Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Gerçeklik Karşısındaki Estetik Arayışları, İlahi Güzellik Fikrine Yönlendiren Sanatımız: Minyatür

10. Sayı · 2008/2

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

İslam di­ninde resim ve resim yapma, daima tar­tı­şı­lan, yeri tes­pit edi­le­me­miş nazik bir ko­nu­dur. Fakat min­ya­tür, İslam tas­vir sa­na­tın­daki res­metme an­la­yı­şı­nın te­me­linde yatan ince çiz­giyi ve ya­pı­lan her ör­nekte bunun iz­le­rini gör­me­mize yar­dım eder. Me­sela min­ya­tür sa­na­tında, ge­ce­ler sa­dece par­lak bir hilal ve üç beş yıl­dızla be­lir­ti­lir. Bunun dı­şında gün­düz­den fark­ları yok­tur. Gece ile gün­dü­zün ih­ti­lafı or­ta­dan kalk­mış ideal bir âlem ta­sav­vur edil­miş­tir ki İslam’ın hayat ve âlem kav­ra­mıyla bir öl­çüde bü­tün­leşme gös­ter­miş­tir.

Fonk­si­yon ola­rak bir kitap sa­natı, tek­nik ola­rak ise daha çok çiz­giye, de­sene, renge ve ha­yale da­yalı bir sanat olan min­ya­tür, uzun ve yo­rucu bir uğ­ra­şın ar­dın­dan or­taya çık­mak­ta­dır.

Min­ya­tür nak­kaşı, çi­zime baş­la­ma­dan önce bağ­daş ku­ra­rak otu­rur ve göz­le­rini ka­pa­tır. Zih­nini bo­şal­ta­rak derin ha­yal­lere dalar. Zaman ve mekân far­kını yavaş yavaş or­ta­dan kal­dı­rır. Resmi önce zih­ninde ta­sar­lar. İlk başta şe­kil­dir hepsi. Ve şe­kil­leri ilahi ce­ma­lin ken­di­sini en fazla gös­ter­diği bahar mev­si­min­den seçer. Bahar ve sü­rekli ay­dın­lık… Kış man­za­ra­la­rına hiç yer ver­mez. Şekil gi­de­rek bü­tünü gös­te­rir. Bütün çok önem­li­dir. Sonra biraz daha de­tay­lan­dı­rır zih­nin­deki resmi. Her ob­jeyi tek tek in­ce­le­ye­rek her şeyin dı­şını ve içinde olanı gör­meye ça­lı­şır. Ko­nu­nun en önemli ola­nını mer­keze koyar ve diğer ele­man­ları da çev­re­sine be­lirli bir düzen içe­ri­sinde yer­leş­ti­rir. Tıpkı soyut resim yap­mak gibi… Sonra min­ya­tür to­nunda dü­şü­nüp zih­nin­den al­dı­ğını ışık, gölge oyun­ları ve de­rin­lik bo­yu­tunu önem­se­me­den kâ­ğıda yan­sı­tır. Bu iş öyle kolay ve ge­li­şi­gü­zel de­ğil­dir fakat eğ­len­celi ve sürp­riz­lerle do­lu­dur.

Çok net ve sağ­lam ku­ral­ları var min­ya­tü­rün. Bir kere her şeyi çiz­gi­lerle sı­nır­la­ya­cak­sı­nız. Şe­kil­leri, bir­bi­rini ka­pat­ma­ya­cak du­rumda yan yana di­ze­cek­si­niz. Önde olan­ları kâ­ğı­dın en al­tında, ar­kada olan­ları ise yu­ka­rı­sında gös­te­re­cek­si­niz, ama aynı boyda ola­cak­lar. Sanki ha­va­dan ba­kı­yor­su­nuz ama ob­je­leri, bi­na­ları, in­san­ları önden gö­rü­yor­su­nuz gibi. Uzak­taki şey­leri bile göz­den ka­çır­mı­yor­su­nuz. Şe­kil­ler­deki ay­rın­tı­ları in­ce­likle gös­te­re­rek, her kö­şe­siyle sa­at­lerce, hiç bık­ma­dan uğ­ra­şı­yor­su­nuz.

Bütün bun­ları tek ba­şı­nıza yap­ma­nız müm­kün değil, bir ekiple ça­lış­ma­nız ge­re­ki­yor. Usta- kalfa- çırak iliş­kisi içinde, sıkı bir di­sip­linle… Çünkü her bir eser için 400–500 kadar min­ya­tür ya­pıl­ması ge­re­kir. Ve bun­lar­dan bir ta­nesi en az bir ay sürer. Bütün min­ya­tür­ler bir baş nak­ka­şın kont­ro­lünde ger­çek­le­şir. Baş nak­kaş ko­nu­ları be­lir­ler, kom­po­zis­yon­ları çizer, sonra di­ğer­le­rine tarif eder. Hatta bi­ra­zını ken­disi boyar, ge­ri­sini on­lara bı­ra­kır. Bir eser böy­lece mey­dana gel­miş olur.

Min­ya­türde na­if­lik var, ço­cuk­su­luk var. Min­ya­tür eğ­len­ce­li­dir, in­san­lara gü­lüm­ser, her biri ayrı bir duy­guya sa­hip­tir. Min­ya­tür­lerde geç­mişe dair bilgi ve belge var. Os­manlı kül­tür ve me­de­ni­ye­ti­nin ih­ti­şa­mını ve köklü ge­le­ne­ğini bel­ge­le­yen kay­nak var. Kale ku­şat­ma­ları, tö­ren­ler, pa­di­şah port­re­leri, sa­vaş­lar ve aşk­lar var. Siz de min­ya­tü­rün gizli dün­ya­sına yol­cu­luk edin. Belki bu say­dık­la­rı­mız­dan çok daha faz­la­sını gö­re­cek­si­niz.