Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Kur’ân-⁠ı Kerîm’de İzzet ve Zillet Kavramları

61. Sayı · 2020/1

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

“İzzet” ke­li­me­si­nin söz­lük an­lamı, üs­tün­lük ve ga­li­bi­yet­tir. Is­tı­lâhî an­lamı ise, in­sa­nın ye­nil­me­sine (mağ­lu­bi­ye­tine) engel olan şey­dir. Bu da insan için üs­tün­lük, şeref ve hay­si­yet, kuv­vet ve güç sa­hibi ol­mayı ifade eder. Aynı kök­ten tü­re­miş “aziz” kav­ramı ise, her türlü üs­tün­lüğü, ga­li­bi­yeti, güçlü ol­mayı ve en üstün bir şe­refi ifade eder. Bu sıfat, ge­nel­likle Allah hak­kında kul­la­nı­lır. “Azîz” olan yani en üstün, en yüce, en mut­lak izzet sa­hibi yal­nızca Allah’tır. Pey­gam­ber ve mü’min­ler de “din ve düzen” ola­rak İslam’ı ya­şa­dık­ları için izzet ve üs­tün­lük elde etme im­kâ­nına sahip olur­lar.

“İzzet; Allah’ındır, Ra­sûlü’nün­dür ve mü’min­le­rin­dir.”1

Bu âyet-i ce­lîle ve ben­zeri ayet­ler ko­kuş­muş ve te­fes­süh etmiş Batı me­de­ni­ye­tini, üstün me­de­ni­yet sayıp İslam me­de­ni­ye­tini kü­çüm­se­yen ve ha­fife alan­la­rın en­se­le­rine inen tokat gibi ce­vap­tır, an­la­yana.

Ki­şiye izzet ka­zan­dı­ran bir­kaç önemli hu­susu ha­tır­lat­mak is­ti­yo­rum. Bun­lar­dan biri, sar­sıl­maz sa­pa­sağ­lam bir tev­hid inan­cına sahip olmak, bütün ilâhî emir ve ya­sak­lara har­fi­yen uymak su­re­tiyle Yüce Rab­bi­miz’in rı­za­sını gö­zet­mek­tir. İkin­cisi, Allah yo­lunda in­fak­tır. “Veren el, alan elden üs­tün­dür.” Onun rı­za­sını gö­ze­te­rek Onun yo­lunda infak eden­ler izzet ve şeref sa­hibi ki­şi­ler­dir. Üçün­cüsü ise ilim­dir. İlim başlı ba­şına bir güç­tür, zen­gin­lik­tir, izzet ve şe­ref­tir. “Allah’ın kul­ları içinde ken­di­sin­den en çok ilim sa­hip­leri kor­kar­lar.”2 İlmi ol­duğu halde ilmi ile amel et­me­yen­ler, ilim­le­rini iman ve cihat uğ­runa değil de, faiz ve zulüm dü­zen­le­rini yü­rü­ten, sevk u idare eden za­lim­lere ve zalim dü­zene des­tek için kul­la­nan­lar, ilmin ver­diği izzet ve şe­refi kay­be­de­rek Bel’am gibi zil­let ve mes­ke­nete dûçâr olur­lar.

Bir ül­ke­nin başka ül­ke­ler kar­şı­sında ah­lâkta, ilimde, eği­timde, eko­no­mide, ta­rımda, sa­na­yide ve tek­no­lo­jide güçlü, etkin ve say­gın ol­ması, baskı al­tına alı­na­maz bir ko­numa gel­miş ol­ması o ül­ke­nin izzet ve şe­refle ya­şa­yan bir ülke ko­nu­muna yük­sel­miş ol­ması de­mek­tir.

Zil­let; hor ve hakir olmak, al­çal­mak, aşağı düş­mek, iti­bar­sız ol­mak­tır. Zil­let ye­rine zül ve me­zel­let de kul­la­nı­lır. Bi­rini aşa­ğı­la­maya, küçük dü­şür­meye “izlâl”, bu du­ruma düşen kim­seye de “zelîl” denir. Zil­let hali, sa­hi­bini aşa­ğı­la­rın aşa­ğı­sına, yani esfel-i sâ­fi­lîne sü­rük­ler. Kur’an ah­lâ­kın­dan uzak­laş­mak, faiz, israf tü­ke­tim­ci­liği, ağır borç yükü ve­sa­ire olum­suz­luk­lar hem top­lumu hem de ül­keyi zil­lete dü­şü­rür. İnsan ve top­lumu zil­lete dü­şü­ren se­bep­le­rin ba­şında din ve düzen nok­ta­sında İslam’dan kop­mak, fa­izci ka­pi­ta­list dü­ze­nin içine düş­mek gelir.

Zil­le­tin se­bep­le­rin­den biri de zu­lüm­dür. Ada­let­ten ay­rı­lan, hak­sız­lık ve zu­lümle in­san­ları mağ­dur eden­le­rin son­ları zil­lete dûçâr ol­mak­tan başka bir şey ol­ma­ya­cak­tır.

İs­lam­sız izzet olmaz. Zil­let, İs­lam­sız­lık ha­li­nin ta ken­di­si­dir. Kul­la­rını mül­künde im­ti­han eden Allah (c.c) di­le­di­ğini aziz eder, di­le­di­ğini de zelil eder. De ki: “Ey mül­kün sa­hibi Allah’ım! Sen mülkü (ida­reyi, ik­ti­darı) di­le­di­ğine ve­rir­sin, di­le­di­ğin­den onu çeker alır­sın, di­le­di­ğini aziz eder, yü­cel­tir­sin, di­le­di­ğini zelil eder al­çal­tır­sın. Hayr senin elin­de­dir. Mu­hak­kak ki sen her şeye kâ­dir­sin.”3

Allah (c.c) ka­rada ve de­nizde mü­ker­rem ve iz­zetli kıl­dığı âde­moğ­lunu iz­zetli gör­mek ister. Kay­nağı iman ve cihad olan bir iz­zetle yer­yü­zünde var ol­ma­nın bir an­lamı da izzet ve zil­let (hak-batıl) mü­ca­de­le­sinde onurlu bir du­ruş­tur. hakkı üstün tut­ma­nın izzet ve şe­re­fini kim­lik edi­nen müt­takî, muh­lis, muh­sin, mü­te­dey­yin ve sa­mimi kim­se­ler zihin dün­ya­la­rında, zil­lete hayat hakkı ta­nı­maz. Karşı kar­şıya kal­dığı Nem­rut’un ateşi bile olsa zalim sul­tan kar­şı­sında hakkı hay­kırma ci­ha­dın­dan bir an dahi geri dur­maz. Aziz ve şe­refli olan kim­se­ler, Allah ve Ra­sûlü’nün gös­ter­diği yolda şuur, di­ra­yet, me­ta­net, şe­caat ve sa­bırla yü­rü­yen müm­taz şah­si­yet­ler­dir. Zelil ve hakir olan kim­se­ler ise hak yolda iken batıl, sapık, yan­lış ve fe­la­ket yol­la­rına sü­rük­le­nen ahmak kim­se­ler­dir.

Ta­rih­teki ze­lil­ler: Kâ­bil­ler, Şet­tat­lar, Nem­rut­lar, Fi­ra­vun­lar, Kâ­run­lar, Ha­man­lar, ha­ham­lar, pa­paz­lar, ra­hip­ler, kâ­hin­ler, Ebû Ce­hil­ler, Ebû Le­heb­ler ve­sa­i­re­ler.

Gü­nü­mü­zün zelil ve ha­kir­leri: Başta Si­yo­nizm olmak üzere ABD, AB, hak hukuk ve nizam ta­nı­ma­yan bi­lu­mum Allah ve pey­gam­ber düş­man­la­rı­dır. Çünkü her asrın bir Fi­ra­vunu ve bir de Musa’sı var­dır. Fi­ra­vun­dan (ba­tıl­dan) yana olan­lar hep zil­let ve mes­ke­nete sü­rük­le­nir­ken, Musa’dan (hak­tan) yana olan­lar da izzet, şeref ve hay­si­yet gibi en üstün ma­kam­larla tal­tif edil­miş­ler­dir. As­rı­mı­zın zelil ve se­fil­leri sü­rekli biz­lere Ba­tı­nın ko­kuş­muş ve te­fes­süh etmiş ah­lâ­kını em­poze et­meye ça­lı­şı­yor­lar. Gü­nü­müz Müs­lü­manı, İslam âlemi ve yö­ne­ti­ci­leri, zil­let ve mes­ke­nete sü­rük­len­miş olan bu bî­çâre var­lık­ları model kabul edip on­larda izzet ve şeref ara­dık­ları için böy­lesi acı­na­cak bir du­ruma düş­müş­tür. Yak­la­şık 14 buçuk asır önce inen şu ilâhî me­saj­lara bir kulak verir mi­si­niz: “Mü’min­leri bı­ra­kıp da kâ­fir­leri dost ve yö­ne­tici edi­nip o in­kâr­cı­la­rın (o kâfir he­rif­le­rin, o ga­vur­cuk­la­rın) ya­nında izzet mi arı­yor­lar? Bil­sin­ler ki bütün izzet (iz­ze­tin ta­mamı) yal­nızca Allah’a ait­tir.”4

“Mü­na­fık­lar, “Eğer Me­dine’ye dö­ner­sek yemin olsun ki; en aziz olan, en zelil olanı ora­dan çı­ka­ra­cak­tır.” de­di­ler. Oysa izzet (ve şeref) yal­nız Allah’a, Ra­sûlü’ne ve mü’min­lere ait­tir. Ve­lâ­kin mü­na­fık­lar bunu bil­mez­ler.”5

“Ey Ra­sû­lüm! Kâ­fir­le­rin söz­leri seni üz­me­sin. Çünkü izzet, şeref ve ga­li­bi­ye­tin ta­mamı Allah’a ait­tir…”6 İzzet ve şe­refi zil­let ve mes­ke­net de ara­mak zil­le­tin ta ken­di­si­dir.

Ba­şı­mıza gelen her mu­si­bet kendi el­le­ri­mizle iş­le­dik­le­ri­miz­den do­layı değil midir? Bu atâ­let, se­fâ­hat, za­fi­yet ve zil­let neyin nesi, neyin ürü­nü­dür? Gıy­bet, haset, su-i zan, te­ces­süs, söz ta­şı­ma­lar, yalan, if­tira, ya­ralı gö­nül­ler, sönen ümit­ler, tü­ke­nen öz­gü­ven, yok olan huzur, mer­ha­met, acıma duy­gusu, sevgi ve saygı… Evet, izzet, şeref ve hay­si­ye­ti­mizi ze­de­le­yen, tör­pü­le­yen kor­ku­la­rı­mız, tut­ku­la­rı­mız, tu­tar­sız­lık­la­rı­mız ne za­mana kadar sü­re­cek? Zil­leti be­nim­se­yip kim­lik edinme se­fâ­le­tin­den ne zaman kur­tu­la­ca­ğız? İzzet, şeref ve hay­si­yet; ne fa­izci ka­pi­ta­list ni­zamda, ne ma­ter­ya­list eği­timde, ne rant zen­gin­li­ğinde, ne vur­gun, soy­gun ve do­landa, ne şan ve şöh­rette, ne makam ve mev­kide, ne tü­ke­tim çıl­gın­lı­ğında, ne iti­bar ka­zan­mak için ala­bil­di­ğine israf alış­kan­lı­ğında, ne mal, mülk ve ser­ve­ti­nizde, ne de güç ve kuv­ve­ti­nizde; bun­la­rın hiç­biri mü­cer­ret ola­rak ki­şi­nin izzet ve de­ğe­ri­nin bir alâ­meti (be­lir­tisi) de­ğil­dir. Asıl izzet ve kıy­met, şeref ve hay­si­yet; ferdî, ai­levî ve ic­ti­maî ha­ya­tı­mızı din ve düzen ola­rak Kur’an’a, İslam şe­ri­a­tı­nın kri­ter­le­rine ve Allah Ra­sûlü’nün (s.a.v) hayat pren­sip­le­rine göre dü­zen­le­mek­tir. Hiç­bir be­şeri güce değil, yal­nız ve yal­nız Rab­bi­miz olan Allah’a (c.c) boyun eğer, Ona tes­lim olur ve sa­dece Ona kul olup ger­çek hür­ri­yete er­mek­tir, asıl izzet ve şeref.

İzzet ve zil­let kav­ram­la­rı­nın zik­re­dil­diği su­re­ler­den biri de Mü­nâ­fi­kûn Sû­resi’dir. “Onlar (o mü­na­fık­lar), o kim­se­ler­dir ki; “Allah’ın Ra­sûlü’nün ya­nında bu­lu­nan­lara (mu­ha­cir­lere, diğer zayıf ve güç­süz kim­se­lere) na­faka ver­me­yin (yar­dımda bu­lun­ma­yın), tâ ki (et­ra­fın­dan) da­ğı­lıp (git­sin­ler).” der­ler. Hâl­buki gök­le­rin ve yerin ha­zi­ne­leri Allah’ındır. Fakat o mü­na­fık­lar (bunu) an­la­maz­lar.”

“(O mü­na­fık­lar) der­ler ki: “Eğer Me­dine’ye dö­ner­sek el­bette aziz olan­lar, zelil olan­ları ora­dan çı­ka­ra­cak­lar­dır.” Hâl­buki izzet, Allah’a mah­sus­tur. Ve (onun) Ra­sûlü’ne ve mü’min­lere mah­sus­tur. Lâkin mü­na­fık­lar bunu bil­mez­ler. ”7

Bu ayet­le­rin nüzûl se­bebi şudur; Benî Müs­ta­lik Gaz­vesi (Sa­vaşı) es­na­sında mü­na­fık­la­rın reisi İbn Selül ve yan­daş­ları şöyle di­yordu:

“Ra­sû­lül­lah’ın ya­nında bu­lu­nan­lara na­faka ver­me­yin (yar­dım et­me­yin) ki et­ra­fın­da­ki­ler da­ğı­lıp git­sin­ler. Me­dine’ye dön­dü­ğü­müz zaman aziz ve kuv­vetli olan­lar zelil ve aciz olan­ları her­halde ora­dan el­bette çı­ka­ra­cak­tır.”

Böy­lece İbn Selül söy­le­ye­ce­ğini söy­le­yip Me­dine’ye dö­ne­ceği bir anda oğlu Ab­dul­lah kı­lı­cını çe­ki­yor ve şeh­rin giriş ka­pı­sına di­ki­li­yor. Ka­pı­dan geç­mek is­te­yen ba­bası İbn Selül’e aynen şun­ları söy­lü­yordu: “Geri dön, geri dön. Val­lahi Allah Ra­sûlü (s.a.v) en aziz, en güçlü ve en kuv­vetli, biz ise en zelil ve en aci­ziz de­me­dikçe ebe­di­yen şehre gi­re­mez­sin (val­lahi kel­leni uçu­ru­rum). İbn Selül ca­nını kur­tar­mak için bu söz­leri aynen ifade etmek zo­runda kal­mış­tır. Sonra Ab­dul­lah, Efen­di­miz’in (s.a.v) ya­nına ge­le­rek, “Ba­ba­mın öl­dü­rü­le­ceği ha­beri bana ulaştı. Eğer bu ya­pı­la­caksa bu gö­revi bana verin ki kel­le­sini hemen size tes­lim ede­yim.” dedi. Bunun üze­rine Efen­di­miz (s.a.v) “Ara­mızda ol­duğu sü­rece ona güzel dav­ran. Rıfk ile mu­a­mele et.” diye tav­si­yede bu­lundu.

el-Vâ­sitî der ki: “İzzet” ta­ma­men Allah’ındır. Allah’a ait­tir. Çünkü Allah (c.c) ve­la­yet, kud­ret, kuv­vet ve aza­met sa­hi­bi­dir. Kah­hâr ism-i şe­rîfi ile di­le­diği her şeyi anında “kün” emri ile yok eder. Di­le­di­ğini de var eder. Allah’ın irade ve meş’iy­yeti ol­ma­dan hiç­bir şeyin, bir zer­re­nin dahi var ol­ması müm­kün de­ğil­dir. Her şey onun ira­desi ve di­le­me­siyle vücut bulur. “İzzet”, nebi ve ra­sûl­ler için­dir. Çünkü onlar ma­sum­dur­lar. Allah ta­ra­fın­dan her yönü ile ko­ruma ve mu­ha­faza al­tına alın­mış­lar­dır. Do­la­yı­sıyla iman­la­rı­nın zeval bul­ma­sın­dan da emin­dir­ler. Nü­büv­vet ve şe­faat gibi en üstün ve en de­ğerli makam ve me­zi­yet­lerle şe­ref­len­miş­ler­dir.

Ve “izzet”, Allah Ra­sûlü (s.a.v) için­dir. Çünkü Allah, onun di­nini bütün din­ler­den üstün kıldı, “Makâm-ı Mah­mûd” gibi en üstün bir şe­faat ma­ka­mını ihsan etti. Onu pey­gam­ber­le­rin ilki ve sonu kıldı. Ve Onu ci­han­şü­mûl bir pey­gam­ber ol­makla şe­ref­len­dirdi. Be­lirli bir za­mana ve be­lirli bir kavme değil bütün in­san­lara ve cin­lere Pey­gam­ber ola­rak gön­de­ril­miş ve daha nice üstün me­zi­yet­lerle Onu tal­tif et­miş­tir.

Ve ni­ha­yet “izzet”, mü’min olan kim­se­ler için­dir. Çünkü mü’min­ler iman­ları se­be­biyle ile­le­bet ce­hen­nem aza­bına dûçâr ol­mak­tan emin­dir­ler, bi­iz­nil­lâhi Teâlâ. Tâat u iba­det, te­vazu, hilm ve cö­mert­lik gibi güzel has­let­lerle “Eğer siz mü’min ise­niz üs­tün­sü­nüz.” aye­ti­nin hük­müne maz­har ol­ma­ları se­bebi ile de izzet ve şeref sa­hi­bi­dir­ler.

İmam Ku­şeyrî de bu ko­nuda şöyle der:

“Ra­sû­lul­lah’ta ve mü’min­lerde var olan izzet, Allah’ın ken­di­le­rine olan bir lütûf ve ih­sa­nı­dır. Allah’ta var olan izzet ise zâ­tı­nın muk­te­zâ­sı­dır. Celâl ve cemâl sa­hibi olan Allah’a mah­sus bir sı­fat­tır. Bun­dan do­layı “iz­ze­tin ta­mamı” Allah’a ait­tir. Miraç ge­ce­sinde Allah’ın şöyle bir ser­ze­nişi ol­duğu ri­va­yet edil­miş­tir:

1. “Ben kul­la­rım­dan ya­rı­nın iba­de­tini is­te­mez­ken; onlar ise ya­rı­nın ve daha faz­la­sı­nın rız­kını is­ter­ler.

2. Ben on­la­rın rız­kını kim­seye ha­vâle et­me­den ken­dim te­kef­fül eder­ken; onlar ise bana iba­det de baş­ka­la­rını ortak ko­şar­lar.

3. Benim ver­di­ğim rızkı yer­ler fakat bana değil baş­ka­sına şük­re­der­ler.

4. Ben ce­hen­nemi iman­sız kâ­fir­ler için ya­rat­mış­ken; onlar ise ken­di­leri gece gün­düz bütün güç­leri ile ce­hen­nemi ka­zan­maya ça­lı­şır­lar.

5. “el-Muîz” olan yani “iz­ze­tin ta­mamı” bana ait iken; onlar iz­zeti ben­den değil baş­ka­sın­dan (zil­let ve mes­ke­nete düş­müş, ilâhî ni­zama baş­kal­dı­ran Allah ve Pey­gam­ber düş­man­la­rın­dan) is­ter­ler.”8

Kur’ân ayaklar altında sürünsün mü, İlâhî?

Âyâtının üstünde yürünsün mü, İlâhî?

Çöksün mü nihâyet koskoca bir din?

Çektirme bu zilleti bizlere, ÂMİN!

Mehmet Akif Ersoy

  1. Münâfikûn, 63/8. ↩︎
  2. Fâtır, 35/28. ↩︎
  3. Âl-i İmrân, 3/26. ↩︎
  4. Nisâ, 4/39. ↩︎
  5. Münâfikûn, 63/8. ↩︎
  6. Yûnus, 10/65. ↩︎
  7. Münâfikûn, 63/7-8. ↩︎
  8. İsmail Hakkı Bursevî, Rûhu’l-Beyân, 2/491. ↩︎