Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Muhalefet Her Zaman Masum mu?

37. Sayı · 2015/1

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

İn­sa­nın en çok hoş­lan­dığı şey­le­rin ba­şında bi­lin­mek gelir. Bi­lin­mek, se­vil­mek, met­he­dil­mek ih­ti­ra­sıyla insan bazen doğru yan­lış demez ko­nu­şur. Ko­nuş­tukça, se­sini yük­selt­tikçe ku­lak­la­rın ona çev­ril­di­ği­nin far­kın­da­dır çünkü.

Şu an siz bu sa­tır­ları oku­yor­ken üç ki­şi­nin daha bu ya­zıyı oku­du­ğunu dü­şü­ne­lim. Hiç şüphe yok ki sizin de ara­la­rında bu­lun­du­ğu­nuz bu dört ki­şi­nin aynı sa­tır­ları oku­yor ol­ması, he­pi­nizde aynı fi­kir­le­rin çağ­rı­şa­cağı ma­na­sına gel­me­mek­te­dir. Bu durum, oku­du­ğu­nuz ya­zı­nın pek çok ma­naya ge­le­bi­le­cek tarzda ka­leme alın­ma­sın­dan değil sizin sahip ol­du­ğu­nuz fark­lı­lık­lar se­be­biy­le­dir. Bu da ga­rip­se­ne­cek bir şey de­ğil­dir doğ­rusu. Çünkü her bi­ri­miz farklı ai­le­le­rin ev­ladı ola­rak bu dün­yaya gel­dik.1 Muh­te­lif çev­re­lerde, farklı in­san­la­rın te­si­rinde bü­yü­dük. Farklı şey­ler oku­duk, çok farklı tel­kin­le­rin mu­ha­tabı olduk. Ni­ha­ye­tinde aynı to­hum­lar bı­ra­kıl­ma­sına rağ­men bir­bi­rin­den farklı lez­zet­lerde ürün­ler veren top­rak mi­sali, aynı tel­kin­ler­den farklı fi­kir­ler üre­ten in­san­lar ha­line gel­dik.

İn­sa­noğ­lunda böyle bir fark­lı­lı­ğın var ol­ma­sını murad eden Rab­bi­miz; bu ha­li­mi­zin zarar değil de fayda do­ğu­ra­bil­mesi için kul­la­rını ba­şı­boş bı­rak­ma­mış fark­lı­lık­la­rı­mızı in­san­lı­ğın maddi ve ma­nevi te­rak­ki­sine ve­sile kıl­ma­mızı biz­lere em­ret­miş­tir.

Hal böyle ol­ma­sına rağ­men, hayra ve­sile ol­ması ge­re­ken fark­lı­lık­la­rı­mız ge­liş­me­mi­zin önün­deki en büyük en­gel­ler ha­line de ge­le­bil­mek­te­dir. Hatta ke­mâle doğru giden mü­es­se­se­le­rin par­ça­la­nıp da­ğıl­ma­sında, dile ge­ti­ri­len farklı dü­şün­ce­le­rin et­kili ol­du­ğuna çok defa şahit ol­mu­şuz­dur.

Bu nok­tada so­rul­ması ge­re­ken soru şu olsa ge­rek­tir: Ha­yırlı bir­lik­te­lik­le­rin da­ğıl­ma­sına dahi sebep ola­bi­le­cek bu farklı ses­le­rin acaba ne ka­darı ma­sum­dur?

Diğer bütün te­ma­yül­le­ri­miz gibi ta­bi­a­tı­mızda var olan ve bizi farklı kılan dü­şün­ce­le­ri­miz, ha­re­ket­le­ri­miz de had­dini aş­tığı, ya­ra­tı­lış ga­yesi dı­şında kul­la­nıl­dı­ğında ma­su­mi­yet sı­nı­rın­dan çı­ka­cak ve piş­man­lık ve­re­cek ne­ti­ce­lere yol aça­cak­tır. Mühim olan, fark­lı­lı­ğı­mı­zın sı­nır­la­rını tes­pit ede­rek onun kö­tü­lüğe alet ol­ma­sına sebep ola­cak hu­sus­larda çok daha has­sas dav­ran­mak­tır.

Fark­lı­lı­ğı­mızı kö­tüye kul­lan­mak­tan mak­sa­dı­mız, mu­ha­lif bir ses ola­rak dil­len­dir­di­ği­miz dü­şün­ce­le­ri­mi­zin daima doğru ola­ca­ğını zan­net­me­miz­dir.

Neden İllâ Mu­ha­le­fet

İn­sanı böy­le­sine teh­li­keli bir halet-i rû­hi­yeye sü­rük­le­yen; onun, doğru yan­lış de­me­den, fayda zarar den­ge­sini dik­kate al­ma­dan farklı şey­ler söy­le­me­sine sebep olan mü­es­sir­le­rin ba­şında ce­ha­let gelir. Ce­ha­let de­nil­di­ğinde umû­mi­yetle bil­gi­siz­liği, bilgi ek­sik­li­ğini an­la­rız.

Hak­kında bilgi sa­hibi ol­ma­ma­sına rağ­men hangi konu olursa olsun ken­dini ko­nuş­mak mec­bu­ri­ye­tinde his­se­den in­san­la­rın, pek çok defa genel ka­bule mu­ha­lif kal­ma­la­rı­nın se­bebi işte bilgi ek­sik­liği de­di­ği­miz bu ce­ha­let se­be­biy­le­dir. Is­rarcı olun­ma­ması ha­linde bu prob­le­min halli müm­kün­dür. Fakat ce­ha­le­tin ikinci bir şekli daha var­dır ki, ıs­tı­lahta cehl-i mü­rek­keb de­ni­len bu durum, in­sa­nın, bir yan­lışı doğru ola­rak kabul et­me­si­dir. Mu­ha­le­fet has­ta­lı­ğına müb­tela olmuş kim­se­le­rin pek ço­ğunda bu­lu­nan asıl prob­lem işte bu hal­dir. Bil­dik­le­rini ke­sin­likle doğru kabul eden ve bu ko­nuda “acaba” ya dahi ta­ham­mülü ol­ma­yan in­san­la­rın sü­rekli mu­ha­lif du­rumda bu­lun­ma­ları, zik­re­di­len par­ça­lan­ma­la­rın ve da­ğıl­ma­la­rın en önde gelen se­bep­le­rin­den­dir. Bu gi­bi­ler kendi ce­ha­let­le­ri­nin far­kına var­ma­dıkça men­subu bu­lun­duk­ları mü­es­se­se­le­rin yı­kıl­ma­sına hiz­met­ten (!) başka bir işe ya­ra­ma­ya­cak­lar­dır. O se­beple bu in­san­ları ta­nı­ya­rak on­ları gü­zelce uyar­mak va­zi­fe­miz ol­duğu gibi bu ha­ta­la­rın­dan vaz­geç­me­dik­leri tak­dirde on­larla ortak iş­lere gi­riş­me­mek de, ce­mi­ye­tin hu­zuru için dik­kat et­me­miz ge­re­ken diğer önemli bir va­zi­fe­miz­dir.

Kibir

Ce­ha­le­tin önüne ge­çil­me­siyle hak­sız yere yük­se­len mu­ha­lif ses­le­rin hemen bi­ti­ve­re­ce­ğini zan­net­me­ye­lim. Çünkü ce­ha­le­tin zıttı olan ilim, sinsi ve büyük bir teh­li­keyi de be­ra­be­rinde ge­tir­mek­te­dir. Bu da bü­yük­lenme has­ta­lığı, kibir be­la­sı­dır. Kibir öyle bir has­ta­lık­tır ki in­sa­noğ­lu­nun hem­cins­leri na­za­rında de­ğerli, büyük kabul edil­me­sine sebep ne varsa on­la­rın ka­za­nıl­ma­sıyla daha da artar. İl­mi­miz iba­de­ti­miz artar, il­mi­mizle iba­de­ti­mizle bir­likte kib­ri­miz artar, ma­lı­mız mül­kü­müz artar be­ra­be­rinde kib­ri­miz artar, ce­mi­yette iti­ba­rı­mız artar ve o nis­pette kib­ri­miz… ve so­nunda ken­di­mizi öy­le­sine büyük kabul ede­riz ki et­ra­fı­mız­da­ki­le­rin hepsi biz­den farklı dü­şün­sün hiç önem­se­mez mu­ha­lif olan söz ma­demki bize ait onu tar­tı­şıl­maz doğru kabul ede­riz. Çünkü söz bü­yü­ğün­dür diye inan­mı­şız­dır.

Ne zaman ki Kur’an’ın rah­le­sin­den ge­çe­riz, her ilim sa­hi­bi­nin üze­rinde bir bi­le­nin var­lı­ğını öğ­re­ni­riz; Ra­sû­lul­lah’ın ah­lakı ile ah­lak­la­nı­rız; o zaman ilmin, iba­de­tin, soyun sopun in­sana kibir değil te­vazu ka­zan­dır­ması ge­rek­ti­ğini öğ­re­ni­riz.

Bi­linme Ar­zusu

Önünde diz çök­meye mec­bur ol­du­ğu­muz İslâm’ın edeb rah­lesi bütün bun­larla bir­likte bize kib­rin, hak­sız mu­ha­le­fe­tin se­bep­le­rin­den sa­dece biri ol­du­ğunu da öğ­re­tir. Onun diğer bir se­bebi de top­lum ta­ra­fın­dan bi­linme, ta­nınma ih­ti­ra­sı­dır. İn­sa­nın en çok hoş­lan­dığı şey­le­rin ba­şında bi­lin­mek gelir. Bi­lin­mek, se­vil­mek, met­he­dil­mek ih­ti­ra­sıyla insan bazen doğru yan­lış demez ko­nu­şur. Ko­nuş­tukça, se­sini yük­selt­tikçe ku­lak­la­rın ona çev­ril­di­ği­nin far­kın­da­dır çünkü. Hele de top­lu­mun genel ka­bul­le­ri­nin, doğ­ru­la­rı­nın ak­sine bir şey­ler söy­lerse daha çabuk du­yu­la­ca­ğın­dan, daha çok il­giye maz­har ola­ca­ğın­dan şüp­hesi yok­tur in­sa­nın. O se­beple ilk baş­larda acaba yan­lış mıdır di­ye­rek kırk defa dü­şü­nüp bir defa ko­nuş­ma­sına rağ­men gör­düğü il­ti­fat­lar kar­şı­sında bi­linme şeh­ve­ti­nin mağ­lubu olur da keşke ben­den daha çok bah­se­dil­sin ar­zu­suyla göz göre göre yan­lı­şın bo­ra­zan­lı­ğını yap­mak­tan çe­kin­mez.

Hâl­buki İslâm’ın adâ­bını ken­dine reh­ber kabul eden kimse, yap­tık­la­rı­nın kim ta­ra­fın­dan bi­lin­mesi ge­rek­ti­ğini çok iyi bilir. O bilir ki Allah’ın rı­za­sını ka­zan­mak için ya­şan­ması ge­re­ken bu ha­yatta, yal­nızca Rab­bi­nin rı­za­sıyla ye­tin­me­yip baş­ka­la­rı­nın da il­ti­fa­tına maz­har olmak ar­zusu Allah Teâlâ’nın asla razı ol­ma­ya­cağı bir du­rum­dur. Hele de bu ar­zuya hak­sız ve yan­lış bir şe­kilde ula­şı­la­caksa…

Ha­tır­la­dı­ğı­mız, ha­tır­lat­mak is­te­di­ği­miz bu üç mad­de­nin ya­nında hak­sız mu­ha­le­fete sebep ola­bi­le­cek daha pek çok ah­lâkî zaaf akla ge­le­bi­lir. Önemli olan böyle za­af­la­rın yal­nızca öteki in­san­larda değil bizde de var ola­bi­le­ceği ger­çe­ğini kabul et­me­miz ve on­ları tes­bit ve te­davi için sa­mimi ola­rak çaba sarf et­me­miz­dir.

Sev­gili Pey­gam­be­ri­mi­zin öğ­ret­tiği güzel bir dua ile bu­yu­run te­da­viye baş­la­ya­lım:

“Ya Rabbi! Biz­lere, hakkı hak ola­rak gö­re­bil­meyi ve ona tabi ol­mayı; bâ­tılı da bâtıl ola­rak gö­re­bil­meyi ve ondan ka­çın­mayı nasib eyle.”

“Allah’ım fi­zikî ya­ra­tı­lı­şı­mızı güzel ey­le­di­ğin gibi ah­lâ­kı­mızı da güzel eyle.”

Allah mu­vaf­fak ey­le­sin. i

1 Gerçi bir be­be­ğin üze­rinde mü­es­sir olan şey­le­rin sa­dece anne-ba­bayla sı­nırlı ol­du­ğunu hiç­bi­ri­miz iddia ede­me­yiz. O se­beple aynı anne ba­ba­nın ev­ladı olan iki kim­seyi de yu­ka­rı­daki sa­tır­la­rın şü­mu­lüne dahil et­me­mizde hiç bir beis gö­zük­me­mek­te­dir.