Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Mihmandâr-⁠ı Nebî Ebû Eyyûb el-Ensârî

57. Sayı · 2019/1

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Yedi asır evvel ka­leme alın­mış, Tübba‘ Me­liki Esad’ın iman ni­şâ­nesi olan mek­tu­bunu Allah Ra­sûlü’ne (s.a.v) ulaş­tı­ran,1

Hem anne hem baba ta­ra­fın­dan Cenâb-ı Pey­gam­ber (s.a.v) ile ak­ra­ba­lığı bu­lu­nan,2

Hic­ret son­ra­sında yedi ay kadar Pey­gam­ber Efen­di­miz’i (s.a.v) evinde ağır­la­ya­rak mih­man­dâr-ı Nebî ün­va­nını ka­za­nan,

Sâ­bi­kûn-i ev­ve­lîn-i Ensâr’dan,3

Bedir eh­lin­den, Ra­sû­lul­lah’a mu­hab­betle yoğ­ru­lan ve ha­ya­tıyla yo­lu­muzu ay­dın­la­ta­cak bir yıl­dız Ebû Eyyûb el-En­sârî (ra­diye anhu’l-Bâri)…


Hâlid is­min­deki bu kutlu sa­habî en büyük ço­cu­ğuna nis­bet olu­na­rak Ebû Eyyûb kün­yesi ile ve hic­ret son­rası Me­dî­netü’n-Nebî is­mini ala­cak olan Yes­rib şeh­rin­deki ev sa­hip­liği ha­se­biyle de el-En­sârî diye anıl­mış­tır.

Bi­rinci Akabe biatı son­rası Yes­rib’in İslam’la ta­nış­ması için Ra­sû­lul­lah’tan (s.a.v) bir mu­al­lim is­ten­miş ve bu talep üze­rine, son­ra­sında Ebû Eyyûb el-En­sârî ile kar­deş ilan edi­le­cek olan Musab bin Umeyr va­zi­fe­len­di­ril­miş­tir. İkinci Akabe bi­a­tında bu­lu­nan Ebû Eyyûb el-En­sârî an­la­şıl­dığı ka­da­rıyla bu gö­rüş­me­den evvel tak­ri­ben 621 se­ne­sinde Müs­lü­man ol­muş­tur.4

622 yı­lında vuku bulan hic­ret ha­di­sesi es­na­sında Allah Ra­sûlü ile ka­vu­şan in­san­lar artık Ra­sû­lul­lah’ın (s.a.v) kimin evinde mi­sa­fir ola­ca­ğını merak et­mekte, daha zi­yade de Efen­di­miz’i kendi ev­le­rinde mi­sa­fir et­meyi arzu et­mek­tey­di­ler. Efen­di­miz (s.a.v), de­vesi Kasva üze­rinde şehre gir­miş ve “Ya Ra­sû­lal­lah! Bize mi­sa­fir olu­nuz.” da­vet­le­rine kar­şı­lık “De­veyi kendi ha­line bı­ra­kı­nız. Çünkü o em­ro­lun­muş­tur ve em­ro­lun­duğu yere gider, ona yol ve­ri­niz.”5 ce­va­bını ver­miş­tir. Yü­rü­yüş bu min­valde devam eder­ken deve iki ye­time ait olan boş bir ar­saya çök­müş­tür. Kalk­ma­ya­ca­ğına ka­naat ge­ti­ril­mesi üze­rine Pey­gam­ber Efen­di­miz (s.a.v) bu alana en yakın evin kime ait ol­du­ğunu sor­muş ve Ebû Eyyûb el-En­sârî’nin “Ey Allah’ın Ra­sûlü! Benim evim ya­kın­dır.”6 ce­vabı ile yedi ay kadar sü­re­cek mih­man­dar­lık gün­leri baş­la­mış­tır.

İki katlı küçük bir evi olan Ebû Eyyûb el-En­sârî, Pey­gam­be­ri­miz’i evin üst ka­tında ağır­la­ya­rak daha rahat et­me­sini arzu etmiş ancak Efen­di­miz ne­za­ket gös­te­re­rek ge­le­cek mi­sa­fir­le­rin çok ola­cağı ve üst katta ka­lırsa gelip gi­den­le­rin ev aha­li­sini ra­hat­sız ede­bi­le­ce­ğini beyan ede­rek alt katta kal­ma­sı­nın daha mü­na­sip ola­ca­ğını söy­le­miş­tir. Ebû Eyyûb el-En­sârî, kalbi mut­main ol­masa da bu ka­rarı emir te­lakki ede­rek alt katı Efen­di­miz (a.s) ve bir­likte ka­la­cağı Zeyd bin Hâ­rise (r.a) için hazır etmiş, ken­disi de ai­lesi ile bir­likte evin üst ka­tında kal­maya baş­la­mış­lar­dır.7

Ebû Eyyûb el-En­sârî ve ha­nımı evin üst ka­tında kal­dık­ları bu sü­reçte Rasûl-i Ekrem Efen­di­miz’i (s.a.v) rahat et­tir­mek ve in­cit­me­mek için çok has­sas dav­ran­mış­lar­dır. Öyle ki, Pey­gam­be­ri­mi­zin is­ti­ra­hat va­kit­le­rinde kendi kat­la­rında bu­lun­duk­ları es­nada par­mak uç­la­rında gezip ses çı­kart­ma­maya azami gay­ret sarf et­miş­ler­dir. Hatta bir de­fa­sında, biz nasıl olur da Ra­sû­lul­lah’ın (s.a.v) üst ka­tında ge­zi­ni­riz, diye dü­şü­nüp o andan sonra kendi kat­la­rında ge­çir­dik­leri va­kit­le­rin ço­ğunu oda­nın bir ke­na­rında otu­ra­rak ge­çir­miş ve ih­ti­yaç dı­şında ge­zin­me­meye gay­ret gös­ter­miş­ler­dir.

Bu hu­susta zik­re­de­ce­ği­miz ve aka­binde Efen­di­miz’in, ai­le­nin ıs­rar­la­rını kı­ra­ma­ya­rak evin üst ka­tına çık­ma­sına ve­sile olan ha­dise ise Ebû Eyyûb el-En­sârî ta­ra­fın­dan şöyle an­la­tıl­mış­tır:

“Biz üst katta Ra­sû­lul­lah’ı ra­hat­sız ede­riz en­di­şe­siyle en basit iş­le­ri­mizde bile çok dik­katli ha­re­ket edi­yor­duk. Der­ken bir gün nasıl oldu an­la­ma­dık ama su dolu ka­bı­mız dev­rildi ve su ze­mine aktı. Bir anda ne ya­pa­ca­ğı­mızı şa­şır­dık ve su alt kata sızıp Allah Ra­sûlü’nü ra­hat­sız ede­cek diye çok en­di­şe­len­dik. Bu kor­kuyla hemen tek ör­tü­müz olan ya­ta­ğın üze­rin­deki ör­tüyü suyun üze­rine bas­tı­ra­rak sız­ma­sına engel ol­maya ça­lış­tık. Bu ha­dise üze­rine da­ya­na­ma­yıp Efen­di­miz’e tek­rar üst kata ta­şın­ması için ta­lepte bu­lun­duk ve ni­ha­yet ken­disi de buna razı oldu.”8

Bu mih­man­dar­lık on­lara, Fahr-i Kâ­i­nat Efen­di­miz’in (s.a.v) “Allah size hayır ve be­re­ket ihsan ey­le­sin! Sa­a­det içinde hayır ve bol­luğa eri­şin, huzur ve afi­yette olun.” du­a­sına maz­har ol­mayı ihsan ey­le­miş­tir.

Ebû Eyyûb el-En­sârî’nin mu­hab­be­tini izhar eden diğer bir ha­dise ise şöy­le­dir: Pey­gam­ber Efen­di­miz’in (s.a.v), vedâ haccı için sa’y va­zi­fe­sini ya­par­ken, mü­ba­rek sa­ka­lı­nın üze­rine ken­di­sini ra­hat­sız ede­bi­le­cek bir tüy düşer. Bunu gören Ebû Eyyûb el-En­sârî ko­şa­rak gelir ve o tüyü Efen­di­miz’in (s.a.v) sa­ka­lın­dan alıp Ra­sû­lul­lah’ı hoş­nut etmek ister. Bunun üze­rine Sev­gili Pey­gam­be­ri­miz (s.a.v) onun bu dav­ra­nı­şın­dan mem­nun kal­dı­ğını ifade ede­rek ken­di­sine şu şe­kilde dua eder: “Allah da sen­den hoş­lan­ma­dı­ğın bir şeyi gi­der­sin.”9

Ebû Eyyûb el-En­sârî’nin örnek ha­ya­tın­dan ken­di­mize pay çı­ka­ra­bi­le­ce­ği­miz şu iki ha­di­seyi de ha­tır­lat­makta fayda ola­cak­tır. Bi­rinci ha­dise top­luma örnek olma mev­ki­in­de­ki­le­rin sün­net-i se­ni­yeye it­tibâ ko­nu­sunda titiz dav­ran­ma­la­rı­nın ge­rek­li­li­ğiyle ala­ka­lı­dır:

Bir mü­na­se­betle Mısır’da bu­lu­nan Ebû Eyyûb el-En­sârî, Mısır Va­lisi Ukbe b. Âmir’in akşam na­ma­zını ge­cik­ti­re­rek kıl­dı­ğını gö­rünce ken­di­sine bunun se­be­bini sor­muş ve va­zi­fe­nin ver­miş ol­duğu meş­gu­li­yet­ten do­layı ol­duğu ce­va­bını al­mış­tır. Bunun üze­rine he­pi­mi­zin ha­ya­tında çokça dik­kat et­mesi ge­re­ken bir ikazda bu­lun­muş­tur; “Sen top­lu­mun önde gelen bir kim­se­si­sin, bu yap­tı­ğını gö­ren­le­rin, Rasûl-i Ekrem de (a.s) böyle ya­pardı, diye dü­şün­me­le­rin­den en­dişe ede­rim.”10

Ders çı­kar­ma­mız ge­re­ken ikinci örnek ise ifk ha­di­sesi diye bi­li­nen, Aişe va­li­de­mi­zin mü­na­fık­la­rın if­ti­ra­sına maruz kal­ması kar­şı­sında Ebû Eyyûb el-En­sârî’nin ta­kın­dığı ta­vır­dır:

Atı­lan if­ti­ra­nın iyice ya­yıl­dığı sı­rada Ebû Eyyûb el-En­sârî’nin ha­nımı Ümmü Eyyûb ko­ca­sına, “Aişe hak­kında neler söy­le­nil­di­ğini duy­dun mu?” de­yince, “Evet duy­dum. Fakat hepsi ya­lan­dır, if­ti­ra­dır, uy­durma şey­ler­dir! Ey Ümmü Eyyûb Sen böyle bir şey yapar mısın?” ce­va­bını verdi. Ümmü Eyyûb “Hayır! Val­lahi yap­ma­dım ve ya­pa­mam.” de­yince Ebû Eyyûb, “Aişe (r.a) sen­den daha ha­yır­lı­dır; o halde o hiç yap­maz. Zira o bütün mü’min­le­rin an­ne­si­dir.”11 di­ye­rek bu tarz ha­di­se­ler kar­şı­sında bir Müs­lü­mana ya­kı­şan tavrı net bir şe­kilde or­taya koy­muş­tur.

An­la­tı­lan bu ha­di­se­ler­den ibret alıp ha­ta­la­rı­mız­dan arı­na­bil­mek ne büyük bir bah­ti­yar­lık ola­cak­tır.

Efen­di­miz ha­yatta iken pek çok gaz­vede hazır bu­lu­nan Ebû Eyyûb el-En­sârî Haz­ret­leri, Pey­gam­be­ri­miz’in ahi­rete ir­ti­hali son­ra­sında da şe­ha­det has­reti ile se­fer­lere ka­tıl­mış ve ci­hadı ha­ya­tı­nın mer­ke­zine yer­leş­tir­miş­tir. Bu hu­susta ve­ri­le­bi­le­cek en çar­pıcı örnek hiç şüp­he­siz sek­sen küsur yaş­la­rında iken İs­tan­bul se­fe­rine ka­tıl­ması ola­cak­tır. Pey­gam­be­ri­miz’in (a.s) “Konstantiniyye/İstanbul mut­laka fet­he­di­le­cek­tir. Onu fet­he­den ko­mu­tan ne güzel ko­mu­tan; o ordu ne güzel or­du­dur.”12 bu­yur­ması üze­rine hemen her dö­nemde İs­tan­bul’un fethi ar­zu­lan­mış ve şehir pek çok kez mu­ha­sara al­tına alın­mış­tır. Bun­la­rın biri de Hz. Mu­a­viye’nin (r.a) ha­li­fe­liği dö­ne­minde ger­çek­le­şen mu­ha­sa­ra­dır. Ri­va­yet­lerde otuz üç sa­ha­bî­nin iş­ti­rak et­tiği zik­re­di­len bu mu­ha­sa­rada Ebû Eyyûb el-En­sârî de bu­lun­muş­tur. Ancak 80 küsur yaş­la­rında ve hasta ol­ması ha­se­biyle kılıç ku­şan­ma­mış, daha zi­yade as­ker­leri teş­vik ve ce­sa­ret­len­dir­mekle meş­gul ol­muş­tur. Bu es­nada ra­hat­sız­lı­ğı­nın şid­det­len­mesi so­nucu artık ve­fa­tı­nın yak­laş­tığı çev­re­sinde bu­lu­nan­lar ta­ra­fın­dan da his­se­dil­miş­tir.

Bu mu­ha­sa­rada or­du­nun ko­mu­tan­lığı va­zi­fe­sini yü­rü­ten Yezid b. Mu­â­viye ken­di­sine bu ha­be­rin ulaş­ması üze­rine der­hal Ebû Eyyûb el-En­sârî’nin ya­nına ge­le­rek bir is­teği olup ol­ma­dı­ğını sor­muş­tur. Bunun üze­rine Ebû Eyyûb; “Sizin dün­ya­nıza dair bir is­te­ğim yok­tur. Siz­den is­te­ğim beni düş­man top­rak­la­rında gi­de­bi­le­ce­ği­niz en ileri nok­taya kadar gö­tü­rüp orada def­net­me­niz­dir. Zira Ra­sû­lul­lah’tan ‘Kons­tan­ti­niyye sur­la­rı­nın di­binde sâlih bir kimse def­no­lu­na­cak­tır.’ bu­yu­rur­ken din­le­miş­tim. Uma­rım ki o salih kimse ben ola­yım.” demiş13 ve çok geç­me­den vefat et­miş­tir.

Va­si­yeti üze­rine defin ha­zır­lık­ları ya­pı­lıp ce­naze na­mazı kı­lın­dık­tan sonra va­zi­feli as­ker­ler ta­ra­fın­dan sur­lara ne kadar ya­kın­la­şı­la­bi­lirse o kadar ileri gi­di­lip sur­lara yakın bir nok­taya def­ne­dil­miş­tir.

Ebû Eyyûb el-En­sârî’nin İs­tan­bul’un fet­hinde vefat edip dâr-ı be­kâya ir­ti­hal eden ve İs­tan­bul’a def­ne­di­le­rek son­ra­sında da kabri üze­rine türbe ve ci­va­rına cami inşa edi­lip gü­nü­müze kadar zi­ya­ret­gâh ve biz­ler için bir nur oluşu da çok büyük bir ni­met­tir. Bu büyük sa­ha­bî­nin ül­ke­mizde def­ne­dil­miş ol­ma­sı­nın bizim için ne kadar mühim ol­du­ğunu Rasûl-i Zî-şân (a.s) Efen­di­miz’in bir hadis-i şe­ri­fin­den öğ­ren­mek­te­yiz: “As­ha­bı­mın her biri vefat et­tiği belde halkı için kı­ya­met günü önder ve nur ola­rak di­ril­ti­le­cek­tir.”14 Bu hadis-i şerif üze­rine biz­le­rin de ül­ke­mizde bu­lu­nan sa­habî efen­di­mize layık ol­ma­mız ge­rek­mek­te­dir. Ken­di­si­nin bu top­rak­larda bu­lun­ma­sı­nın biz­ler için öne­mini ifade eden şu dört­lükle ya­zı­mızı nok­ta­la­ya­lım is­ter­se­niz:

Ye­tiş­mez mi bu şeh­rin hal­kına bu nimet-i Bârî

Ci­vâ­rında Ra­sû­lul­lah’ın ashâb-ı medet-kârı

Hu­sûsâ ehl-i tev­hi­din ne şanlı bir sipeh-dârı

Mü­câ­hid fî se­bî­lil­lah Ebû Eyyûb el-En­sârî

  1. İbn Kesir, Siretü’n-Nebeviyye, 1/12 ↩︎
  2. Hüseyin Algül, Eyyûb Sultan, DİB Yayınları, 2015, s. 14-15; Mahmud Sami Ramazanoğlu, Ashâb-ı Kiram, Erkam Yayınları, 2008, c.1 s. 15. ↩︎
  3. Ensar arasında ilk Müslüman olan kimselerden. ↩︎
  4. Hâkim, Müstedrek, 3/457. ↩︎
  5. İbn Hişâm, Siyre, 2/112. ↩︎
  6. Ünal Kılıç, Ebû Eyyûb el-Ensârî (Eyyûb Sultan), TDV Yayınları, 2014, s. 44. ↩︎
  7. İbn Hişam, Siyre, 2/116. ↩︎
  8. Ahmed b. Hanbel, 5; 415. ↩︎
  9. Hâkim, Müstedrek, 3; 462. ↩︎
  10. İbn Sa‘d, Tabakât, 4/343. ↩︎
  11. İbn Hişam, 3/347-348. ↩︎
  12. Ahmed ibn Hanbel, 4/335. ↩︎
  13. İsmail Lütfi Çakan, Eyüp Sultan Hazretlerinden Kırk Hadis, İFAV, 2009, s. 11. ↩︎
  14. Tirmizî, Menâkıb, 59. ↩︎