Kanaat Sünnettir

Ka­naat, Fahri Kâ­i­nat Efen­di­mi­zin ha­ya­tı­nın ta­ma­mında bil­fiil ye­rine ge­tir­diği ve ak­sini hiç yap­ma­dığı sün­ne­ti­dir. “Elinde olanla ye­tinme, baş­ka­sında olana tamah et­meme ve dünya hır­sın­dan uzak durma” gibi an­lam­lara gelen ka­naat, halk ara­sında gönül zen­gin­liği ola­rak dile ge­ti­ri­len ruhî bir er­dem­dir. Ka­naat; Ya­ra­tı­cıya kâmil ima­nın işa­reti ve Onun (cc.) her can­lı­nın rız­kına kefil ol­du­ğuna¹ tes­li­mi­ye­tin gös­ter­ge­si­dir.

Dün­ya­nın Allah (cc.) ka­tında siv­ri­si­ne­ğin ka­nadı kadar dahi de­ğeri ol­ma­dı­ğını² be­lir­ten Pey­gam­ber Efen­di­miz , ka­na­a­tin dünya ha­ya­tın­daki asıl zen­gin­lik ve ha­kiki ser­vet³ ol­du­ğunu dile ge­tir­miş­tir. Ay­rıca Ra­sû­lul­lah Efen­di­mi­zin, ka­naat duy­gu­sunu hiç bı­rak­ma­mış ol­ması ka­na­a­tin ömür boyu sür­mesi ge­re­ken bir hal ol­du­ğuna işa­ret­tir.

Ye­gâne ör­ne­ği­miz olan Pey­gam­be­ri­miz , sahip ol­duk­ları ile ye­tin­miş, dün­yevî ar­zu­ları gaye edin­me­miş­tir. Ab­dul­lah b. Mes’ûd (ra.) şöyle an­lat­mak­ta­dır: Ra­sû­lul­lah bir hasır üze­rinde yatıp uyu­muştu. Uy­ku­dan uyan­dı­ğında, hasır vü­cu­du­nun yan ta­ra­fında iz bı­rak­mıştı. Biz “Yâ Ra­sû­lal­lah! Sizin için bir döşek edin­sek.” dedik. Bunun üze­rine O : “Benim dünya ile ilgim ne kadar ki? Ben bu dün­yada bir ağa­cın al­tında göl­ge­le­nen, sonra da ora­dan kal­kıp giden bir yolcu gi­bi­yim.”bu­yur­du­lar.⁴

Ya­tağı son de­rece sade ol­duğu gibi⁵ vefat edin­ceye kadar iki gün peş peşe arpa ek­meği ile doy­madı⁶, bir­kaç gün hiç­bir şey yi­ye­me­diği de oldu.⁷ Kimi zaman bir­kaç sı­ra­dan hurma dahi bu­la­mazdı.⁸ Bazen aç­lık­tan kar­nına taş bağ­lardı.⁹ Ka­tık­sız undan ya­pıl­mış ek­meği ha­ya­tında hiç ye­me­miş­ken kı­zar­tıl­mış bir ko­yunu göz­le­riyle dahi gö­re­me­mişti.¹⁰ Vefat eder­ken de bin­diği beyaz ka­tırı, si­lahı, yol­cu­lar için vak­fet­tiği ara­zi­sin­den başka bir şeyi yoktu.¹¹

Allah Ra­sûlü bu­lun­duğu du­rum­dan hiç şi­kâ­yet et­medi. “Hayat şart­ları si­zin­kin­den daha aşağı olan­lara ba­kı­nız; daha iyi olan­lara bak­ma­yı­nız. Bu, Allah’ın üze­ri­niz­deki ni­me­tini hor gör­me­me­niz açı­sın­dan daha uygun bir dav­ra­nış­tır.”¹²bu­yu­ra­rak hep daha ge­ride olan­lara ba­kıl­ması ge­rek­ti­ğini vur­gu­ladı. Bir başka ha­dis­le­rinde de “Hiç­bir kul kı­ya­met gü­nünde, öm­rünü ne­rede tü­ket­ti­ğin­den, il­miyle ne gibi işler yap­tı­ğın­dan, ma­lını ne­re­den ka­za­nıp ne­rede har­ca­dı­ğın­dan, vü­cu­dunu ne­rede yıp­rat­tı­ğın­dan so­rul­ma­dıkça bu­lun­duğu yer­den kı­pır­da­ya­maz.” bu­yu­ra­rak çok malın he­sa­bı­nın da büyük ola­cağı ger­çe­ğini dile ge­tirdi.

Rasûl-i Ekrem Efen­di­miz şu du­a­ları zaman zaman dil­len­di­rirdi: “Allah’ım! Mu­ham­med ai­le­si­nin rız­kını ken­di­le­rine ye­te­cek kadar ihsân eyle.”¹³, “Allah’ım! Ver­di­ğin rızka ka­naat et­meyi nasip eyle, o rızkı be­re­ketli eyle.”¹⁴

Ra­sû­lul­lah Efen­di­miz üm­me­tinde ka­naat duy­gu­sunu oluş­tu­ra­cak “rız­kın de­ğiş­me­ye­ceği” temel ger­çe­ğini de de­ği­şik ve­si­le­lerle bu­yur­muş­tur. Bir ha­dis­le­rinde “Siz­den bi­ri­nin ya­ra­tı­lışı an­ne­si­nin kar­nında kırk günde ta­mam­la­nır. (Kırk gün­den) sonra bu şe­kilde (kırk gün­lük süre içe­ri­sinde bu nutfe yine) kan pıh­tısı ha­lini alır. Sonra (yine) bu şe­kilde bir çiğ­nem (et) ha­line gelir. Daha sonra ona bir melek gön­de­ri­lir de ona dört şeyi yaz­ması em­re­di­lir. Bunun üze­rine (melek bu ço­cu­ğun) rız­kını, ece­lini, ame­lini, bed­baht mı, bah­ti­yar mı ola­ca­ğını yazar.”¹⁵ bu­yu­ra­rak rız­kın daha doğ­ma­dan tak­dir edil­di­ğini, “Ey in­san­lar! Allah’tan kor­kun ve rız­kı­nızı güzel yol­dan ara­yın. Hiç kimse (Allah’ın ken­di­sine tak­dir et­tiği) rızkı elde et­me­den öl­me­ye­cek­tir. Öy­leyse Allah’tan (hak­kıyla) sa­kı­nın ve rız­kı­nızı güzel yol­dan is­te­yin. Helâl olanı alın, ha­ram­dan sa­kı­nın!”¹⁶ ha­disi ile de rız­kın de­ğiş­me­ye­ce­ğini ve “Ece­lin gelip bul­ması gibi rızık da gelir sizi bulur”¹⁷ bu­yu­ra­rak da rızık ko­nu­sunda ta­mah­kar ol­ma­mak ge­rek­ti­ğini ki­şi­nin tak­dir edi­len rızka mut­laka ula­şa­ca­ğını ve ecel gibi rız­kın da mut­lak ol­du­ğunu be­lirt­miş­tir.

1. Hud, 11/6. ↩︎
2. Tirmizî, Zühd 13. ↩︎
3. Buhârî, Rikak 15; Müslim, Zekât 130. ↩︎
4. Tirmizî, Zühd 44. ↩︎
5. Buhârî, Rikak 17. ↩︎
6. Buhârî, Eymân 22; Müslim, Zühd 22. ↩︎
7. Tirmizî, Zühd 38. ↩︎
8. Müslim, Zühd 36. ↩︎
9. Buhârî, Megâzî 29. ↩︎
10. Buhârî, Et’ıme 8. ↩︎
11. Buhârî, Vasâyâ. ↩︎
12. Müslim, Zühd 9. ↩︎
13. Buhârî, Rikak 17; Müslim, Zühd 18, l9. ↩︎
14. Hâkim, el-Müstedrek, 1/626; İbn Ebî Şeybe, Musannef, 8/783. ↩︎
15. Buhârî Tevhid 28; Müslim, Kader 1. ↩︎
16. İbn Mâce, Ticâret, 2. ↩︎
17. İbn Hibbân, Sahih, 8/31; Bezzâr, Müsned, 10/37; Taberânî, el-Kebîr, 3/84. ↩︎