Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Bir Şöhret Aleti Olarak Muhalefet

37. Sayı · 2015/1

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Mu­ha­lif, okur­ken hüner gör­mek için değil, kusur ya­ka­la­mak için okur; din­ler­ken fay­da­lan­mak için değil, hata bul­mak için din­ler; ko­nu­şur­ken in­san­lara “laf an­lat­mak” için değil, “laf atmak” için ko­nu­şur.

Karşı dav­ra­nışta bu­lun­mak, karşı çık­mak an­la­mına gelen mu­ha­le­fet, he­pi­mi­zin bil­diği gibi yerli ye­rinde ol­du­ğunda mak­bul ve mû­te­ber; yer­siz ol­du­ğunda ise saçma ve akıl dı­şı­dır. Mu­ha­le­fet­ten mak­sat, yan­lı­şın ye­rine doğ­ruyu, kö­tü­nün ye­rine iyiyi, za­rar­lı­nın ye­rine fay­da­lıyı ikâme etmek olursa gü­zel­dir. Fitne çı­kar­mak olursa çir­kin­dir. O halde müs­bet ve ma’rûf mu­ha­le­fet; doğ­ruya, iyiye, fay­da­lıya des­tek olmak; yan­lışa, kö­tüye, za­rar­lıya karşı dur­mak­tır.

Ancak mu­ha­le­fet bazen, başka mak­sat­la­rın aracı ola­rak da kul­la­nı­la­bil­mek­te­dir. Özel­likle fikir kar­ga­şa­sı­nın her ta­rafı sar­dığı ve ce­ha­le­tin dal­bu­dak sal­dığı böy­lesi bir de­virde mu­ha­le­fet, bazen bir anda med­ya­nın ilgi odağı ha­line gel­mek, in­san­la­rın dik­ka­tini çek­mek ve nefsi tat­min etmek için bir araç ola­rak kul­la­nı­la­bi­li­yor.

Bil­gi­nin ye­rine yo­ru­mun tak­dir edil­diği bir an­la­yı­şın ça­ğı­mıza hâkim ol­ması se­be­biyle iş­le­ri­miz al­tüst, du­ru­mu­muz pe­ri­şan, zi­hin­le­ri­miz kar­ma­ka­rı­şık­tır. Bu se­beple iti­raz ede­ni­miz çok, tes­lim ola­nı­mız az. Mü­nâ­kaşa ede­ni­miz çok, mü­zâ­kere ede­ni­miz az. Te­kel­lüm ede­ni­miz çok, te­fek­kür ede­ni­miz az. Uka­lâ­mız çok, âli­mi­miz az. Ho­ca­mız çok, tâ­li­bi­miz az. Vel­ha­sıl meş­hu­ru­muz çok, mü­te­has­sı­sı­mız az.

Oy­saki ümmet-i Mu­ham­med’in ne­re­deyse işgal edil­me­dik top­ra­ğı­nın kal­ma­dığı, zihin dün­ya­sı­nın allak bul­lak ol­duğu, genç­le­ri­nin büyük bir şeh­vet ve şüphe fit­nesi içe­ri­sinde bü­yü­düğü bir dö­nemde fikir, söy­lem ve eylem bir­li­ğine ne kadar da muh­ta­cız. Her za­man­kin­den daha fazla bir ve bütün ol­ma­mız ge­re­kir­ken pa­ram­parça olu­şu­muz gök­leri ağ­la­ta­cak hale gel­miş­tir.

Bir za­man­lar uzun uza­dıya tar­tı­şıl­mış, is­ti­ka­met ehli âlim­le­ri­mi­zin ce­vap­ları sa­ye­sinde ta­ri­hin çöp te­ne­ke­sine atıl­mış fi­kir­leri, mak­yaj­la­ya­rak tek­rar gün­deme ta­şı­mak kimin ya­ra­rına? “Ben de varım, beni de görün…” de­ni­le­cek cins­ten yaz­dık­ları veya söy­le­dik­le­riyle bir yer­lere ya­ran­mak, bi­ri­le­rine mesaj gön­der­mek için ha­ki­kati ters-düz etmek ve böy­le­likle ilme iha­net etmek; şey­ta­nın kalp­lere bı­rak­tığı büyük bir fitne to­humu değil de nedir? Şah­si­yet­siz­liği “in­san­ları İslam’a ısın­dırma” kı­lı­fıyla ört­mek kimin tak­tiği? Gün­demi de­ğiş­ti­re­me­yince gün­deme mal­zeme ol­mayı yeğ­le­mek hangi mas­la­ha­tın ge­reği? Med­yada dolgu mal­ze­mesi ol­mayı iti­bar gör­mek, edi­ni­len hangi fay­da­nın be­deli?

Kadim söze, ma­zi­mi­zin asır­larca mu­te­ber gör­düğü fikre, ule­ma­mı­zın hüsn-i kabul ile te­lakki et­tik­leri bil­giye mu­ha­le­feti ve iti­razı ile meş­hur bir zat gös­te­rin ki, o mü­te­vazı olsun. Ten­kiti ken­dine huy edi­nen bi­rini gös­te­rin ki, o zât in­saflı olsun. “Yeni şey­ler söy­le­mek lazım!” di­ye­rek es­kiye ta’n ve tah­kiri adet edi­nen bi­rini gös­te­rin ki, o zat den­geli olsun.

Ma­a­le­sef asla böyle de­ğil­dir. Böyle biri hep yan­lış dü­zelt­tiği id­di­a­sın­da­dır. Daima bir şey­leri ispat ar­zu­sun­da­dır. Mu­ha­ta­bını ikna gay­re­tin­de­dir. Ken­disi gibi dü­şün­me­yen­leri aşa­ğı­lama eği­li­min­de­dir. Hep bir şey­leri de­ğiş­tirme, dö­nüş­türme, dü­zeltme (!) der­din­de­dir.

Oy­saki böyle biri, bu deli ce­sa­re­tini aşa­ğı­lık komp­lek­sin­den alır. Dü­şük­lü­ğünü ce­ha­le­tin­den alır. Cü­ret­kâr­lı­ğını ma­ne­vi­yat­sız­lı­ğın­dan alır. Şah­si­yet­siz­li­ğini yük­sek se­siyle, bil­gi­siz­li­ğini de­ma­go­jiyle, şu­ur­suz­lu­ğunu aji­tas­yon ile ört­meye ça­lı­şır.

Dönüp do­la­şıp aynı ko­nu­ları tem­cit pi­lavı gibi ısı­tıp ısı­tıp önü­müze ko­yan­la­rın bu tavrı, de­ğiş­mez ha­ki­kat­ler ile prob­lem­le­ri­nin ol­du­ğunu gös­te­rir. Ha­ki­kate iti­raz pek çok se­bep­ten kay­nak­la­na­bi­lir:

Ce­ha­let­ten kay­nak­la­nı­yorsa ga­filce bir ta­vır­dır. Kişi bil­me­di­ğinde cahil olur ama ce­ha­le­tini de bil­me­di­ğinde kara cahil olur.

Ki­bir­den kay­nak­la­nı­yorsa şey­tani bir ta­vır­dır. Çünkü Hakk’a ve ha­ki­kate iti­razı, iblis baş­lat­mış­tır. İlk iti­raz eden oydu. An­lam­sız, yer­siz mu­ha­le­feti in­san­lığa öğ­re­ten, o ol­muş­tur.

İnat­tan kay­nak­la­nı­yorsa akıl­sızca bir ta­vır­dır. Aklın yolu bir iken, dibi gö­rün­mez su­lara dal­mak akıllı ada­mın ya­pa­cağı iş de­ğil­dir.

Şu­urlu Müs­lü­ma­nın tavrı, ha­ki­kate itaat, bâ­tıla mu­ha­le­fet­tir. Komp­leksli Müs­lü­ma­nın tavrı, ha­ki­kate şüp­heyle bak­mak, ba­tıla ise şirin gö­zük­mek­tir.

Mev­cudu har­man­la­ya­rak taze bir üslup ile an­lat­mak başka şey, sa­ye­sinde üze­rine yeni şey­ler inşa et­tiği mük­te­se­batı aşa­ğı­la­mak başka şey­dir. Üret­mek başka şey, ay­kırı olmak başka; iş­le­mek başka, har­ca­mak başka şey­dir.

Her şeyin bir de­di­ko­dusu var­dır. Her mes­le­ğin, her meş­re­bin, her ce­mi­ye­tin… İlimle meş­gul olan in­san­la­rın de­di­ko­dusu da üm­meti Mu­ham­med’in ken­di­sine reh­ber edin­dik­leri ule­mayı di­line do­la­mak ol­muş­tur. Ga­ye­leri, hal­kı­mız na­za­rında âlim­le­ri­mi­zin kıy­me­tini dü­şür­mek­tir.

Mu­ha­le­fe­tin gi­di­şatı tar­tış­ma­dır. Ancak şöh­ret için uğ­ra­şan, bah­se­dil­meyi seven, ilgi odağı ol­mak­tan hoş­la­nan, tar­tış­mayı sever. Tar­tışma bu kişi için zevkli bir fa­a­li­yet ha­line dö­nü­şür. Tar­tışma ve mu­ha­le­fet has­ta­lı­ğına ya­ka­la­nan kişi hep kendi gö­rü­şünü be­ğe­nir. Fi­kir­le­ri­nin hep isa­betli ol­du­ğuna ancak böyle biri ina­nır. Na­si­hat din­le­ye­mez ki, din­le­diği ona fayda etsin. Has­ta­lı­ğı­nın far­kına va­ra­maz ki, bat­tığı ba­tak­lık­tan kur­tul­sun.

Mu­ha­le­fet, he­ye­can ve­ri­ci­dir. Nefis kay­nak­lı­dır. Zevk­li­dir. Mu­ha­lif, okur­ken hüner gör­mek için değil, kusur ya­ka­la­mak için okur; din­ler­ken fay­da­lan­mak için değil, hata bul­mak için din­ler; ko­nu­şur­ken in­san­lara “laf an­lat­mak” için değil, “laf atmak” için ko­nu­şur. Öğ­ren­mek, na­sip­len­mek ya da en ha­fi­fiyle zevk almak ye­rine ten­kidi ter­cih eder. Ancak amaç­sız mu­ha­le­fet ile an­lam­sız ten­kit aynı ka­pıya çıkar. Mu­ha­lif, çoğu zaman yan­lış anlar. Çünkü zihin, olum­suza odak­la­nınca doğru sözü de yan­lış anlar.

Mu­ha­le­fet ruhu, bazen fark­lı­lık­lar­dan ve “farklı olmak” gay­re­tin­den de bes­le­nir. Hep bir­likte ki­ta­bın or­ta­sın­dan ko­nu­şa­lım ve “fark­lı­lık!” mef­humu üze­rin­den ken­di­mizi bir test ede­lim. He­pi­miz zaman zaman ya­şa­mı­şız­dır. Bizi seven, be­ğe­nen in­san­lar bize “Siz çok baş­ka­sı­nız, çok fark­lı­sı­nız, sizin gibi şu­urlu hoca az, sizin gibi ha­kiki sûfî yok…” gibi söz­lerle il­ti­fat et­ti­ğinde ne çok ho­şu­muza gi­di­yor değil mi? Farklı olmak nef­si­mizi ok­şu­yor değil mi? Aynı meş­rep­ten, mes­lek­ten ol­ma­mıza rağ­men fark­lı­lı­ğı­mı­zın fark edil­mesi ne hoş olu­yor değil mi?

Oy­saki ol­ması ge­re­ken ka­li­teye ulaşma gay­re­tin­deki ta­lebe, hoca, öğ­ret­men, imam, sûfî kad­ro­suna dahil olmak, bu top­lu­luğa ken­di­mizi ait his­set­mek en çok ho­şu­muza giden iş­ler­den ol­ma­lıydı. Tıpkı, ica­zet ala­rak ilim adam­ları zin­ci­rine gir­meye mu­vaf­fak olan âli­min se­vinci gibi se­vin­me­liy­dik. Farklı olmak değil, ait olmak bizi se­vin­dir­me­liydi. Ge­nelde üm­mete, özelde ma­nevi gıda al­dı­ğı­mız bir ce­mi­yete ken­di­mizi ait his­set­mek bizi mutlu et­me­liydi.

Daha da özele in­di­re­cek olur­sak, “farklı bir müftü, hoca, öğ­ret­men, imam vs…” gibi ifa­de­leri ken­di­mize prim gör­mek ye­rine “aynı yol­lara râm olan­lar” şu­u­runa er­dik­ten sonra “Evet, ben her­hangi bir ima­mım, her­hangi bir öğ­ret­me­nim, her­hangi bir ho­ca­yım” demek neden kusur olsun ki! Ne acı­dır ki; asıl, te­razi tart­maz olunca, şey­ta­nın bize çel­mesi, se­vi­yesi biz­den düşük olan­larla ken­di­mizi kı­yas­la­mak ve bu tür il­ti­fat­larla ağ­zı­mı­zın top­rakla dol­ması olu­yor.

Farklı bir ta­lebe olmak değil, iyi bir ta­lebe olmak gü­zel­dir. Var­sın bu üm­me­tin zeki ço­cuk­ları bir değil, bin­ler olsun. Farklı olup da in­san­ları mu­ka­yese zah­me­tine sok­mak ye­rine, aynı na­si­hat­leri an­la­tan, aynı kay­nak­tan ko­nu­şan, her­hangi bir me­se­lede aynı tavrı ta­kı­nan ho­ca­la­rı­mız olsun.

Ait olmak ve bu ai­di­yeti his­set­mek gü­zel­dir. Aynı dert­lerle hem­dert olan, aynı pren­sip­leri adet edi­nen, aynı has­sa­si­yet­leri ta­şı­yan in­san­larla be­ra­ber olmak gü­zel­dir. Fikir bir­liği, söy­lem bir­liği, eylem bir­liği etmiş in­san­larla ha­re­ket etmek ni­met­tir.

“Ben farklı de­ği­lim. Ben Müs­lü­man­lar­dan her­hangi bir Müs­lü­ma­nım…” demek niçin ba­ya­ğı­lık olsun ki? Zira Müs­lü­man o adam­dır ki kâ­fire olan farkı, fark­lı­lık ola­rak O’na yeter.

“Ben iman eden­lerle be­ra­be­rim. Secde eden­lerle secde ede­nim. Rüku’ eden­lerle rüku ede­nim. Allah’a yö­ne­len­lerle O’na yö­ne­le­nim…” demek farklı olmak adına üm­mete pa­ra­zit üret­mek­ten daha güzel değil mi?

Rab­bi­mi­zin biz­den is­te­diği farklı veya mu­ha­lif olmak mıdır? Rab­bi­mi­zin biz­den is­te­diği el­bette açık­tır: “Dos­doğru Müs­lü­man olmak”1 ve “doğ­ru­larla be­ra­ber ol­mak­tır…”2

1 Hûd, 11/112

2 Tevbe, 9/119