Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Karamsarlık ve Yalnızlık Harama Sürükler

42. Sayı · 2016/2

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

He­pi­miz bi­li­riz ki, hayat kimse için tek düze devam etmez. İçe­ri­sinde farklı du­rum­lar ba­rın­dı­rır. Bazen se­vinç, bazen hüzün, bazen coş­kun­luk, bazen do­nuk­luk, bazen iç hu­zuru, bazen de sı­kıntı…

Ola­ğa­nüstü bir durum ne­ti­ce­sinde ken­di­mizi içinde bul­du­ğu­muz anlık üzüntü ha­lini bir ke­narda tu­ta­rak, ka­ram­sar­lık ve yal­nız­lık hali ile İs­lami ya­şan­tı­mız ara­sın­daki iliş­ki­den söz etmek is­ti­yo­ruz. Bu iki ke­lime et­ra­fında yerli-yer­siz üzün­tü­lere, ümit­siz dü­şün­ce­lere, bit­kin duy­gu­lara da de­ğin­meyi amaç­lı­yo­ruz.

Ka­ram­sar­lık, daimi bir mut­suz­luk, hu­zur­suz­luk ve ha­yat­tan lez­zet ala­mama du­rumu. Ne maddi kay­gı­lar­dan, ne kro­nik has­ta­lık­lar­dan, ne ölüm­ler­den, ne de dün­yevî her­hangi bir sı­kın­tı­dan… Özel­likle mâ­ne­vi­yat­sız­lık, ga­ye­siz­lik, bir türlü tat­min ol­ma­yan ve doy­mak bil­me­yen hod­kâm nef­sin ya­şa­dığı iç boş­luk­lar­dan kay­nak­la­nan şekli.

Geç­mişte ol­duğu gibi bugün de in­sanı içten içe yiyip bi­ti­ren, kasıp ka­vu­ran bir il­let­tir ka­ram­sar­lık. Mo­dern in­sa­nın daha çok maruz kal­dığı bir prob­lem türü. Ken­di­sini en mutlu ol­duğu zaman bile his­set­ti­ren bu ümit­siz­lik ve üzüntü halin se­bebi, ka­na­a­ti­mizce -yu­ka­rıda sa­yı­lan­lar­dan ta­ma­men ba­ğım­sız ol­masa da- büyük öl­çüde in­sa­nın Aşkın olanla hu­ku­ku­nun iyi ol­ma­ması ve dün­yada va­ro­luş ama­cını idrak ede­me­me­si­dir.

Ka­ram­sar­lı­ğın sağ­lı­ğı­mıza ver­diği tah­ri­bat ve ya­şa­dı­ğı­mız dün­yevî mah­ru­mi­yet bir ta­rafa, bu halin ma­nevi ha­ya­tı­mıza da te­siri ol­mak­ta­dır. Her­keste aynı şe­kilde sey­ret­me­mekle be­ra­ber, ço­ğu­muzda iba­det, cami ve ce­mi­yet so­ğuk­lu­ğuna se­be­bi­yet ver­diği, te­vek­kül ve sabır an­la­yı­şı­mızı ze­de­le­diği, Allah (c.c.) ile olan ba­ğı­mızı ko­par­dığı söy­le­ne­bi­lir. Ka­ram­sar­lık ha­li­nin, şey­ta­nın daha büyük tu­zak­lara ara­la­dığı bir geçiş ka­pısı, in­sa­nın, içe­ri­sinde ken­di­sini kay­bet­tiği bir gir­dap, ebedi hüs­ran­lığa neden olan bir maraz ol­duğu da tes­pit edi­le­bi­lir. Bu du­rumu daha iyi an­la­mak için şöyle mi­sal­len­di­re­bi­li­riz:

Farz-ı muhâl, ha­ya­tında bir kez bile alkol sof­ra­sına otur­ma­mış, ai­le­sin­den ve yakın çev­re­sin­den böyle bir me­la­nete bu­la­şanı dahi gör­me­miş ya da ço­cuk­lu­ğun­dan beri doğal bir tec­rit ile bu gü­nah­tan ko­run­muş kişi, fıt­ra­tı­nın se­la­me­tini öte­den beri ko­ru­duğu için, bu ha­ram­dan tik­si­nir, -Al­lahü a‘lem- büyük ih­ti­malle böyle bir gü­naha hiç­bir zaman te­ves­sül etmez ve bu nok­ta­larda şey­ta­nın tu­za­ğına düş­mez. Bu, el­bette tu­zak­lar­dan azade olmuş an­la­mında de­ğil­dir. Şey­ta­nın bu tu­za­ğına öte­den beri aşı­lan­mış ol­ma­nın se­me­re­si­dir. Ancak şey­tan bu ki­şiye as­lını, özünü, bir Müs­lü­ma­nın sahip ol­ması ge­re­ken müs­ta­kim du­ruşu unut­tu­rur ve çe­şitli fit­ne­lerle içinde çır­pı­na­cağı bir üzüntü ve ümit­siz­lik ha­line sevk ede­bi­lirse, işte o vakit is­te­diği gü­naha he­ves­len­dir­mekte ba­şa­rılı ola­bi­lir. Bu, zeh­rin tat­lıya sa­ra­rak su­nul­ması gibi şey­ta­nın, ha­ramı “te­selli aracı” kul­la­na­rak mü’mini zayıf anında ala­bora et­me­si­dir. Böyle biri, ken­di­sine “sûni te­selli” kı­lı­fında su­nu­lan gü­nah­lar­dan bir şe­kilde salim ka­la­bi­lirse, şey­tan, mü’minin en hafif şek­liyle vak­tini, eme­ğini ve hiz­me­tini zayi etme teh­li­ke­siyle karşı kar­şıya bı­ra­kır ki, bu da onu mem­nun et­meye yeten bir gaf­let du­ru­mu­dur. Bu ör­neği kız-erkek iliş­ki­le­rinde, haram mal ka­zancı ko­nu­la­rında da ve­re­bi­li­riz ancak sözü uzat­ma­mak için bu ör­nekle ik­tifa edi­yo­rum.

Bu du­rumu daha iyi tes­pit ede­bil­mek için şöyle bir kendi iç dün­ya­mıza nazar et­ti­ği­mizde, gü­naha mey­letme se­bep­le­ri­miz ara­sında genel ola­rak üzüntü ve ümit­siz­lik ha­li­nin önemli bir yer tut­tu­ğunu gö­rü­rüz. Bu iki hal, İs­lamî ha­ya­tı­mızı doğ­ru­dan et­ki­le­yen, hiz­me­ti­mize ve ve­rim­li­li­ği­mize zarar veren iç prob­lem­ler ola­rak tesir et­ti­ğini mü­şa­hede ede­riz.

Nankörlüğün Farklı Bir Şekli: Ümitsizlik

Rab­bi­mi­zin bizi ko­ru­yup kol­la­dığı ve içinde bu­lun­du­ğu­muz du­rumu her an gör­düğü halde, tâbi tu­tul­du­ğu­muz im­ti­han şek­lin­den şi­kâ­yet eder­ce­sine ümit­siz­liğe bo­ğul­mak en hafif ifa­deyle nan­kör­lük­tür. Had bil­mez­lik­tir. Kulun, Allah’ın im­ti­han se­be­bini idrak ede­me­me­si­dir. Do­la­yı­sıyla ümit­siz­lik ve ruhî çö­küntü ha­li­nin, mü’mine ya­kış­ma­yan bir hal ol­du­ğunu söy­le­me­miz müm­kün­dür.

Ümit­siz­lik, olum­suz ne­ti­ceyi pe­şi­nen ka­bul­len­mek, mü­ca­dele et­mek­si­zin şey­tana tes­lim ol­makla eş de­ğer­dir. Rab­bi­miz, “… Allah’ın rah­me­tin­den ümi­di­nizi kes­me­yin…”1 bu­yur­muş­ken Allah’ın rah­me­tin­den mah­rum kal­mak da akıllı ada­mın yap­ma­ya­cağı bir iş olsa ge­rek­tir.

Şeytan Tuzaklarından Biri: Yalnızlaştırma

Mo­dern olana, bir “suç­lama”yla değil, ek­si­siyle-ar­tı­sıyla bir “mu­ha­sebe” bakış açı­sıyla ba­kıl­dı­ğında dahi “mo­dern çağ”ın bize ver­diği bir­çok ni­me­tin ya­nında, biz­den al­dığı şey­ler ara­sında İs­lamî ve in­sanî iliş­ki­le­ri­mi­zin du­mura uğ­ra­ması, ce­mi­yet an­la­yı­şı­mı­zın de­ğiş­mesi, do­la­yı­sıyla top­ye­kûn hu­zu­ru­mu­zun kay­be­dil­mesi ol­duğu an­la­şı­la­cak­tır. Te­le­viz­yon, in­ter­net, cep te­le­fonu vs. ha­ya­tı­mızı çokça ko­lay­laş­tı­ran önemli tek­no­lo­jik ni­met­ler ol­ma­ları ya­nında, sos­yal ve psi­ko­lo­jik ha­ya­tı­mıza da doğ­ru­dan etki eden nes­ne­ler­dir. Bun­lar, iş­le­ri­mizi ko­lay­laş­tır­ma­sıyla bir­likte artık bir­ço­ğu­mu­zun ken­di­sini avu­tup iyi his­set­tiği araç­lar, sı­ğın­dığı şef­katli ocak­lar ha­lini al­mış­tır.

Di­ni­miz, ce­maat ola­rak ya­şa­nan bir din­dir. Mü’min­le­rin bir araya ge­le­rek ümmet oluş­tur­ma­ları, var­lık­la­rıyla bir­bi­rine des­tek ol­ma­ları is­te­nir. Cem’ olmak, şey­tana karşı güç­len­meye, onun etki alan­la­rını da­ralt­maya yarar. Nis­yana mey­le­den nef­sin günah iş­le­me­sine mani olur. Selef âlim­le­ri­mi­zin de­diği gibi “İki mü’min, bir araya gel­di­ğinde, mu­hak­kak biri di­ğe­rine fayda verir.” Bu yüz­den mü’mini diğer mü’min kar­deş­le­rin­den ko­par­mak, öte­den beri şey­ta­nın daima en büyük he­def­leri ara­sında yer al­mış­tır.

Bu­gü­nün in­sanı, ge­li­şen tek­no­loji ile şey­tan tu­zak­la­rıyla çok daha fazla karşı kar­şı­ya­dır. Tek­no­loji sa­ye­sinde bugün bir­çok ni­mete sahip ol­duğu gibi, şey­tan da tu­zak­la­rını onun sa­ye­sinde ar­tır­mış­tır. Yüz yüze söy­le­ne­me­ye­cek söz­ler cep te­le­fonu ile söy­le­nir, biz­zat şahit olu­na­ma­ya­cak gü­nah­lar tv, in­ter­net va­sı­ta­sıyla gö­rü­lür ol­muş­tur. Mü’min kar­de­şiyle mutlu ola­ma­yan, ai­le­sinde çe­şitli prob­lem­ler ya­şa­yan, sos­yal ha­ya­tında is­te­diği hu­zuru elde ede­me­yen in­sa­noğlu, mut­lu­luğu ve hu­zuru “sanal dünya”ya sı­ğın­makta bul­muş­tur. Bu açı­dan ra­hat­lıkla söy­le­ye­bi­li­riz ki:

Mo­dern insan, yal­nız­dır. Çoğu zaman stresli ve kay­gılı. Kav­ga­lı­dır, bo­ğu­şur her daim in­san­larla, bazen iç dün­ya­sında bazen ka­la­ba­lık­larda. Kor­kak­tır, çünkü cem’ olmak in­sana öz­gü­ven ve­rir­ken, yal­nız­lık ce­sa­ret kır­makta. Bit­kin­dir, sos­yal olmak in­sanı iyi eder­ken, yal­nız­lık ki­şiyi ken­din­den bile so­ğut­makta.

Mo­dern hayat mı in­sanı “yal­nız­laş­tırdı” yoksa in­sa­nın yal­nız ka­lışı mı, tek­no­lo­jiyi ha­ya­tı­mı­zın bir par­çası ha­line ge­tirdi? Üze­rinde dü­şü­nül­mesi ge­re­ken bir soru bu… Lakin tek­no­lo­jiyi artık ama­cın­dan sap­tı­ra­rak çoğu zaman yal­nız­lığı gi­derme aracı, sı­kın­tı­mızı da­ğıtma va­sı­tası ola­rak kul­lan­dı­ğı­mızı da iti­raf ede­lim. Do­la­yı­sıyla ken­di­mizi kan­dır­dı­ğı­mızı da…

Nasıl ki, su­sa­yınca deniz suyu içen, iç­tikçe daha da su­su­yorsa, yal­nız­lık da öyle. Huzur bul­mak için in­san­lar­dan kaçıp yal­nız­lığa koşan, daha fazla hu­zu­run­dan olu­yor. Her geçen gün daha da yal­nız­la­şı­yor, fakat bu ha­line mer­hem bu­la­bi­le­cek bir ilaca da sahip ola­mı­yor. Şey­ta­nın tu­zağı da tam bu nok­tada iş­li­yor. Şey­tan, yal­nız­lı­ğın rıh­tı­mında ge­zi­nen me­lan­ko­lik ve ger­gin in­sanı, bir yan­dan ben­lik, gurur veya komp­leks gibi şey­lerle “in­san­lığı”ndan eder­ken, aynı in­sanı diğer in­san­lar­dan daha da uzak­laş­tı­rı­yor. Ne ga­rip­tir ki, şey­tan, mo­dern çağın in­sa­nını yal­nız­laş­tı­rır­ken, çoğu zaman bu zeh­rini sev­di­re­rek zerk et­meyi de ba­şa­ra­bi­li­yor.

Dert­le­ri­miz İs­lâmî mi?

He­pi­mi­zin dert­leri var. Kimi ulvî, kimi süflî, kimi uh­revî, kimi dün­yevî… İs­lâmî has­sa­si­yet­ler­den kay­nak­la­nan dert­le­ri­miz ve üm­me­ti­mi­zin içinde bu­lun­duğu ah­vâl­den mü­es­sir olu­şu­muz bir ta­rafa –çünkü bun­lar bir şe­ref­tir, bizi biz yapan şey­dir- dün­yevî hu­sus­ları çokça dert edin­me­nin, ener­ji­mizi tü­ke­ten ve ve­rim­li­li­ği­mizi dü­şü­ren bir şey ol­duğu izah­tan va­res­te­dir.

İn­sa­nın “dert edin­diği şey­ler” ölene kadar hep ola­cağı gibi, kur­duğu ha­yal­ler ve pe­şin­den koş­tuğu he­def­ler de ya­şama tu­tun­ma­sını sağ­la­ya­cak­tır. Ar­zu­lar ol­masa insan, ha­ya­tını sür­dür­düğü dün­yada ken­dine ait bir se­vinç ve gaye bu­la­mazdı. O halde bu ger­çeği kabul ede­rek, dert­le­ri­mi­zin Allah’ın (c.c.) dini, dü­şün­ce­le­ri­mi­zin Müs­lü­man­la­rın prob­lem­leri, ha­yal­le­ri­mi­zin de İslam’ın ay­dın­lık ik­bali ol­ması için gay­ret gös­ter­meli. Çünkü derdi, Allah’ın dini ol­ma­yan ni­ce­le­rin dert­leri dün­yevî prob­lem­ler oldu. Ke­deri Müs­lü­man­la­rın ah­vali ol­ma­yan kit­le­le­rin hü­zün­leri de dün­ya­lık üze­rin­den hep.

Peki, Allah’ın di­nine hiz­meti, ha­ya­tı­mı­zın en büyük ya da tek ga­yesi gö­re­ce­ğiz de dün­ya­daki so­rum­lu­luk­la­rı­mız ne ola­cak? Bu du­rumda Allah Ra­sûlü (s.a.v.)’in şu mü­ba­rek va­a­dine kulak ver­meli: “Kim Allah’ın di­nini dert edi­nirse Allah da onun özel dert­le­rini dert edi­nir. Kim de Allah’ın di­nini dert edin­mezse, Allah onu dert­le­riyle baş başa bı­ra­kır.”

“Ka­ram­sar­lık” kav­ra­mına Allah’ın di­nine hiz­met açı­sın­dan tek­rar­dan eğil­di­ği­mizde gö­rü­rüz ki, İslam’ın ve do­la­yı­sıyla Müs­lü­man­la­rın daima olum­suz gö­rün­tü­süne odak­la­nıp hüzne bo­ğul­mak veya psi­ko­lo­jik ener­ji­mizi kır­mak ta­ma­men bir şey­tan tak­ti­ği­dir. Dinin sa­hibi Allah (c.c.) iken, Müs­lü­ma­nın elin­den ge­leni yap­tık­tan sonra ken­dini harap et­mesi de ola­cak iş de­ğil­dir. Allah’ın di­nini dert edi­nip îlây-i ke­li­me­tul­lah için gay­ret eder­ken, ümit­siz­liğe de, hüzne de düş­me­me­nin, den­geli mü’min tavrı ol­du­ğunu söy­le­ye­bi­li­riz.

Ne Yap­malı?

Ka­ram­sar­lık ve yal­nız­lı­ğın İs­lâmî ya­şan­tı­mız üze­rin­deki et­ki­sine böy­lece temas et­tik­ten sonra, bu iki teh­li­keye karşı alı­na­bi­le­cek bir­kaç ted­bir­den de söz etmek ye­rinde ola­cak­tır.

Ön­ce­likle şunu vur­gu­la­ma­mız ge­re­kir: Be­de­ni­mizi ve bi­lu­mum ya­şa­mak için ih­ti­yaç duy­du­ğu­muz şey­le­rin ya­ra­tı­cısı Allah (c.c.) ol­duğu gibi, dü­şün­ce­le­ri­mizi ve duy­gu­la­rı­mızı ya­ra­tan da O’dur. Olum­suz duygu ve dü­şün­ce­le­rin, bir şe­kilde ruh dün­ya­mıza ve bün­ye­mize zarar ver­me­mesi için sı­ğı­nı­la­cak ye­gâne makam yine O’nun ma­ka­mı­dır. Dü­şün­ce­le­rin ve duy­gu­la­rın ter­bi­yesi, beden ter­bi­ye­sin­den daha zor ve daha ön­ce­lik­liyse Rab­bi­mize te­vek­kül edip il­tica et­meli.

İkin­cisi, her gün oku­du­ğu­muz lakin belki ye­te­rince hik­me­tine tam tes­lim ola­ma­dı­ğı­mız bir ayet… “Allah kim­seye ta­şı­ya­ma­dığı bir yük yük­le­mez.”2 Bu ayeti, yü­re­ği­mizde bir ser­levha gibi ta­şı­ma­mız ve bütün hüc­re­le­ri­mizle tes­lim ola­bil­meyi he­def­le­me­me­miz ge­re­kir. Ma­demki Mev­lâ­mız bize ta­şı­ya­ma­ya­ca­ğız bir yükü omuz­la­rı­mıza yük­le­me­ye­cek, ye­rine ge­ti­re­me­ye­ce­ği­miz bir so­rum­lu­luk ver­me­ye­cek, o halde; eğer Allah beni ölüm, has­ta­lık, mu­si­bet, maddi kayıp vs. bun­lar­dan bi­riyle im­ti­han edi­yorsa benim im­ti­han edi­li­şi­min se­bebi, bu im­ti­hanı ka­za­na­bilme im­kâ­nı­mın ol­ma­sı­dır, de­meli. Benim tâbi ol­du­ğum her im­ti­han çe­şidi benim üs­te­sin­den ge­le­bi­le­ce­ğim şey­ler­dir, Allah va­zife ola­rak üze­rime ta­şı­ya­ma­ya­ca­ğım yük yük­le­me­diği gibi, ka­za­na­bil­me­min im­kân­sız ol­duğu bir im­ti­hana da tâbi tut­ma­mak­ta­dır, diye iman et­meli.

Üçün­cüsü, dün­yada va­ro­luş ama­cı­mızı kav­ra­malı. Ne bu dün­ya­nın ba­şı­boş ya­ra­tıl­ma­dı­ğını ne de bizim ba­şı­boş bı­ra­kıl­ma­dı­ğı­mızı bil­meli. Et­ra­fı­mızı saran sal­gın ga­ye­siz­lik has­ta­lı­ğına karşı aşı­lan­malı.

Dör­dün­cüsü sabır… Fani be­den­lere sa­hip­ken üzül­me­nin, her şeyi dert et­me­nin an­lamlı ol­ma­dı­ğını ve önemli bir kıs­mı­nın da şey­tan tu­zağı ol­du­ğunu bil­meli. Şa­i­rin de­diği gibi ha­yata bak­maya gay­ret et­meli: Her şeye ca­nını sıkma ey gönül! Ne bu dert­ler ka­lıcı, ne de bu ömür…

Be­şin­cisi, iyi­lik duy­gusu ta­şı­malı, in­san­lara iyi­lik et­meli. İyi­lik etmek, in­sanı en çok “iyi” eden şey­ler­den… Yetim başı ok­şa­mak, mü­te­bes­sim çeh­reye sahip olmak, yü­rek­lere se­vinç to­hum­ları ekmek ve daha ni­cesi… Basit bile olsa daima iyi­lik yapma fır­sat­ları ara­malı.

Al­tın­cısı, ce­maat ol­malı… Ümmet-i Mu­ham­med’i ku­cak­la­ya­cak kadar yü­reği ge­niş­let­meli. Bir araya gel­me­nin, cem’ ol­ma­nın yol­la­rını ara­malı. “Yal­nız kal­maya ih­ti­ya­cım var…” gibi söz­le­rin bize ait bir ra­hat­lama aracı ol­ma­dı­ğını bil­meli. Salih dost­lar edin­meli, de­ğe­rini bil­meli, ka­zan­dık­tan sonra da kay­bet­me­meli.

Ve En Önem­lisi Dua…

Be­şe­rin en şe­ref­lisi Ra­sû­lul­lah Efen­di­miz (s.a.v)’in mü­ba­rek du­dak­la­rın­dan dö­kü­len, de­vamlı oku­duğu du­a­lar ara­sında yer alan şu ifa­de­lerle Allah’a (c.c.) ni­yazda bu­lun­malı: “Allah’ım! Ke­der­den, aciz­lik­ten, tem­bel­lik­ten, cim­ri­lik­ten ve kor­kak­lık­tan Sana sı­ğı­nı­rım.”3

  1. Yûsuf, 12/87. ↩︎
  2. Bakara, 286. ↩︎
  3. Tirmizî, “Deavât”, 75. ↩︎