Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

İmanî Gösterge

42. Sayı · 2016/2

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

İn­sa­noğ­lunu bu dün­yaya im­ti­han için gön­de­ren Rab­bi­miz, ona iba­det etme, ha­ram­lar­dan ka­çınma gibi çe­şitli so­rum­lu­luk­lar yük­le­miş­tir. Bu so­rum­lu­luk­ları ye­rine ge­tir­mesi es­na­sında önüne çı­ka­bi­le­cek en­gel­ler ko­nu­sunda ona yar­dımcı ola­bi­le­cek bazı gö­rev­ler ver­miş­tir.

Rab­bi­mi­zin rah­met sı­fa­tıyla bize ba­ğış­la­dığı bu gö­rev­ler­den biri de dünya ha­ya­tında sa­bırlı ol­mak­tır.1 Bunun kar­şı­lı­ğında pek çok ayet ve ha­diste sab­rın fa­zi­le­tin­den ve sab­re­den kul­lara ve­ri­le­cek mü­kâ­fat­lar­dan bah­se­dil­mek­te­dir. Bu ayet­le­rin bir kıs­mında Allah’ın on­ları sev­diği,2 on­larla be­ra­ber ol­duğu,3 se­vap­la­rı­nın tam ola­rak ve­ri­le­ceği bil­di­ril­mekte,4 ay­rıca bu vas­fın Pey­gam­ber­le­rin özel­lik­le­rin­den ol­du­ğuna işa­ret edil­mek­te­dir.5

Fa­zi­le­tine işa­ret edi­len sab­rın tam ola­rak ne ol­du­ğunu da be­lirt­mek ge­rek­mek­te­dir. Sabır, “ki­şi­nin kar­şı­laş­tığı sı­kın­tı­ları baş­ka­la­rına şi­kâ­yet et­me­mesi” ola­rak ta­nım­lan­mış­tır.6 Zira sü­rekli sız­la­nan insan -bir açı­dan- onu bu hale sokan Rab­bini baş­ka­la­rına şi­kâ­yet etmiş gö­zük­mek­te­dir. Bu da Allah-kul iliş­kisi açı­sın­dan doğru kabul edil­me­mek­te­dir.

Sab­rın ta­rifi ve­ri­lir­ken, in­sa­nın, sı­kın­tı­la­rını Rab­bine arz et­mesi, on­lar­dan kur­tul­mak için dua et­mesi ise şi­kâ­yet ola­rak gö­rül­me­miş­tir. Me­sela bu ko­nuda Eyyüb a.s.’nin duası dik­kat çek­mek­te­dir. O, ya­şa­dığı malî, ai­levî ve be­denî ra­hat­sız­lık­lar ne­ti­ce­sinde Allah’a dua etmiş ve ““Ey Rab­bim! Ba­şıma bu dert geldi. Sen, mer­ha­met­li­le­rin en mer­ha­met­li­si­sin.” diye niyaz et­mişti.”7 Onun bu duası olum­suz ma­na­daki “Allah’ı şi­kâ­yet” kap­sa­mında de­ğer­len­di­ril­me­meli, bi­la­kis yar­dım ala­cağı asıl kay­nağa mü­ra­caat şek­linde al­gı­lan­ma­lı­dır. Ni­te­kim onun, ba­şına gelen sı­kın­tı­lara sab­ret­mesi ve sü­rekli Allah’a yö­nel­mesi se­be­biyle Allah ta­ra­fın­dan “O ne iyi bir kul!”8 şek­linde övül­me­sine sebep ol­muş­tur.

Yu­ka­rıda bazı mü­kâ­fat­ları be­lir­ti­len sab­rın, Müs­lü­man bir şah­sın sahip ol­ması ge­re­ken önemli va­sıf­lar­dan biri ol­duğu an­la­şıl­mak­ta­dır. Ancak sabır aynı za­manda çe­şitli kı­sım­lara da ay­rıl­mak­ta­dır. İbn Abbas’tan nak­le­di­len bir ri­va­yette o, sab­rın Kuran-ı Kerim’de 3 ma­nada kul­la­nıl­dı­ğını be­lirt­mek­te­dir. Bi­rin­cisi, Allah’ın farz­la­rını uy­gu­la­maya sab­ret­mek. İkin­cisi, ha­ram­lar­dan ka­çın­maya sab­ret­mek; üçün­cüsü ise başa gelen bir mu­si­bete ilk anda sab­retmek.9 İbn Receb el-Han­belî oruç iba­de­tini örnek ve­re­rek sab­rın her üç tü­rü­nün de bu iba­dette bu­lun­du­ğunu ifade eder. Zira oruç; Allah’ın em­rine tâbi olmak için tu­tu­lur, yeme-içme gibi onu bo­za­cak haram dav­ra­nış­lar­dan ka­çı­nı­lır ve açlık ve su­suz­luk gibi in­sana zor gelen du­rum­lara sab­re­di­lir.10

Bun­lar­dan gü­nah­lara karşı sabır çok zor ve im­ti­hanı bü­yük­tür. Zira Allah Teâlâ, nefs ve şey­tan va­sı­ta­sıyla dün­yevî bazı ni­met­leri güzel gös­ter­miş­tir. Bu durum bir ayette şöyle ifade edil­mek­te­dir. “Nef­sanî ar­zu­lara, (özel­likle) ka­dın­lara, oğul­lara, yığın yığın bi­rik­ti­ril­miş altın ve gü­müşe, salma at­lara, sağ­mal hay­van­lara ve ekin­lere karşı düş­kün­lük in­san­lara çe­kici kı­lındı. Bun­lar, dünya ha­ya­tı­nın ge­çici men­fa­at­le­ri­dir. Hâl­buki va­rı­la­cak güzel yer, Allah’ın ka­tın­da­dır.”11 Ayette, in­san­la­rın yu­ka­rıda sa­yı­lan mad­de­le­rin çe­ki­ci­lik­leri se­be­biyle ha­rama düş­me­le­ri­nin muh­te­mel ol­du­ğuna vurgu ya­pıl­makta olup, im­ti­ha­nın ka­za­nıl­ması bun­lara karşı dik­katli ol­maya bağlı kı­lın­mış­tır. Ni­te­kim bir ha­diste ima­nın ne ol­du­ğunu soran bir sa­ha­biye Ra­sû­lul­lah (s.a.v) Efen­di­miz, “Sabır ve hoş­görü.” diye cevap ver­miş­tir.12 İmam Ahmed b. Han­bel ise bu ha­dis­teki sab­rın, “ha­ram­lara karşı sa­bırlı olmak” şek­linde an­la­şıl­ması ge­rek­ti­ğini be­lirt­mek­te­dir.13

Gö­rül­düğü gibi gü­nah­lara sab­ret­mek bir Müs­lü­ma­nın ha­ya­tın­daki îmânî gös­ter­ge­ler­den kabul edil­mek­te­dir. Zira gü­nah­lara sab­re­den insan hem bu dün­yada şah­si­ye­tini kay­be­de­rek diğer in­san­la­rın gö­zünde rezil ol­ma­ya­cak, hem de ahi­rette Allah’ın hu­zu­runda piş­man ol­ma­ya­cak­tır. Aynı za­manda ha­ram­lara karşı sab­ret­me­yen insan, Allah’a isyan etmiş ola­cak ve belki de sahip ol­duğu ni­met­ler­den mah­rum ka­la­cak­tır.

Ne­tice ola­rak Ebû Bekr ed-Di­ne­verî’nin nak­let­tiği bir söz ha­ram­lara karşı sabrı özet­le­mek­te­dir. “İn­sanı, haram bir işe davet eden nef­sin is­tek­le­rine sab­ret­mek, bu haram fiili iş­le­diği tak­dirde çe­ke­ceği azaba sab­ret­mek­ten daha kolay ve ha­yır­lı­dır.14

  1. Bakara, 45; Âl-i İmrân, 200. ↩︎
  2. Âl-i İmrân, 146. ↩︎
  3. Bakara, 23, 249; Enfâl, 46. ↩︎
  4. Zümer, 10. ↩︎
  5. Enbiyâ, 85. ↩︎
  6. Seyyid Şerif Cürcânî, Ta‘rîfât, s. 143. ↩︎
  7. Enbiyâ, 83. ↩︎
  8. Sâd, 44. ↩︎
  9. İmam Gazâlî, İhyâu Ulûmi’d-dîn, IV, 72 ↩︎
  10. İbn Receb el-Hanbelî, Letâifü’l-ma’arif, s. 284. ↩︎
  11. Âl-i İmran, 14. ↩︎
  12. Ahmed b. Hanbel, V, 318. ↩︎
  13. Beyhakî, Şuabü’l-îmân, X, 374. ↩︎
  14. Ebu Bekr ed-Dineverî, el-Mücâlese ve cevâhiru’l-ilm, s. 567. ↩︎