Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Söyleşi

Cennete Götüren Yol

Emin Saraç Hocaefendi ile ilim üzerine…

Söyleşi:

Söyleşiyi yapan: M. Necmeddin Attar

18. Sayı · 2010/2

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Muh­te­rem hocam, Efen­di­miz (s.a.v) ha­ya­tını ce­ha­letle mü­ca­dele ile ge­çir­miş ve bu yolda elin­den gelen gay­reti sarf et­miş­tir. Ken­di­sini bütün in­san­lığa “Ben ce­ha­letle sa­vaş­mak için gön­de­ril­dim.” diye ta­nıt­mış­tır. Ve bu sa­vaşta kul­la­nı­la­cak olan en et­kili si­la­hın İLİM ol­du­ğunu biz­lere her nok­tada ifade et­miş­ler­dir.

  • Efendimizin dâr-ı bekaya irtihalinden asırlar sonra O’na ümmet olabilme ümidiyle yaşayan bizler ilim denildiği zaman neler anlamalıyız?

İlim den­diği zaman ak­lı­mıza ilk gelen şey Allah celle ve âlâ’nın sı­fat­la­rın­dan bi­ri­si­nin Alîm ol­du­ğu­dur. Kur’an-ı Kerim’in bize öğ­ret­tiği dok­san dokuz sı­fa­tın her bi­riyle mü­te­hal­lik ol­ma­mız için bize haddi he­sabı ol­ma­yan ter­ğib ve teş­vik­ler var­dır. İşte o ter­ğib edi­len sı­fat­lar­dan bi­risi de ilim­dir.

Fahr-i Kâ­i­nat Efen­di­miz (s.a.v) âli­min faz­lını gök­teki bedr-i münîr olan ayın on dör­düne teş­bih et­miş­tir. İlme teş­vik ba­bında Ebu’d-Derda (r.a) Haz­ret­leri ta­ra­fın­dan nak­le­di­len şu Hadis-i Şerif de calib-i dik­kat­tir. Ne bu­yu­ru­yor Ra­sû­lul­lah (s.a.v) Efen­di­miz: “Bir insan ilim yo­luna gir­diği zaman o kimse cen­net yo­luna gir­miş­tir. O yolun sonu cen­nete ula­şır.”

  • Bütün ilimleri, bu müjdeye kavuşturan yollar olarak değerlendirebilir miyiz peki?

Evet, bu kadar medh ü se­nâya layık gö­rü­len hangi ilim­dir acaba? İlim­le­rin en mü­himi di­ye­bi­le­ce­ği­miz ilim han­gi­si­dir? Tabi ki ilim­le­rin en mü­himi “kale Allah, kale Ra­sû­lul­lah” ile baş­la­ya­nı­dır. Bu ilim­den kimse müs­tağni ola­maz. Bu ilim her­kes için “alâ me­râ­ti­bi­him” la­zım­dır.

Bazı ilim­ler var­dır ki her­kes ta­ra­fın­dan bi­linme za­rû­reti var­dır. Me­sela ki­şi­nin farz iba­det­le­rini ye­rine ge­ti­re­cek kadar ma’lumat sa­hibi ol­ması onun üze­rine farz­dır. Amma bir de ce­mi­ye­tin ni­za­mını tan­zim ede­cek, hatta bütün be­şe­ri­yetle ala­kalı me­se­le­lere ait ilim­ler var­dır ki bunu da mu­ay­yen in­san­la­rın öğ­ren­mesi farz-ı ki­fa­ye­dir.

Bir mem­le­kette âlim ol­mazsa o mem­le­ket da­la­lete düş­müş­tür, ka­ran­lıkta kal­mış­tır. Ve o tak­dirde mu­si­bet­ler de o mem­le­ke­tin ba­şına in­meye baş­lar. Zira en büyük mu­si­bet olan kı­ya­met âlim­ler bit­tiği zaman baş­la­ya­cak­tır. Ule­ma­nın böyle ze­vale doğru git­me­si­nin kı­ya­met ala­met­le­rin­den bi­risi ol­duğu ki­tap­la­rı­mızda ya­zıl­mak­ta­dır.

  • Ecdâdımızın, hayatlarını, bu düsturu yeryüzüne hâkim kılmak davasına feda ettiklerini söyleyebiliriz değil mi hocam. Tarihimizin şekillenmesinde bu düstur hep ilk planda ele alınmıştır diyebilir miyiz?

Ta­biki, bakın bütün İslâm ta­rihi bo­yunca neler yap­mış­lar ilim ba­bında. Fatih Haz­ret­leri’nin İs­tan­bul’un fet­hin­den sonra ilk yap­tır­dığı iş Top­hane Med­re­sesi’dir ki önce onun te­meli atıl­mış­tır. Ca­mi­den evvel med­re­seyi baş­lat­mış­tır; ilme ver­diği ehem­mi­ye­tin­den do­layı. Bu cami-i şerif beş yüz sene bu mem­le­kete, hem ule­ma­sını hem de dev­let ri­ca­lini ye­tiş­tir­miş­tir. İşte kar­şı­mızda gör­dü­ğü­müz en son al­la­me­ler: Cev­det Paşa, Ömer Na­suhi Efendi, Zahid Efendi, Mus­tafa Sabri Efendi, Hamdi Efendi, Ali Hay­dar Efendi, içinde bu­lun­du­ğu­muz Fatih Cami-i Şe­rifi’nin eser­le­ri­dir. Bun­la­rın her biri bu mem­le­kete çok büyük ha­yır­ları olmuş âlim­ler­dir. İlim­siz olan bir diyar artık da­la­lete düşer, reh­ber­siz kalır pe­ri­şan olur. Ni­te­kim bizim şimdi o güzel ilim er­ba­bın­dan mah­ru­mi­ye­ti­miz büyük sı­kın­tı­lara sebep ol­mak­ta­dır.

Da­hası var! Bizim eski ule­ma­mı­zın ted­ri­sinde, tek­mil-i nüsah de­ni­len bir tabir var­dır. Bir ki­tabı al­dığı zaman ba­şın­dan so­nuna kadar haz­me­de­rek, gayet muh­kem bir şe­kilde okur. O sağ­lam oku­yuşu se­be­biy­le­dir ki en son ica­zet al­dığı, der­siâm ola­cağı zaman, ken­di­sine bir­kaç ibare ve­ri­lir, o da tah­lil eder. Bunun mü­za­ke­resi heyet hu­zu­runda ya­pı­lır­ken oku­duğu ilim­le­rin hepsi o iba­re­lerde tat­bik edi­lir. Yine hak­kını ve­rirse, o kimse ted­ris yapma eh­li­ye­tini kesb eder.

  • Onların bıraktığı bu tedris metodlarına biz varisleri ne kadar sahip çıkabildik. Onlara layık torunlar olabildik mi acaba?

Durum or­tada. Bugün mek­tep­lerde hiç­bir ki­tabı oku­ya­mı­yor­su­nuz. Bun­dan bin sene evvel ya­zıl­mış ki­tap­lar bizim med­re­se­le­ri­mizde ted­ris edil­miş­tir. Ba­kı­nız Tef­ta­zanî’nin eseri, Ne­sefî’nin eseri, Sadru’şşe­rîa’nın eser­leri bütün İslâm dün­ya­sı­nın hep­sinde aynı şe­kilde okun­muş­tur. Niçin? Bütün İslâm dün­ya­sı­nın fi­kir­le­riyle bir­le­şi­yor, ule­ma­nın ef­kârı ile bir­le­şi­yor. Her yerde Ha­nefi fık­hı­nın Hi­daye’si, Ku­duri’si ve İh­ti­yar’ı okun­muş­tur. Bugün müf­tü­le­ri­mi­zin han­gisi Ku­duri’yi oku­muş­tur. Ol­ma­yınca da bun­lar ne ile fetva ve­ri­yor­lar!

İn­sa­nın bil­me­di­ğini bil­mesi lazım. Bu çok güzel bir va­sıf­tır. Bil­me­di­ğini bil­mi­yor ve ken­di­sini al­lame sa­nı­yor ve baş­ka­sı­nın söz­le­rini iti­bara al­mı­yor. Ken­di­si­nin bil­dik­le­rini her şeyin üze­rinde zan­ne­di­yor. Bu da yüz ka­ra­sı­dır.

Bugün ha­ki­ka­ten bize ilim eseri, iman eseri ola­rak bı­ra­kı­lan şu güzel di­ya­rı­mız; on­la­rın ilim ve ima­nıyla fet­he­dildi. Açın bakın ule­ma­mı­zın sî­re­tini; açın bakın Şa­kaik-i Nu’ma­niyye’yi ve­ya­hut Os­manlı Mü­el­lif­leri ve­sa­i­reyi ki bu diyar ne büyük âlim­lere mey­dan ol­muş­tur. On­la­rın eseri olan Fatih İs­tan­bul’u fet­hetti. Onun ilmi kud­reti mü­kem­mel; çok ule­mayı he­saba çe­ke­cek kadar muk­te­dir bir kimse.

Biz bun­la­rın hep­sin­den mah­rum bir va­zi­yet­te­yiz şu an. Bu ilmi ihyâ etmek için gay­ret etmek, za­ma­nın en mühim va­zi­fe­si­dir. En salih amel­dir.

  • Peki, bu ihyâ faaliyetine nereden başlamalıyız. Bu yolun olmazsa olmazı nedir?

Evet bu yola adım atmak için ev­vela ilmin de esası olan Arapça’yı iyi bi­le­ce­ğiz. Cenab-ı Hak; ke­la­mını, be­şe­ri­ye­tin son irşad fer­ma­nını Arapça üze­rine in­dir­miş­tir. Ba­kı­nız Hin­dis­tan ule­ması ken­di­leri Urdu li­sanı ko­nu­şur­lar amma eser­le­rini Arapça ve­ri­yor­lar. Her yerde bu şe­kil­dey­ken biz şimdi bütün ilim­le­ri­mizi fi­kir­le­ri­mizi Türkçe isar ettik. Arapça da bil­me­yi­şi­miz bu mem­le­ke­tin ceh­lini biraz daha ar­tır­maya sebeb ol­muş­tur. Hayır, öyle değil Arapça’yı bi­le­ce­ğiz; sarfı, nahvi bi­le­ce­ğiz.

Sarfı oku­ma­dan nahvi bil­me­den ilim­le­rin kay­nağı olan Ki­ta­bı­mızı an­la­ya­ma­yız. Bu şe­kilde tef­sir ya­pa­maz, ve dinî mev­zu­larda söz söy­le­meye ger­çek mâ­nâda yet­kili ola­cak ha­kiki bir âlim ye­tiş­ti­re­me­yiz.

İşte gö­rü­yo­ruz, böyle kim­se­le­rin tef­sir­le­ri­nin han­gisi işe ya­rı­yor. İşte son tef­sirde gö­rül­düğü gibi… Ben şah­sen çok üzül­düm böyle bir tef­sir nasıl çı­kar­dı­lar, in­san­la­rı­mız bu kadar mı gaf­lete düştü.

Efen­dim, bizim ço­cuk­lu­ğu­muz za­ma­nında ba­kıyye ulema vardı ki o es­la­fın ba­kıy­yesi olan ule­mayı gör­dük. Ali Hay­dar Efendi, Ömer Na­suhi Efendi… O za­manki Bekir Hâki Efendi, Ali Yekta Efen­di­ler. İşte âlim­ler böyle olur. İslâm âle­mine çık­tık; Mısır’da 9 sene kal­dım, Hin­dis­tan’a, Pa­kis­tan’a git­tim. Se­ne­lerce Hicaz’da ulema ce­mi­yet­le­rine, top­lan­tı­lara çağ­rıl­dım. Ve bizi on­larla mu­ka­yese et­ti­ği­niz zaman ha­li­mizi gö­rü­yo­ruz. Su­riye’deki âlim­ler bugün Tür­ki­ye­miz’de ma­a­le­sef yok. İl­miyle, sü­lu­kuyle ken­di­sini ispat ede­cek âlim­le­ri­miz yok. Ne güzel salih âlim­leri var.

Mo­dern ola­ca­ğız di­ye­rek Sün­net-i En­biya olan sa­kalı hiçe sa­yı­yo­ruz. Ne kadar ayıp bir şey, ne kadar çir­kin bir şey! Ra­sû­lu­lah Efen­di­miz, “eme­rani rabbi” diye Allah’ın em­rin­den bah­se­di­yor, bizim ağa­lar ne diyor efen­dim bu bir Arap âde­ti­dir. Peki, senin yap­tı­ğın da Hı­ris­ti­yan âdeti. Ne di­ye­ce­ğiz hadi ba­ka­lım o Arap âdeti diye onu sen söy­lü­yor­san, senin yap­tı­ğın da İslam düş­man­la­rı­nın âde­ti­dir, peki buna ne di­ye­cek­sin.

  • Muhterem hocam hakiki ilmi elde etme yollarımız nelerdir. Bu konuda fikirlerinizi bizimle paylaşır mısınız?

İlmin iki vasfı var­dır efen­dim: Bir kesbî ta­rafı bir de vehbî ta­rafı. Kesbî ta­rafı, ho­ca­e­fen­di­ler­den al­dı­ğı­nız ke­li­mâtı iyice zap­te­dip öğ­ren­me­niz; vehbî ta­rafı da “Bil­di­ği­niz ile amel eder­se­niz Allah bil­me­dik­le­ri­nizi de ihsan eder. İt­tikâ sa­hibi olur­sa­nız Allah size öğ­re­tir.” em­ri­nin sır­rında giz­li­dir. Bunun es­ba­bını ye­rine ge­tir­dik­ten sonra bir de şerh-i sadr ile ve­ri­len ilim­ler var. Bu ikisi de bir arada cem olun­duğu zaman o kimse ho­ca­e­fendi, âlim olur.

  • Yalnızca ilimle arzulanan hedefe ulaşamıyoruz yani.

Ta­biki, bu işin te­me­lini sağ­lam tut­mak için ev­vela iba­det­le­ri­mize dik­kat ede­ce­ğiz. İba­det­le­ri­mize fe­râiz-i evkât-ı sa­lâ­tı­mız­dan baş­la­rız. Kur’an ti­la­veti mâ­nevî bir kuv­vet­tir ki o kuv­vet âdeta ara­ba­nın, uça­ğın git­mesi için ben­zin ne ise odur. Bu­ra­dan baş­lar­sak, tak­vaya ehem­mi­yet ve­rir­sek Cenab-ı Hak bizim önü­müzü açar, in­ki­şaf verir. Oku­duk­la­rı­mızı da an­la­mak hu­su­sunda bir ba­si­ret ve fe­ra­set sa­hibi olu­ruz. Ves­vese-i şey­ta­niye ile ken­di­mizi mağ­lup et­me­yiz. Bizim bazı in­san­la­rı­mızı gö­rü­yo­ruz. Adam­lar kendi he­vayı he­ves­le­rine göre ahkâm ke­si­yor­lar hal­kı­mıza.

Ken­di­leri daal ol­duk­ları gibi mu­dill de olu­yor­lar. Hem da­la­lete düş­müş olu­yor­lar hem de baş­ka­la­rını da­la­lete dü­şü­rü­yor­lar. Bir iş iba­detle baş­la­ya­cak takva ile baş­la­ya­cak. Eğer iba­det­siz, tak­va­sız ilme baş­lar­sak onun akı­beti kötü olur. Ben iyi ha­tır­lı­yo­rum bazı kar­deş­le­ri­miz ho­ca­sın­dan al­dığı dersi sanki teyp gibi, böyle fo­to­kopi gibi alı­yordu; fakat namaz kıl­mı­yordu. Bir takım dün­yevî şey­ler al­dı­lar ama ne­ti­ce­sinde on­la­rın ilim­leri ha­lâ­veti ol­ma­yan, fay­dası ol­ma­yan bir hale geldi. Ta­le­be­le­ri­mizi takva üze­rine ye­tiş­tir­me­miz, iba­detle, ta­atle teç­hiz et­me­miz za­ru­reti var­dır. Bu şe­kilde baş­larsa o ilim­ler ha­yırlı olur. Ba­kı­nız, es­ki­le­ri­miz bir ta­raf­tan sarf nahiv ile meş­gul olur­ken ta­le­be­lere bir ta­raf­tan da ah­la­ken güzel ol­ma­ları için bir ders oku­tur­lar­mış. İkindi dersi ya da kol­tuk dersi ola­rak isim ve­rir­lerdi. Ta­ri­kat-ı Mu­ham­me­diyye oku­tu­lurdu. Niçin? Ta­le­be­nin ah­lakı güzel olsun diye. Ta­le­be­nin ah­la­kı­nın güzel ol­ma­sını ön­ce­den ho­ca­lar ni­zama, dü­zene koy­muş­lardı. Bu kub­be­nin al­tında ye­ti­şen ve ken­dini bu­raya vak­fe­den ho­ca­la­rı­mız­dan biri olan Hüs­rev Efendi Ho­ca­mız derdi ki 11 defa Ta­ri­kat-ı Mu­ham­me­diy­yeyi okut­tum. Ta­le­beye oku­tu­yor ta­biki. Şimdi var mı böyle ders oku­tan bir yer. Ta­le­be­nin ah­lakı güzel olsun diye bir ders bizim ila­hi­yat­la­rı­mızda ve­sa­i­rede oku­nu­yor mu, yok. Hele hele eha­dîs-i ne­be­vi­yeyi ihmâl etmek, ona iti­bar et­me­mek de fe­la­ket­le­rin en bü­yük­le­rin­den­dir. eha­dîs-i şe­ri­feyi red­det­tik­ten sonra, Âyet-i ke­rîme an­la­şıl­maz hale ge­li­yor. O zaman da âyet-i ke­rî­me­leri kendi sakîm ve akîm olan fi­kir­leri ile an­la­şıl­maz bir hale ge­ti­ri­yor­lar.

  • Güzel ahlak noktasında en büyük paylardan biri de aileye düşüyor diyebilir miyiz?

El­bette ilk iş evden ve ai­le­den baş­lar. Onun için ho­ca­zâ­de­le­rin hoca ye­tiş­mesi çok ha­yırlı bir iştir. Çünkü o bir­çok eseri oku­ma­dan bilir. Kendi nef­simi dü­şü­nü­yo­rum da ai­le­min, an­ne­min, ba­ba­mın, ho­ca­la­rı­mın üze­rim­deki et­kisi bü­yük­tür. On­lar­dan gör­dü­ğüm şey­ler zih­nimde sabit kal­mış. İlim ya mü­da­re­se­den sa­tır­dan, ya da ho­ca­e­fen­di­nin ha­re­kâ­tını gör­mek su­reti ile­dir ki o ha­re­kât da insan için ilim­dir. Ra­sû­lul­lah Efen­di­miz’in ha­re­kâ­tı­nın Ashab-ı Kirâm’a ilim ol­duğu gibi. Fakat hoca ki; ken­disi iba­de­tini yap­mı­yor ondan sonra efen­dim hangi ün­vana sahip olursa olsun… Bir kere namaz kıl­mı­yor; öyle bir in­sa­nın hangi işini biz iti­bara ala­ca­ğız. O da on­ları bil­diği halde, bana okut­tuğu halde tat­bik et­mi­yor. O zaman efen­dim şey­ta­nın ves­ve­sesi ge­li­yor: Sen de onun gibi ol canım, o da bak senin gibi oku­muş da şu hale gel­miş.

  • Hocalarımızın, öğrendikleri ilimleri tatbik ederek insanlara örnek olma zaruretleri vardır değil mi hocam?

Eski med­re­se­le­ri­mize ba­kı­nız: Med­rese ile cami bir araya ge­ti­ril­miş­tir. Med­re­sede otu­rup kal­kı­yor; ca­mide iba­det edi­yor, namaz kı­lı­yor ve ders oku­tu­yor. Bu vecih ile ha­ki­ka­ten o med­re­se­den ye­ti­şen ho­ca­e­fendi tam bu mes­le­ğin ehli olu­yor. Bugün ma­a­le­sef, şim­diki ho­ca­la­rı­mı­zın bir­çok­ları hiç­bir vecih ile ca­miye git­me­miş, ca­mi­den uzak kal­mış, ce­ma­atle namaz kıl­mayı hiç ken­di­sine, nefs-i em­ma­re­sine alış­tır­ma­mış, ondan sonra da bu insan üm­me­tin önüne ge­çince ne ya­pa­cak? Ken­disi o âde­tini takip et­tiği zaman mil­le­tin üze­rinde de hiç­bir et­kisi olmaz. O se­beple bunu in­san­la­rın dü­şün­mesi lazım. Efen­dim bir tabir var­dır ya “İlim mü­mi­nin bir kay­bı­dır nerde bu­lursa kimde bu­lursa alır.” Amma bunu her zaman da insan tef­rik ede­mez.

  • Maalesef ümmet-i Muhammed’in kaybı olan ilmi günümüzde herkes bulduğunu iddia ediyor. Ve buldukları bu ilimden kendilerince fetvalar veriyor. Halkımız da onların verdikleri fetvalarla baş başa bırakılıyor. Fetva vermek, fetva verebilmek kimlerin hakkıdır?

O fetva me­se­lesi ayrı çok ince bir şey­dir Çok mühim çok zor da bir me­se­le­dir. Fetva ver­meye cüret ve ce­sa­ret gös­ter­mek -Hadis-i Şerif’te de beyan edil­diği gibi- ce­hen­neme ce­sa­retle atıl­maya ben­zer. Onun için Ashab-ı kiram bir fet­vayı ver­mek için bir­bir­le­rine at­fe­der­ler. O ona o ona ha­vale eder­lerdi. Her­kes ben bu işin eh­li­yim ben önce söy­le­ye­yim de­mi­yor çünkü ola­bi­lir ki benim zih­nimde farklı şey­ler ol­muş­tur isa­bet etmem diye ken­di­sini ve­bale at­mı­yor. Zahid efendi ho­ca­mı­zın Ma­ka­lat’ında Hu­tû­ratu’t-Te­serrû’ fi’l-Fetva (Fet­vada Acele Et­me­nin Teh­li­ke­leri) isimli ma­ka­lesi var­dır. Bu okun­ması ge­re­ken çok mühim bir ma­ka­le­dir.

  • Bu şuura sahip bir ilim talebesinin meydana gelmesi nasıl mümkün olabilir, ilme talip bir kişide hangi vasıflar aranmalıdır?

İn­sa­noğlu, benî Âdem Allah’ın müm­taz bir mah­lû­ku­dur. Hadis-i Şerif’te “Her çocuk İslam fıt­ratı üzere doğar. Fıt­rat-ı İs­lâ­miyye onda mev­cut­tur. Onun icap­la­rını ye­rine ge­ti­rir ama anne ba­bası Ya­hudi olursa onu Ya­hudi yapar, Me­cusi olursa onu Me­cusi yapar.” buy­ru­lu­yor. Fakat onu kendi ha­line bı­ra­kır­san, ona kimse tesir et­mezse Allah’ın tev­hi­dini o bulur diye ki­tap­larda ya­zı­yor. Ço­cuk­la­rı­mızı fi­la­nın ço­cuğu fa­la­nın ço­cuğu diye ayır­ma­dan Allah’ın halk et­tiği o güzel yav­ruya güzel şey­ler öğ­ret­ti­ği­miz tak­tirde ne­tice ala­bi­li­riz. Onun için biz tah­dit et­me­yiz. Bazı ço­cuk­lar var ki hazır ka­bi­li­yeti iti­ba­riyle, ai­le­den ge­lişi iti­ba­riyle ai­le­den al­dığı bir takım güzel me­zi­yet­leri mu­ha­faza etti ise o ta­le­beyi ter­cih eder insan. Öne alır ki daha ko­lay­dır bunu eğit­mesi.

Meş­hur­dur Hz. Fatih dev­le­tin büt­çe­sini tes­bit ede­ceği zaman en çok mas­rafı ta­le­beye tah­sis et­ti­rir­miş. De­miş­ler ki “Sul­ta­nım bu ta­le­be­nin içe­ri­sin­den ciddi ye­ti­şe­cek kimse ancak bunun onda biri ka­dar­dır.” Fatih şöyle demiş: “İşte o onda bi­rini bul­mak için bu mas­ra­fın ye­rine ko­yul­ması la­zım­dır. Hiç ten­kis edil­me­ye­cek­tir.”

Biz ta­le­beyi, ta­lebe gel­diği zaman talim et­meye takat et­me­li­yiz, ta­lebe red­de­dil­mez, yeter ki ta­lebe hay­laz­lık yap­mı­yor olsun. Ta­le­be­le­ri­mizi hoş kar­şı­la­ya­ca­ğız, on­lara şef­kat ede­ce­ğiz. Bir anne baba ev­lat­la­rına nasıl mu­a­mele edi­yorsa biz de öyle ya­pa­ca­ğız.

  • Belirli bir yaşa ulaştığında anne baba tarafından çocuğa bir takım mesuliyetler verilir. Bu mesuliyetlerle çocuk her geçen gün biraz daha büyür ve cemiyette kendi kendine ayakta durabilecek seviyeye ulaşır. İlim talebesi için de böyle bir yol izlenebilir mi. Öğrenirken öğreten bir talebe düşünebilir miyiz?

O çok çok gü­zel­dir. O ted­ris me­se­lesi efen­dim, es­ki­den bir med­re­sede bir oda­nın sa­hibi var onun ya­nına çömez diye bir kimse ve­ri­lir, o çömez de­ni­len kimse oda­nın esas sa­hibi olan bü­yü­ğüne karşı hiz­met et­mekte. Me­sela odayı silip sü­pür­mekte, yemek ha­zır­la­makta falan yar­dımcı olur o da ona ders oku­tur. O şe­kilde onu ye­tiş­ti­rir ni­ha­yet bir gün hoca mezun olup git­tiği zaman o odaya hâkim olur.

Bir başka husus daha vardı. Onu son­ra­dan zem et­meye baş­la­dı­lar ama onun da mâ­nâsı üç aylar gel­diği zaman tatil ya­pı­lır, Ra­ma­zan Ayı girdi mi ders devam etmez. Biz Mısır’a git­ti­ği­miz zaman Ezher’de usul öy­leydi. Ra­ma­zan Ayı’nda ders tatil olur. Ta­lebe tat­bi­kata çıkar halk ara­sına da­ğı­lır; hafız ise mu­ka­bele okur, imam­lık yapar; hafız de­ğilse vaaz eder. O vaazı eden hoca ola­cak ta­le­be­leri halk o çağ­dan tanır. Hem halk on­la­rın hem de onlar hal­kın me­zi­yet­le­rin­den ha­ber­dar olurdu. Bun­lar ile­ride hal­kın gön­lünde ye­tiş­miş ho­ca­e­fen­di­ler olur. Biz yurt­larda orada bu­rada ço­cuk­ları kendi hal­le­rine bı­ra­kı­yo­ruz. Hazır yiyip içi­yor­lar. Fakat o me­zi­yet­ler de bir insan ye­tiş­ti­re­mi­yo­ruz.

  • Biliyoruz ki eski âlimlerimizin rahle-i tedrislerinden sayısız talebeler geçmiştir. Fakat onların her biri hocasına tam manasıyla varis olamamıştır. Hocasına varis olabilecek, üstadının icazeti almaya lâyık bir talebede ne gibi vasıflar aranmalıdır?

Bir kere eski usûle göre tek­mil-i nusah lazım. Tek­mil-i nusah Em­sile’de baş­lar Şerh-i Akaid’de biter.

Ta­le­bede ica­zet is­tih­kakı ta­hak­kuk et­tiği tak­dirde ho­ca­e­fendi bu ema­neti ona tak­dim eder. Ay­rıca o ica­zet­na­me­nin so­nunda na­si­hat­ler var­dır, yine ica­zet veren ho­ca­dan Ra­sû­lul­lah’a kadar bir sil­sile be­lir­til­mek­te­dir, bu sil­sile bizim reh­ber­le­ri­miz, muh­teda bih­le­ri­miz­dir. Bu ica­zeti al­mayı hak eden ta­lebe, sil­si­le­deki ho­ca­la­rın isim­le­rini gör­dükçe ken­disi de on­lara layık bir ta­lebe olma gay­re­tinde olur. Ben o yolu takip ede­ce­ğim diye elin­den gelen gay­reti sarf eder. İca­zet ni­ha­ye­tinde Rah­me­ten lil-âle­min olan Ha­temu’l En­biya (s.a.v) Efen­di­miz’e ula­şır. Bu ara­daki va­sı­ta­lar bizim ona ulaş­ma­mız için­dir.

  • isterseniz hocam. Yetişebildiğiniz, derslerinde bulunma imkânına sahip olduğunuz hocalarınızdan sizi en çok etkileyen bir tanesinden bizlere biraz bahseder misiniz?

Ben İs­tan­bul’a gel­di­ğimde ilk hocam Ali Hay­dar Efendi idi. Bu ca­mide is­ti­fade ede­bil­di­ğim ho­ca­la­rım ara­sında Gü­mül­ci­neli Mus­tafa Efendi, Fatih Camii’nin baş imamı fa­zi­letli Ömer Efendi, Hüs­rev Efendi ve Sü­ley­man Efendi’yi – ki o ca­miin baş kay­yımı idi – sa­ya­bi­li­rim. Bu hoca efen­di­ler­den te­der­rüs etmek su­re­tiyle is­ti­fade et­mi­şiz­dir. Bun­lar biz­zat ders al­dı­ğım ho­ca­la­rım­dan­dır. Bu ho­ca­la­rı­mın hal­le­ri­nin bizim üze­ri­mizde çok büyük te­sir­leri ol­muş­tur. Âdeta ben ba­bam­dan gör­dü­ğümü bu­rada daha te’kit etmiş oldum. Bizim evi­mizde el­ham­dü­lil­lah bir an’ane­miz var­dır. Babam, dedem, baba ta­ra­fım anne ta­ra­fım hep ho­ca­lar­dan mü­te­şek­kil­dir.

Ondan sonra Mısır’a git­ti­ği­miz zaman Zâhid Efendi, Mus­tafa Sabri Efendi gibi ho­ca­la­rı­mızla bir arada bu­lun­dum. Sonra Ezher ule­ma­sın­dan ho­ca­e­fen­di­ler me­sela Mu­ham­med Ab­dul­veh­hab Bu­hayrî ho­ca­mız… Ahmed Fehmi Ebu’s-Sunne ho­ca­mız… Çok kâmil ve mü­kem­mel zat­lardı. On­la­rın ders­leri, mec­lis­leri bizi zevk yâb ederdi.O mec­lis­le­rin zev­kini hiç unu­ta­mam.

Efen­dim ho­ca­la­rı­mın her biri benim için an­la­tıl­maz ehem­mi­yete sa­hip­tir.

Allah cüm­le­sine rah­met etsin.

Te­şek­kür edi­yo­ruz.