağı ve gönül zi­neti olan İman­dan mah­rum gö­nül­ler, inkar ve iha­ne­tin iş­ga­line uğrar; gü­ven­siz­lik, hu­zur­suz­luk ve do­yum­suz­luk kay­nağı olur­lar. Be­re­ketli bir ömür, sı­kın­tı­larla dolu bir ha­yata dö­nü­şür. Çünkü Rab­bi­miz “Her kim benim zik­rim­den (Kur’an’dan) yüz çe­vi­rirse, ona dar bir geçim var­dır.”18 diye bu­yu­rur. Allah’ı unu­tanı, Kur’an’ı dış­la­yanı, Hakk’ın em­rini tut­ma­yanı, emâ­neti ol­ma­yanı ha­ya­tın sık­ması hak­tır. Ni­te­kim Pey­gam­ber-i zîşan aley­his­sa­lâtü ve’s-selâm Efen­di­miz de bizi şöyle uyar­mak­ta­dır

“Emâ­nete ri­â­yeti ol­ma­yan kim­se­nin imanı, ah­dine ve­fâ­sız olan (sö­zünde dur­ma­yan) kim­se­nin de dîni yok­tur.”19

Sı­kın­tı­lar­dan kur­tul­ma­nın, em­ni­yet ve güven içinde ya­şa­yıp hu­zurlu bir dün­yaya ka­vuş­ma­nın ça­resi; Di­nini ve di­lini bilen, Hakk’ı ta­nı­yan ve hu­kûka ri­â­yet­kâr olan, baş­ka­sını dü­şün­düğü nis­pette yük­se­le­ce­ğine ina­nan, ken­di­sine gü­ve­ni­len, imanlı, güzel ahlak ve dav­ra­nış ör­neği, öz­gü­ven ve İs­lâmî şah­si­yet sa­hibi, yüz akı sâlih ne­sil­ler ye­tiş­tir­mekle müm­kün­dür. Böyle gü­ve­ni­lir ne­sil­ler ise; temiz bir çev­re­nin ve me­deni bir top­lu­mun, tadı güzel, rey­hası güzel, göz nuru ve gönül sü­ruru olan mey­ve­si­dir. Ni­te­kim Yüce Rabb’imiz Kur’an-ı Mübîn’inde şöyle bu­yur­mak­ta­dır:

“Top­rağı ve­rimli güzel mem­le­ke­tin nebatı/bitkisi, Rabb’inin izni ile bol çıkar. Kötü olan­dan ise fay­dası pek az bit­ki­den baş­kası çık­maz.”20

Top­rağı ve­rimli olan güzel mem­le­ke­tin ne­batı da güzel olur ve her­kes ondan fay­da­la­nır ki, bu; imanlı, emâ­net ehli, salih nes­lin ben­ze­ri­dir. Kötü ve ve­rim­siz top­raklı yer­den ise fay­dası pek az bit­ki­den baş­kası çık­maz ki, bu da; mü­na­fık kim­se­nin yani kötü ve gü­ven­siz nes­lin ben­ze­ri­dir. Demek olu­yor ki, temiz ve güven ör­neği çev­re­den, temiz, gü­ve­ni­lir ve imanlı bir nesil ye­tiş­mek­te­dir.

Gö­nül­lere Allah ve Pey­gam­ber yani İslâm sev­gisi yer­leş­ti­ri­le­cek ki, ço­rak­laş­mış gö­nül­ler bu sevgi to­hu­muyla ye­şer­sin, güven ve ada­let mey­ve­leri ne­sil­ler ye­ti­şe­bil­sin.

Yüce Rab­bi­miz, en güzel isim­le­rin­den biri olan “el-Mü’min/gerçek güven kay­nağı” is­mini, in­san­la­rın fay­dası için yer­yü­züne çı­ka­rıl­mış en ha­yırlı ümmet olan Mu­ham­med aley­his­se­lâm’ın Üm­me­tine ve­re­rek on­ları şe­ref­len­dir­miş, “Mu­ham­med’ül-Emin” (gü­ve­ni­lir Mu­ham­med) sı­fa­tıyla anı­lan bi­ri­cik Ha­bi­bine it­tiba edil­me­sini Allah ta­ra­fın­dan se­vilme ve ba­ğış­lanma ve­si­lesi kıl­mış­tır.21

Mü’min bir kulun en önemli özel­liği; Allah’a, Allah’tan gel­diği bi­li­nen her şeye, Pey­gam­be­ri­miz’in Allah ka­tın­dan ge­tir­dik­le­rine şüp­he­siz bir inançla gü­ve­nip da­yan­ması22 ve her ko­nuda gü­ve­ni­lir ol­ma­sı­dır. Gü­ve­ni­lir­lik mü’min’in “ol­mazsa olmaz”ı, iman mey­vesi ve kul­luk ni­şâ­nı­dır.

İslâm’a gönül bağ­lı­lığı ol­ma­yan top­lum­lar bile İslâm’ın “emin/güvenilir olma” pren­si­bine uya­rak ha­ya­tın bir­çok zor­luk­la­rını aş­tık­ları halde; Hakk’tan inen Kur’ân se­be­biyle göz­le­ri­mi­zin ya­şa­ra­cağı, kalp­le­ri­mi­zin say­gıyla yu­mu­şa­yıp hu­zura ka­vu­şa­cağı, da­ve­tine kulak vererek/uyarak hayat bu­la­ca­ğı­mız, gü­venle ya­şa­yıp ve gü­ve­ni­lir ol­mada Pey­gam­ber Efen­di­miz’i örnek ala­ca­ğı­mız vakit hâlâ gel­medi mi?23

İslâm Dîni’nin he­defi; me­deni bir top­lum in­şâ­sı­dır. Bu me­de­ni­yet cen­ne­tinde hak­lar, bilek ve güç zoru ile değil, otur­duk­ları yer­den hak sa­hip­le­rine tes­lim edi­lir. Ev­velce edil­miş­tir de…

Me­deni top­luma gi­di­şin yolu insan-ı kâmil yani dört başı mamur in­san­dan geçer. Kâmil insan olmak için de; Kur’an-ı Kerîm’in “en güzel örnek” ola­rak vasıflandırdığı/nitelendirdiği Hz. Mu­ham­med aley­his­se­lâm’ı tak­lit ve kopya etmek ge­re­kir.24

İki cihan gü­neşi Efen­di­miz, ha­ya­tın her ala­nında örnek ve önder ol­duğu gibi, emâ­nete ri­â­yet ko­nu­sunda da üm­me­ti­nin bi­ri­cik ör­neği ve reh­beri ol­muş­tur.

Allah’ın Sev­gi­lisi Efen­di­miz, ken­di­le­rine pey­gam­ber­lik ve­ril­me­den önce de emâ­nete çok dik­kat ve ri­a­yet eder­lerdi. Her­kes, daha ço­cuk­luk za­ma­nın­dan beri O’nu, Mu­ham­med’ül -Emin” (gü­ve­ni­lir Mu­ham­med) sı­fa­tıyla anardı.

Pey­gam­be­ri­miz’in can dost­ları Ashâb-ı Kiram, Efen­di­miz’in Rabb’i ka­tın­dan ge­tir­dik­le­rini, haber verip öğ­ret­tik­le­rini gö­nül­den kabul et­miş­ler, güzel görüp uy­gu­la­mış­lar, asla karşı çık­ma­mış­lar ve her sö­züne “Emrin baş üs­tüne yâ Ra­sû­lal­lah, sa­â­det­ler içinde olu­nuz”, diye kar­şı­lık ver­miş­ler­dir. Çünkü O’nu can­dan sev­miş­ler, O’na gü­venle tabi olup Rabb’leri ka­tında se­vil­miş ve ba­ğış­lan­mış­lar­dır.

Gö­nül­le­rinde yer etmiş bu sevgi ve gü­ven­le­rini ha­yat­la­rına ta­şı­ya­rak kar­deş ol­muş­lar ve Me­dine-i Mü­nev­vere’de me­de­ni­ye­tin be­şiği ola­cak, kar­deş­lik esa­sına da­yalı me­deni bir top­lum kur­muş­lar­dır. Bu top­lumda Allah’a karşı kul­luk gö­rev­leri özenle edâ edil­miş, in­san­la­rın ve ya­ra­tıl­mış­la­rın hak­ları gö­ze­til­miş, kar­deş­lik hu­kûku ye­rine ge­ti­ril­miş­tir. Çünkü, kar­deş­lik olan yerde daima güven, sa­mi­mi­yet, adâ­let, sa­dâ­kat, şef­kat, mer­ha­met ve îsâr/diğergâmlık var ola­gel­miş­tir.

Mü’min­ler, Kur’an ‘ın ön­cü­lü­ğünde ve Hz. Mu­ham­med Aley­his­se­lam’ın reh­ber­li­ğinde ka­ran­lık­lar­dan ay­dın­lığa, vah­şet­ten me­de­ni­yete ve hu­zurlu bir dün­yaya ka­vuş­muş­lar­dır. Çünkü ye­gâne huzur ve sa­â­det kay­na­ğı­nın Allah’ın Kitab’ı ve Ra­sû­lü­nün Sün­net’i ol­du­ğuna gö­nül­den ina­na­rak sa­rıl­mış­lar, Pey­gam­be­ri­mi­zin bu emâ­net­le­rine sahip çı­ka­rak hüs­ran­dan kur­tul­muş ve İslâm ni­meti sa­ye­sinde gö­nül­leri bir­bi­rine güven duyup kar­deş ol­muş­lar, ateş çu­kur­la­rın­dan kur­tu­lup ko­run­muş­lar ve şu İlâhi emri hiç unut­ma­mış­lar­dır:

“He­pi­niz, top­tan Allah’ın ipine (İslâm Dî­nine, Kur’an-ı Kerim’e, Allah’ın bi­ri­cik Ha­bi­bine) sım­sıkı sa­rı­lın. Bö­lü­nüp par­ça­lan­ma­yın. Allah’ın üze­ri­niz­deki ni­me­tini ha­tır­la­yın. Hani siz bir­bi­ri­nize düş­man idi­niz. Allah kalp­le­ri­nizi İslâm’a ısın­dı­rıp bir­leş­tir­mişti. İşte O’nun bu ni­meti sa­ye­sinde din kar­deş­leri ol­muş­tu­nuz. Yine siz bir ateş çu­ku­ru­nun tam ke­na­rında iken ora­dan da sizi O (c.c) kur­tar­mıştı. ”25

Dünya dur­dukça Mü­min­ler; yo­lunu şa­şır­mış, Sırât-ı Müs­ta­kim’i gö­re­me­yen şa­şı­la­rın kö­tü­lük­le­rin­den ve kötü dü­şün­ce­le­rin­den ancak Allah’ın Kitab’ı ve Re­sû­lü­nün Sün­net’i sa­ye­sinde ko­ru­na­cak­lar­dır.26

Bize bah­şe­di­len maddi ve ma­nevi bütün ni­met­ler, Rab­bi­miz’in biz­deki emâ­net­le­ri­dir.

Söz­le­rin en gü­zeli, huzur ve mut­lu­luk reh­beri Kuran-ı Kerim, iki ci­ha­nın sa­â­det gü­neşi Hz. Mu­ham­med aley­his­se­lam Efen­di­miz, Allah ka­tında hak din yüce di­ni­miz İs­lâ­mi­yet, Rab­bi­miz’in bütün emir ve ne­hiy­leri, Pey­gam­be­ri­miz’in Allah ka­tın­dan ge­ti­rip haber ver­dik­leri, öğ­re­tip uy­gu­la­dık­ları ve Sün­net ola­rak bı­rak­tık­ları, birer nimet ve ma­nevi emâ­net­tir.

Ha­ya­tı­mız, sağ­lı­ğı­mız, boş ve mü­sait va­kit­le­ri­miz, geç­li­ği­miz, ser­ve­ti­miz, makam ve mev­ki­le­ri­miz, çoluk ço­cu­ğu­muz, konu kom­şu­muz, in­sa­noğ­lu­nun hiz­me­tine su­nu­lan ve em­rine mu­sah­har kı­lı­nan bütün dünya ni­met­leri de birer emâ­net­tir.

Dünya ve Âhi­ret sa­â­de­ti­miz, bu nimet ve emâ­net­leri Kur’an ve Sün­net öl­çü­sünde de­ğer­len­dir­mek, hak­la­rını ye­rine ge­tir­mekle müm­kün ola­cak­tır.

Ni­met­le­rin şükrü edâ edi­lir­ken ve emâ­net­le­rin hakkı ve­ri­lir­ken gönül ib­resi daima Hakk’ın rı­za­sını gös­te­re­cek­tir. Çünkü ya­ra­tı­lış ga­yesi; Allah’a kul­luk ve O’nun rı­za­sını ka­za­na­rak hoş­nut ol­duğu kul­ları ara­sına gi­re­bil­mek­tir.

Maddi ve ma­nevi bütün bu ni­met­le­rin hak­kını eda et­me­mek, on­ları em­re­di­liş ve ya­ra­tı­lış ga­ye­si­nin dı­şında kul­lan­mak, emâ­nete iha­net et­mek­tir. Yüce Rab­bi­miz İslâm na­za­rında büyük günah sa­yı­lan iha­neti şöyle bu­yu­ra­rak şid­detle ya­sak­lı­yor:

“Ey iman eden­ler! Sakın bile bile Allah’a ve Pey­gam­ber’e iha­nette bu­lun­ma­yı­nız. Ara­nız­daki emâ­net­lere de iha­net et­me­yi­niz.”27

Allah’a ve O’nun Ra­sûlü aley­his­se­lâm Efen­di­miz’e ihâ­net, farz­ları ve sün­net­leri, kul­la­rını ıslâh için koy­muş ol­duğu İlahi hü­küm­leri terk etmek ve ye­rine ge­tir­me­mek sû­re­tiyle olur.

Ter­cih­le­rinde ön­ce­liği daima İslâm’a ta­nı­ma­yan­lar, ha­ya­tını Kur’an ve Sün­net’in kont­ro­lün­den uzak tut­maya ça­lı­şan­lar; Allah’a ve Hz. Mu­ham­med aley­his­se­lâm’a ihâ­net etmiş olur­lar.

Bir Müs­lü­man için; ilk sözü de, son sözü de Allah ve Ra­sûlü söy­le­ye­cek­tir.28

Ka­ran­lık­ları ay­dın­la­tan; Allah’ın Kitab’ı, Ra­sû­lul­lâh’ın Sün­net’i, Efen­di­miz’in ah­la­kını ve Sün­net ha­ya­tını yan­sı­tan hi­dâ­yet yıl­dız­ları As­ha­bı­nın ha­ya­tı­dır.

Bu gü­zîde As­hâ­bın­dan biri olan Emîn’ül-Ümmet ün­va­nı­nın sa­hibi Hz. Ebû Ubeyde bin Cer­rah (r.a) hak­kında, Fahr-i Âlem sal­lal­lahu aleyhi ve sel­lem bu­yur­muş­lar­dır ki:

 “Her üm­me­tin emîni var­dır. Bu üm­me­tin emîni de Ebû Ubeyde‘dir.”

Züht ve takva sa­hibi, hal­kına karşı çok şef­katli olan Hz. Ebû Ubeyde (r.a) Şam’da vali iken Mü’min­le­rin Emîri Hz. Ömer (r.a) ta­ra­fın­dan zi­ya­ret edi­lir. Ha­ne­sinde si­lahı ve bir­kaç parça eş­ya­nın dı­şında bir şey gö­re­me­yince Hz. Ömer (r.a) te­vâ­zuan şöyle bu­yu­rur:

“Ey kar­de­şim Ebû Ubeyde! Dünya sen­den başka he­pi­mizi de­ğiş­ti­rip bozdu.”

İki cihan gü­neşi Efen­di­miz’in emâ­net ehli ol­du­ğuna şe­hâ­det et­tiği Hz. Ebû Ubeyde’yi, dünya ve dün­ya­lık­lar de­ğiş­ti­rip bo­za­ma­dığı halde bizim ha­li­miz ne ola­cak? Pey­gam­ber üm­me­ti­nin şiârı olan emâ­nete ri­a­yeti ve söze sa­da­kati ko­ru­ya­bi­le­cek miyiz?

Sul­tân-ı En­biyâ Efen­di­miz bizi uya­ra­rak şöyle bu­yur­mak­ta­dır:

“Benim üm­me­tim, emâ­neti ga­ni­met malı/gelir gibi, ze­kâtı da cereme/ceza gibi te­lakki et­me­diği sü­rece iyi­lik üzere ola­cak­tır.”29

“Dört has­let var­dır ki bun­lar sende bu­lu­nursa dün­ya­dan seni mah­rum eden şey­ler artık umu­runda ol­ma­sın. (Bu dört has­let şun­lar­dır:) Doğru söy­le­mek, emâ­neti ko­ru­mak, güzel ah­laklı olmak, helal lokma yemek.”30

“Mü­na­fı­ğın ala­meti üçtür: Ko­nu­şunca yalan söy­ler, söz ve­rince sö­zün­den cayar, ken­di­sine bir şey emâ­net edil­di­ğinde iha­net eder.”31

Hz. Ömer (r.a) de şu söz­le­riyle emâ­nete ri­a­yeti, söze sa­da­kati güçlü bir ima­nın şa­hidi ola­rak açık­la­mak­ta­dır:

 “Bir kim­se­nin kıl­dığı na­maza, tut­tuğu oruca bak­ma­yı­nız. Ko­nuş­tu­ğunda doğru söy­lü­yor mu, ken­di­sine bir şey emâ­net edil­di­ğinde emâ­nete ri­â­yet edi­yor mu, dün­yaya mey­let­tiği zaman helal-haram gö­ze­ti­yor mu, ona ba­kı­nız.”32

İki cihan ön­deri Habib-i Ekrem (s.a.v.) Efen­di­miz, Hz. Muaz (r.a.)’a, biz­lere örnek ola­cak şu tav­si­ye­lerde bu­lun­muş­tur:

“Ya Muaz! Sana tak­vayı, doğru söz­lü­lüğü, ahde ve­fayı, emâ­neti ye­rine ge­tir­meyi, hı­ya­neti bı­rak­mayı, ye­time şef­kat gös­ter­meyi, komşu hak­la­rına ri­â­yet et­meyi, öf­keni yut­mayı, se­lamı yay­mayı, güzel dav­ra­nışı, imana sa­rıl­mayı, Kuran’ı in­ce­den in­ceye an­la­maya ça­lış­mayı, he­sap­tan kork­mayı, şef­katli ve mer­ha­metli ol­mayı… tav­siye ede­rim.”33

Rasûl-i Ekrem Efen­di­miz, üm­me­tine ya­kış­ma­yan iha­net­ten şu du­â­la­rıyla biz­leri sa­kın­dır­mak­ta­dır.

“Allah’ım! Emâ­nete iha­net­ten Sana sı­ğı­nı­rım; o ne kötü bir huy ve ta­bi­at­tır.”34

Söz­le­rin en gü­ze­linde, Mu­ham­med aley­his­se­lam üm­me­ti­nin izzet şiârı şöyle özet­len­mek­te­dir:

“O mü­min­ler ki; üzer­le­rin­deki emâ­net­leri gö­ze­tir­ler ve ver­dik­leri söze de bağ­lı­lık gös­te­rir­ler.”35

  1. Enfal:8/27 ↩︎
  2. Nisa:4/58 ↩︎
  3. Bakara:2/283 ↩︎
  4. Nisâ 4/105 ↩︎
  5. Enfal:8/58 ↩︎
  6. Mü’minûn:23/8 ↩︎
  7. Ebû Dâvûd: Büyû’, 79/3535: Tirmizi: Büyû’, 38/1264 ↩︎
  8. Kudsî Hadîs Ebû Dâvûd: Büyû’, 27/3383 ↩︎
  9. Tirmizî: Birr, 18 ↩︎
  10. Ebû Dâvûd: Edeb 71; Buhari: Edebü’l-Müfred, no:393 ↩︎
  11. Buharî: Îman, 4; Müslim: Îman, 64 ↩︎
  12. Tirmizî: Büyû, 4 ↩︎
  13. Buhari: Rikâk 35 ↩︎
  14. İbn-i Hanbel, 2/321, 365 ↩︎
  15. Vedâ Hutbesi ↩︎
  16. Ahmed b. Hanbel, V, 323; Hakim, Beyhakî ↩︎
  17. Buharî: İlim 2 ↩︎
  18. Tâhâ, 20/124 ↩︎
  19. Ahmed b. Hanbel, Müsned 3/135, Mişkâtü-l Mesâbîh Hadis nu: 35 ↩︎
  20. A’raf 7/58 ↩︎
  21. bkz. Âl-i İmran, 3/31 ↩︎
  22. bkz. Mâide 5/23 ↩︎
  23. bkz. Hadid 57/16; Maide 5/83; Enfal 8/24 ↩︎
  24. Prof. Dr. Osman Öztürk, Biricik Önderim Peygamberim Efendim, Rağbet Yayınları ↩︎
  25. Âl-i İmran, 3/103 ↩︎
  26. bkz. Malik, Muvatta: Kader 3 ↩︎
  27. Enfal:8/27 ↩︎
  28. bkz. Prof. Dr. Osman ÖZTÜRK, Sözlerin En Güzeli, Rağbet Yayınları ↩︎
  29. Tirmizi; Fiten 38 ↩︎
  30. Ahmed b. Hanbel, Taberâni, Hakim, Beyhakî ↩︎
  31. Buhari: İman 24; Müslim: İman 107; Tirmizi: İman 14/2631-2633 ↩︎
  32. Şuabu’l-Îmân, 4/230 ↩︎
  33. et-Tergîb ve’t-terhîb, c:4, s:107; tevbe bâbı ↩︎
  34. Nesâî: İstiâze, 19 ↩︎
  35. Mü’minûn:23/8 ↩︎