Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

İzzeddin b. Abdüsselâm

61. Sayı · 2020/1

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

İz­zed­din b. Ab­düs­se­lâm (r.h) 1182’de Şam’da doğ­muş, Mısır ka­dı­lığı yap­mış ve 1262’de 83 ya­şında Mısır’da vefat etmiş büyük bir âlim­dir. Ken­di­sine kı­saca İz b. Ab­düs­se­lâm den­miş­tir.

Sultanın yanlışına karşı geliyor

Se­la­had­din Ey­yübî vefat edince biri Şam’da di­ğeri Mısır’da iki ayrı dev­let or­taya çıkar. Bir zaman sonra Şam’da İmâ­düd­dîn İs­mail, Mısır’da da Nec­med­din Eyyüb sul­tan ol­muştu. Fakat bir­bi­riyle ak­raba olan bu iki sul­ta­nın ara­ları iyi de­ğildi. Şam sul­tanı İs­mail, Mısır sul­ta­nına karşı haç­lı­larla an­laşma yapar, Kudüs başta olmak üzere bazı şe­hir­leri on­lara verir. Bunun kar­şı­lı­ğında haç­lı­lar da Mısır sul­ta­nına karşı ken­di­sine yar­dım ede­cek­ler, di­le­dik­leri zaman Şam çar­şı­sına gelip silah satın ala­bi­le­cek­lerdi.

An­laş­mayı duyan İz b. Ab­düs­se­lam buna şid­detle karşı çıkar. Şam’daki Emevi Camii’nde Cuma hut­be­sinde sul­tana dua et­meyi bı­ra­kır. Oysa hut­bede sul­tana dua etmek âdetti. Ay­rıca haç­lı­lara silah sat­ma­ma­ları ko­nu­sunda es­nafı uya­rır. Bu­nunla da ye­tin­mez, çarşı pa­zarı do­la­şa­rak haç­lı­lara silah sat­ma­nın haram ol­du­ğunu söy­ler. Ünlü dil âlimi ve fakih İbnü’l-Hâcib (ö. 1249) de onu des­tek­ler ve onunla aynı ka­deri pay­la­şır.

Şam sul­tanı, tav­rın­dan vaz­geç­mesi için bu büyük âlime baskı yapar. Önce tu­tuk­lan­ma­sını em­re­der. Bir müd­det ha­piste tutar. Daha sonra da ser­best bı­ra­kır. Onu ka­ra­rın­dan vaz­ge­çir­meye uğ­ra­şır. Ka­ra­rın­dan vaz­geç­me­yen İz b. Ab­düs­se­lam, Şam’dan ay­rı­lır. O da 1241 yı­lında İbnü’l-Hâcib’le bir­likte Kudüs’e gider.

On­ları ce­za­lan­dı­ran Sul­tan İs­mail de Kudüs’e gider. Bir ada­mını İz b. Ab­düs­se­lam’a gön­de­rir ve ona şu emri verir:

”Şayet elimi öpüp af di­le­meyi kabul ederse onu af­fe­de­ce­ğimi söy­le­yin; söz din­le­mezse, tu­tuk­la­yıp ge­ti­rin!”

Sul­ta­nın adamı İz b. Ab­düs­se­lam’ın ya­nına gelir ve şayet sul­ta­nın elini öpüp af di­lerse eski ma­kam­la­rına geri dö­ne­ce­ğini söy­ler. O da onurlu bir şe­kilde el­çiye şöyle cevap verir:

”Val­lahi, değil onun elini öpmek, onun benim elimi öp­me­sine dahi mü­sa­ade etmem! Za­val­lı­lar! Siz bir va­dide ben başka bir va­di­de­yim. Beni sizin içine düş­tü­ğü­nüz be­la­dan ko­ru­yan Allah’a ham­dol­sun”

Bunun üze­rine “Seni tu­tuk­la­ya­ca­ğız.” der­ler. O da “İs­te­di­ği­nizi yapın.” der.

Bunun üze­rine as­ker­ler, İz b. Ab­düs­se­lam’ı tu­tuk­lar­lar. Sul­tan, onu kendi ça­dı­rı­nın ya­nında bir ça­dıra hap­set­ti­rir.

Büyük âlim, ha­piste vak­tini Kur’ an oku­makla ge­çi­rir. Bir gün yine Kur’an okur­ken haçlı ko­mu­tan­ları sul­tanı zi­ya­rete gel­miş­tir. Sul­tan, haçlı ko­mu­tan­lara sorar:

– Şu Kur’an oku­yanı du­yu­yor mu­su­nuz?

– Evet!

– İşte o bizim en büyük âli­mi­miz­dir. Sizde papa neyse, bizde de bu aynı ko­num­da­dır. Size bazı ka­le­le­ri­mizi tes­lim et­meme karşı geldi ve ”Müs­lü­man­la­rın ka­le­le­rini haç­lı­lara ver­mek ha­ram­dır.” diye fetva verdi. Onu diğer gö­rev­le­riyle bir­likte ha­tip­lik­ten de az­le­de­rek hap­set­tim. Şam’dan çık­ma­sına mü­sa­ade ettim, o da Kudüs’e geldi. Ancak sizin için tu­tuk­la­ya­rak hapse attım.

Onlar da der­ler ki:

– Şayet bu zât, bizim pa­pa­zı­mız ol­saydı, ayak­la­rını yıkar, su­yunu içer­dik.

Bir müd­det sonra 1241 yı­lında Mısır’dan gelen Nec­med­din Eyyüb’e ait ordu, haç­lı­larla it­ti­fak yapan Şam sul­tanı İs­mail’i ve or­du­sunu he­zi­mete uğ­ra­tır. İz b. Ab­düs­se­lam da Mısır’a gider. Bu­rada büyük saygı görür ve Mısır ka­dısı olur.1

Memlûk sultanı fetva istiyor

Mısır Mem­lûk Sul­tanı Kutuz, Mo­ğol­larla ya­pa­cağı Ay­ni­câ­lût Sa­vaşı için ha­zır­lık­lara baş­la­mıştı. Or­duyu do­nat­mak için de tüc­car­lar ve zen­gin­ler­den para top­la­mak is­ti­yordu. Bu ko­nuda Mısır’ın en büyük âlimi olan İz b. Ab­düs­se­lam’dan fetva ister. O da şu kar­şı­lığı verir:

“Bir ko­mu­tan düş­manı def etmek için or­duyu do­natma ko­nu­sunda tüc­car ve zen­gin­le­rin mal­la­rın­dan ala­bi­lir. Fakat şu şartla müm­kün­dür: Önce bey­tül­malde (ha­zi­nede) her­hangi bir silah, altın ve gümüş eğer, na­kışlı eğer ör­tüsü, altın iş­le­meli kılıç kal­ma­ya­cak; her as­kere bir at, kılıç ve mız­rak ve­ri­le­cek. Zik­ret­ti­ğim mal­ze­me­ler bey­tül­malde var­ken tüc­car ve zen­gin­ler­den her­hangi bir mal alın­ması caiz de­ğil­dir.” Sonra da İz b. Ab­düs­se­lam yap­tığı et­kili ko­nuş­ma­larla halkı Mo­ğol­lara karşı ci­hada ka­tıl­maya teş­vik eder. Halkı cihad ru­huyla dol­du­rur. Mem­lûk or­du­suyla Moğol kuv­vet­le­ri­nin kar­şı­laş­tığı 3 Eylül 1260 yı­lında mey­dana gelen Ay­ni­câ­lût Sa­vaşı’nda Mo­ğol­lar ilk defa mağ­lûp edi­le­rek iler­le­yiş­leri dur­du­ru­lur.2

  1. Muhammed ez-Zuhaylî, el-İz b. Abdüsselâm, s. 53-54; H. Yunus Apaydın, “İbn Abdüsselâm, İzzeddin”, DİA, XIX, 284. ↩︎
  2. İbn İyâs, Bedâiu’z-Zühûr, I, 302. ↩︎