Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Müslümana Buğz Etmenin Tehlikeleri

34. Sayı · 2014/2

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Sev­me­mek, kal­ben düş­man­lık etmek, kin tut­mak ve nef­ret etmek gibi ma­na­lara gelen buğz, bu kötü huy, müs­lü­ma­nın, müs­lü­mana karşı çık­ma­sına ve düş­man­lı­ğına sebep olur. Müs­lü­ma­nın, müs­lü­mana düş­man ol­ması ise ha­ram­dır.

Şu da bir ger­çek­tir ki hiç­bir özel­lik kula bo­şuna ve­ril­me­miş­tir. Buğ­zetme özel­liği de kula bo­şuna ve­ril­me­miş­tir. Önemli olan bu özel­liği ha­yırda kul­lan­mak­tır. Ha­yırda kul­la­nı­lınca hayır olur. Eğer bu özel­lik, şerde kul­la­nı­lırsa şer olur.

Buğz, Allah için olunca Allah Teâlâ ka­tında en se­vimli amel olur; heva ve nef­sin ar­zu­suna göre kul­la­nı­lırsa en kötü huy­lar­dan bi­risi olur.

Bu hu­susta Ra­sû­lul­lah Efen­di­miz (s.a.v) şöyle bu­yur­muş­tur:

“Amel­le­rin en fa­zi­let­lisi Allah için sev­mek ve Allah için buğ­zet­mek­tir.”1

Buğz, Allah için olunca, mü’min, Allah’ın kız­dık­la­rına, Allah için kızar ve Allah için buğ­ze­der. Allah Teâlâ, be­ğen­me­diği bir fiil veya bir huy, müs­lü­manda da olsa kızar ve buğ­ze­der. El­bette mü’min olan da, Allah’ın kız­dı­ğına kızar, Allah’ın buğ­zet­ti­ğine buğ­ze­der, Allah’ın sev­di­ğini de sever.

Müs­lü­ma­nın, buğ­ze­di­le­cek yönü de olur tak­dir edi­le­cek yönü de olur. Mü’min, mü’minin buğ­ze­di­le­cek yönü var diye tak­dir edi­le­cek yö­nüne bak­ma­maz­lık etmez. Bizim için in­sa­fın ge­reği, bir mü’minin yan­lı­şını gör­me­miz, doğru ta­ra­fını gör­me­mize engel olmaz; doğru ta­ra­fını gör­me­miz de yan­lış ta­ra­fını gör­me­mize engel olmaz.

Müs­lü­ma­nın, müs­lü­mana buğ­zet­mesi ya­sak­lan­mış­tır. İşte delil olan hadîs-i şerîf:

“Bir­bi­ri­nize buğ­zet­me­yi­niz, hased et­me­yi­niz, sırt dön­me­yi­niz ve il­gi­nizi kes­me­yi­niz. Ey Allah’ın kul­ları, kar­deş olu­nuz. Bir müs­lü­ma­nın, din kar­de­şini üç gün­den fazla terk et­mesi helâl de­ğil­dir.”2

Dik­kat edi­lirse, hadîs-i şe­rîfte önce buğ­zet­mek sonra hased etmek, sırt dön­mek ve iliş­kiyi kes­mek ya­sak­la­nı­yor. Demek ki sev­meme, nef­ret, kin ve düş­man­lık gibi ma­na­lara gelen buğ­zet­me­nin ar­ka­sın­dan hased gelir. Kişi hased et­ti­ğine önünü dön­mez sır­tını çe­vi­rir ve onunla ala­ka­sını keser. Çare, kar­deş­lik­tir ki “Ey Allah’ın kul­ları, kar­deş olu­nuz” bu­yu­ru­yor. Mü’min­ler, zaten kar­deş ol­ma­sına rağ­men niçin kar­deş olu­nuz bu­yu­ru­yor? Kar­deş olana kar­deş olun demek, ya kar­deş­liğe devam edin yahut ger­çek kar­deş olun da kar­deş­liğe uy­ma­yan çir­kin hal­ler­den uzak durun de­mek­tir.

Müs­lü­man, Allah ve Ra­sû­lünü seven kimse de­mek­tir. Müs­lü­ma­nın, müs­lü­manı Allah’ı ve Ra­sû­lünü sev­di­ğin­den do­layı sev­mesi ge­re­kir. Bu sevgi o kadar kıy­metli ve de­ğer­li­dir ki hiç­bir hak­lı­lık bu sev­giyi terk et­meye, buğ­zet­meye, nef­ret et­meye, düş­man­lık et­meye yet­mez. İşte bun­dan do­la­yı­dır ki Yahya b. Muaz (rh.a) şöyle de­miş­tir:

“Ger­çek sevgi, iyi­lik gör­dü­ğünde art­ma­yan, kö­tü­lük gör­dü­ğünde de ek­sil­me­yen­dir.”

Müs­lü­ma­nın, Allah’ı ve Ra­sû­lünü seven bir müs­lü­manı sev­mesi ger­çek sev­gi­dir. İşte bunu idrak et­ti­ği­miz zaman, bir­bi­ri­mize karşı yap­tı­ğı­mız bütün yan­lış­lık­ları o ger­çek sev­giye feda ede­riz de buğ­zet­meyi, nef­ret et­meyi terk ede­riz. Müs­lü­man­daki gö­rü­len yan­lış­lık­lar­dan do­layı buğzu terk edince acı­maya dö­nü­şür. Müs­lü­man müs­lü­mana acı­yınca da şef­katle yak­la­şır; yan­lış­lık­la­rını tek tek terk et­tir­mede ba­şa­rılı olur.

Müs­lü­man, müs­lü­mana buğ­ze­dince yani nef­ret edince, kin tu­tunca, sev­me­yince uzak­laş­maya baş­lar, bir­bir­le­rine sırt çe­vi­rir­ler, bir­bir­le­rin­den iliş­kiyi ke­ser­ler, şey­tan ve adam­ları dev­reye girer ve ne­ti­cede bir­bir­le­rine karşı düş­man­lık et­meye baş­lar­lar. Başka düş­mana ih­ti­yaç kal­maz; düş­ma­nın yap­tı­ğını yap­maya baş­lar. İşte bun­dan do­la­yı­dır ki önce buğ­zet­me­yin bu­yur­muş­tur. Çünkü buğ­zun ar­ka­sın­dan hased, sırt dönme ve iliş­kiyi kesme gibi yan­lış­lık­lar gel­mek­te­dir ki “hased et­me­yi­niz, sırt dön­me­yi­niz ve il­gi­nizi kes­me­yi­niz” bu­yur­muş­tur.

Bütün bu yan­lış şey­ler, kar­deş­liğe zıt olan şey­ler­dir. Kar­deş, kar­deş­ten ancak üç gün il­giyi ke­se­bi­lir, ayrı ka­la­bi­lir yani kü­se­bi­lir. Üç gün­den fazla küs dur­ması ise ha­ram­dır.

Hz. Pey­gam­ber (s.a.v) bu ko­nuda şöyle bu­yur­muş­tur:

“Müs­lü­man din kar­de­şine üç gün­den fazla terk edip (küs dur­ması) helâl de­ğil­dir. Kim (Müs­lü­man) kar­de­şini üç gün­den fazla terk eder ve o halde ölürse ce­hen­neme girer.”3

Bu küs­lük üç günü geçer de bir sene sü­rerse daha beter bir gü­nah­tır. Bu ko­nuda Ra­sû­lul­lah Efen­di­miz (s.a.v) şöyle bu­yur­muş­tur:

“Kim, din kar­de­şini bir yıl terk edip kü­serse, bu onun ka­nını dök­mek gi­bi­dir.”4

Hz. Pey­gam­ber Efen­di­miz (s.a.v), küs duran mü’min­le­rin, şirk koşan gibi en büyük günah iş­le­yen kimse ile bir­likte af kap­samı dı­şında tu­tul­duk­la­rını haber ver­mek­te­dir:

“Pa­zar­tesi ve per­şembe gün­leri cen­net ka­pı­ları açı­lır. Din kar­deşi ile ara­la­rında düş­man­lık bu­lu­nan kişi dı­şında Allah’a şirk koş­ma­yan her kulun gü­nah­ları ba­ğış­la­nır. (Me­lek­lere) siz şu iki ki­şiyi bir­bi­riyle ba­rı­şın­caya kadar tehir edin, evet siz bun­ları bir­bi­riyle ba­rı­şın­caya kadar tehir edin! bu­yu­ru­lur.”5

Küs dur­mak, rah­met ve mağ­fi­ret­ten mah­ru­mi­yet se­be­bi­dir. Küs­lükle baş­lar; küs­lük düş­man­lığa ev­ri­lir. Çare, ba­rış­mak ve bir­bir­le­rini af­fet­mek­tir. Ba­rı­şan ve bir­bir­le­rini af­fe­den­ler, za­manla önce buğzu, nef­reti, kin tut­mayı sonra ha­sedi, sırt dön­meyi ve ilişki kes­meyi terk eder; kar­deş­lik et­meye ve kar­deş­lik hu­ku­kuna ri­a­yet et­meye baş­lar.

Buğuz devam eder de bir­bir­leri ile ba­rışma ol­mazsa ve bu hal ölüme kadar devam ederse; öl­dük­ten sonra şirk ko­şan­larla bir­likte ce­hen­neme gi­rer­ler. El­bette Müs­lü­man, müs­lü­mana buğ­zet­meyi, küs dur­mayı, düş­man­lık et­meyi helal gör­me­ye­rek öl­müşse ce­hen­nemde ebedî kal­maz. Çünkü mü’min ola­rak öl­müş­tür. Allah Teâlâ, bu buğ­ze­den mü’mini, af­fet­mezse ce­hen­neme girer, gü­nahı kadar yanar sonra ce­hen­nem­den çı­ka­rı­lır cen­nete gir­di­ri­lir.

Affa nâil olmak is­te­yen Müs­lü­man, Müs­lü­man kar­de­şini af­fet­me­li­dir; buğzu, nef­reti, düş­man­lığı terk et­meli; düş­man­lık ede­cekse kendi nef­sine düş­man­lık et­meli, kendi yan­lış ah­la­kına nef­ret et­meli de töv­beye er­me­li­dir.

Allah Teâlâ ne güzel bu­yur­muş­tur:

“Mü­min­ler sa­dece kar­deş­tir­ler. O halde iki kar­de­şi­ni­zin ara­sını dü­zel­tin. (Özel­likle bu ko­nuda) Allah’tan kor­kun ki O’nun mer­ha­me­tine nail ola­sı­nız.” 6

Bir­bi­ri­mize buğ­ze­dip bir­bi­ri­mizle ih­ti­laf içinde isek hemen ih­ti­lafı or­ta­dan kal­dı­rıp ba­rış­tı­ra­cak kim­se­le­rin dev­reye gir­mesi ge­re­kir. Küs­leri ba­rış­tır­mak, kar­deş­li­ğin ge­rek­le­rin­den­dir. Ba­rış­mak ve ba­rış­tır­mak bir­bi­ri­mize mer­ha­met et­mek­tir. Çünkü bir­bi­ri­mize mer­ha­met ede­ce­ğiz ki Allah da bize mer­ha­met etsin.

Allah’ı kabul eden, hük­münü kabul eder; hük­münü kabul eden, hük­müne uyar. Hük­müne uyan hem dün­yada hem âhi­rette huzur bulur. Huzur, İslâm’da, İslâm’a göre hayat sür­mede, ha­yatı, İslâm kar­deş­liği ile sür­dür­me­de­dir. Allah Teâlâ’nın hükmü, “mü’min­ler ancak kar­deş­tir.” Bu hükmü kabul eden, mü’min­leri kar­deş kabul eder, kar­de­şine düş­manca değil kar­deşçe mu­a­mele eder.

Ger­çek­ten çare, ger­çek İslâm kar­deş­li­ğin­de­dir. Ger­çek kar­deş kim?

Ger­çek ve kâmil mü’min kar­deş, Ehl-i Sün­net iti­ka­dına göre ina­nan, amelî ve ah­lâkî ya­pısı, Hz. Pey­gam­ber (s.a.v) ahlak ve uy­gu­la­ma­la­rına uygun yani iyi­lik edene de kö­tü­lük edene de iyi­lik eden; alaka ke­senle alaka kuran, git­me­yene giden ki­şi­dir.

Ger­çek ve kamil kar­deş, ken­di­sine ya­pı­lan iyi­liği unut­maz ama kendi yap­tığı iyi­liği unu­tur; kendi yap­tığı kö­tü­lüğü unut­maz ama ken­di­sine ya­pı­lan kö­tü­lüğü unu­tur.

Ger­çek kar­deşi Hz. Ali (r.a) ne güzel tarif et­miş­tir:

“Senin ger­çek kar­de­şin, daima ya­nında bu­lu­nan ve sana fay­dalı olmak için za­rara kat­la­nan, za­ma­nın fe­la­ket ve mu­si­bet­leri ile kar­şı­laş­tı­ğın zaman ne pa­ha­sına olursa olsun yar­dı­mına ko­şan­dır.”

“Sana da­rı­lınca yalan it­hamda bu­lu­nan, senin kar­de­şin sa­yıl­maz.” Fu­dayl b. Iyaz (rh.a)

“Üç şey üç şey­siz bi­lin­mez: Hilim, öfke anında; şe­caat, harp mey­da­nında; kar­deş­lik ise ih­ti­yaç anında bi­li­nir.” İmam Ga­zalî (rh.a)

“Ri­ca­lin ah­lakı, üç şeyde ken­dini gös­te­rir: Din kar­deş­le­ri­nin ah­lâ­kını kü­çüm­se­me­mek, ayıp­la­rını ört­mek, eza­la­rına da sabır ve ta­ham­mül etmek.” Ha­temü’l-Esam (rh.a)

“Ken­dini kar­de­şinle iyi ge­çin­meye ha­zırla. O kes­tiği zaman sen bağla; o yü­zünü çe­vi­rince, sen lütûf ve ya­kın­lık et.” Hz. Ali (r.a.)

  1. Ebû Dâvûd, Sünnet, 3; Ahmed b. Hanbel, Müsned, V, 146. ↩︎
  2. Buhârî, Edeb, 57, 58, 62; Müslim, Birr, 23, 24, 28, 30-32; Ebû Dâvûd, Edeb, 55; Tirmizî, Birr, 24; ↩︎

İbn Mâce, Duâ, 5.

  1. Ebû Dâvûd, Edeb, 55. ↩︎
  2. Ebû Dâvûd, Edeb, 55. ↩︎
  3. Müslim, Birr, 34-36; Ebû Dâvûd, Edeb, 55. ↩︎
  4. Hucurât sûresi (49), 10. ↩︎