Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Kâinatın Anahtarı Besmele

18. Sayı · 2010/2

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

El­ham­du­lil­lahi Rabbi-l âle­min, ves­sa­latu ves­se­lamu ala Ra­sû­lina Mu­ham­me­din ve alihi ve sah­bihi ec­main.

El­ham­du­lil­lah’a Ham­dele, Sa­la­va­tul­lah’a Sal­vele, La­i­la­he­il­lal­lah’a Hel­lele, La­havle ve­la­kuv­vete il­la­bil­lah’a Hav­kale den­diği gibi, Bis­mil­la­hir­rah­ma­nir­ra­him’e de Bes­mele denir.

Bis­mil­lah, İsim ke­li­me­si­nin, Lafza-i Celal olan “Allah” ismi şe­ri­fine muzaf ol­ma­sıyla, mey­dana gel­miş bir ter­kip­tir. Ma­nası ise Allah’ın adıyla de­mek­tir. Rah­man ve Rahim isim­le­ri­nin Allah ismi şe­ri­fine sıfat ola­rak gel­me­siyle de cüm­le­nin ma­nası “Rah­man ve Rahim olan Allah’ın adıyla” demek olur. Hangi iş ya­pı­lı­yorsa, o işin fi­i­li­nin ma­na­sını alır. Misal ola­rak, ye­meye baş­la­yan, bes­me­leyi çek­ti­ğinde ma­nası, Rah­man ve Rahim olan Allah’ın adıyla yi­yo­rum, hay­van bo­ğaz­la­yan, Allah’ın adıyla ke­si­yo­rum, oku­yan kimse, Rah­man ve Rahim olan Allah’ın adıyla oku­yo­rum, su içen, Allah’ın adıyla içi­yo­rum, ma­na­la­rını içe­rir. Hu­lasa, hangi iş ya­pı­lı­yorsa, o işin fi­i­li­nin ma­na­sıyla demek olur.

Bes­mele, Fa­tiha-ı Şe­rife’nin bi­rinci ayeti mi, yoksa her su­re­nin ba­şında o su­re­den bir ayet mi veya daha sonra nazil olan Neml su­re­sin­den bir ayet olup, aynı za­manda diğer su­re­leri bir­bi­rin­den ayı­ran birer fa­sıla ola­rak mı kul­la­nıl­mış­tır. Bu husus, İslam âlim­leri ara­sında farklı gö­rüş­lerle izah edil­miş­tir.

Me­dine, Basra, Şam kurra ve fa­kih­leri bes­mele, ne Fa­tiha’dan bir ayet ne de başka su­re­ler­den bir ayet­tir. Ancak bes­mele, su­re­leri bir­bi­rin­den ayırt etmek ve te­ber­rük mak­sa­dıyla baş­la­mak için­dir. O ba­kım­dan na­maz­larda aşi­kâr ola­rak okun­maz. Ebu Ha­nife haz­ret­leri ve ona tabi olan­la­rın mez­hebi de böy­le­dir. İmam Mu­ham­med’in, “Bes­mele iki ka­pağı ara­sın­daki Kuran’dan bir ayeti ke­rime’dir.” di­ye­rek, Neml su­re­sin­deki bes­me­leye işa­ret et­mesi ve su­re­leri bir­bi­rin­den ayı­ran birer fa­sıla ol­duğu gö­rüşü bunun en uygun ola­nı­dır.

Mekke, Kufe kurra ve fa­kih­le­rine göre ise, bes­mele Fa­tiha’dan ve her su­re­den birer ayet­tir. O ba­kım­dan na­maz­larda aşi­kâra okur­lar. İmam Şafi ve ta­le­be­le­ri­nin gö­rüşü de böy­le­dir.1

İbn-i Abbas’dan ri­va­yet edil­di­ğine göre; Bes­mele-i Şe­rife, nazil olun­caya kadar Ra­sû­lul­lah (s.a.v), Kuran su­re­le­ri­nin ne ile ayırt edi­le­ce­ğini bil­mi­yordu. Bes­mele-i Şe­rife inince, do­ku­zuncu sure olan Tevbe su­resi hariç, diğer su­re­ler bir­bi­rin­den bes­mele ile ay­rıl­mış oldu. Ra­sû­lul­lah (s.a.v) bir şey yaz­dı­ra­cağı zaman Alak su­re­sin­deki -Ya­ra­tan Rabbi’nin adıyla oku- em­rine bi­naen Bis­mil­lah, Bis­mi­kel­la­humme veya Bis­mil­la­hir­rah­man diye yaz­dı­rırdı. Neml Su­resi nazil ol­duk­tan sonra, Bis­mil­la­hir­rah­ma­nir­ra­him diye yaz­dır­maya baş­ladı.

Gelen ilk va­hiyle Pey­gam­be­ri­miz (s.a.v), Allah (c.c)’ın is­miyle oku­makla em­ro­lun­muştu. Bun­dan sonra inen diğer su­re­ler -Fa­tiha da dâhil olmak üzere- Neml su­resi nazil olun­caya kadar, baş­la­rında ha­liyle bes­mele bu­lun­mu­yordu. Nüzul sı­ra­sına göre ter­tip olun­muş Hz. Osman Mus­hafı’nda Fa­tiha be­şinci, Neml su­resi kırk se­ki­zinci sı­rada, İbn-i Abbas Mus­hafı’nda ise, Fa­tiha al­tıncı, Neml su­resi ise, kırk be­şinci, Cafer-i Sadık Mus­hafı’nda ise, Neml su­resi, kırk ye­dinci sı­ra­lar­da­dır. Bu du­rumda, diğer su­re­le­rin ba­şın­dan birer ayet ol­ma­dığı gibi, Fa­tiha-ı Şe­rife’nin de bi­rinci ayeti ol­ma­dığı or­ta­da­dır. İbn-i Abbas’ın ri­va­yeti de bunu teyit et­mek­te­dir.

İmam Ahmet, İmam Bu­hari, Ebu Davud, Nesei ve İbni Mace’nin Said İbn-i Mu­alla’dan ri­va­yet et­tik­leri bir Hadis-i Şe­rifte, Pey­gam­be­ri­miz (s.a.v) Said İbn-i Mu­alla’ya: “Mes­cit­ten çık­ma­dan önce sana Kuran’da ki en büyük su­reyi haber ve­re­yim mi diye sordu. Ve O ‘El­hamdü lil­lahi rab­bil âle­min’dir. O, Seb’al-Me­sani ve Bana ve­ri­len en büyük Kuran’dır” dedi ve bes­me­leyi Fa­tiha’dan bir ayet ola­rak say­madı.

İmam Müs­lim’in, Enes İbni Malik (r.a)’dan ri­va­yet et­tiği bir Hadis-i Şe­rifte Enes (r.a): “Ben Ra­sû­lul­lah (s.a.v)’ın, Ebu Bekir ve Ömer’in ar­ka­sında namaz kıl­dım. Onlar ‘El­ham­du­lil­lahi rab­bil ale­min’le na­maza baş­lar­lar, ne kı­ra­a­tin ba­şında, ne de, so­nunda Bis­mil­la­hir­rah­ma­nir­ra­him’i oku­maz­lardı.” de­miş­tir.

Yine İmam Müs­lim, Ebu Hu­reyre (r.a)’den nak­let­tiği bir Hadis-i Kudsi’de Allah Teala şöyle bu­yu­rur: “Ben na­mazı ku­lumla kendi aramda ikiye böl­düm. Ku­luma da, is­te­diği var­dır. Kul ‘El­ham­du­lil­lahi rab­bil âle­min’ derse, Allah Teala bu­yu­rur ki, kulum bana ham­detti, beni övdü. Kul ‘Er­rah­ma­nir­ra­him’ de­di­ğinde, Allah Teala bu­yu­rur ki, kulum beni öv­güde aşırı gitti. Kul, ‘Ma­liki yev­mid­din’ de­yince, Cenab-ı Hak bu­yu­rur ki, kulum beni yü­celtti, beni ulu­ladı. Başka bir ri­va­yette ise, kulum işini bana ha­vale etti. Kul,’ İy­yake na’budü ve iy­yake nes­tei’n’ de­yince, bu ku­lumla benim aram­da­dır ve ku­luma da is­te­diği var­dır. Kul, ‘İh­di­nes­sı­rata’l-müs­te­kim sı­ra­tal­le­zine en’amte aley­him ğayri’l-meğ­dubi aley­him vele-ddal­lin’ de­yince bu ku­lu­ma­dır. Ken­di­sine de is­te­diği var­dır.” Bu­ra­dan da, an­la­şıl­dığı üzere Fa­tiha’nın kul ile Mevla ara­sın­daki bö­lüş­tü­rül­me­sinde bes­mele Fa­tiha’dan bir ayet sa­yıl­ma­mış­tır.

Ra­sû­lul­lah (s.a.v) Efen­di­miz­den gü­nü­müze kadar uzun za­man­lar, asır­lar geç­me­sine rağ­men, Me­dine-i Mü­nev­vere’de, O’nun Mes­cid-i Sa­a­deti’nde gü­nü­müze kadar Fa­tiha-i Şe­rife, imam­lar ta­ra­fın­dan cehri namaz kı­rat­la­rında aşi­kâra oku­nur­ken, Bes­mele hala gizli okun­maya devam et­mek­te­dir. Bütün bun­lar­dan an­la­şı­lan Bes­mele’nin ne Fa­tiha-i Şe­rife’den ne de, diğer su­re­le­rin ba­şın­dan birer ayet ol­ma­yıp sa­dece ku­ran­dan bir Ayet-i Ke­rime ol­duğu ka­na­a­tini kuv­vet­len­dir­mek­te­dir. Val­lahu A’lemü bis­se­vap.

Bes­mele bütün ki­tap­la­rın anah­tarı ol­duğu gibi Kur’an-ı Kerim’in de anah­ta­rı­dır. Levh-i mah­fuza ka­le­min ilk çe­kil­di­ğinde ya­zı­lan­dır. Âdem aley­his­se­lama ilk inen bes­me­le­dir. Müş­rik­ler iş­le­rine baş­la­dık­la­rında ken­di­le­ri­nin kabul et­tik­leri ilah­la­rı­nın ad­la­rıyla – bis­mil­lat vel uzza- diye baş­lar­lar­ken, Mu­vah­hit­le­rin de iş­le­rine baş­lar­ken bes­mele ile baş­la­ma­ları is­ten­miş­tir.’’Ya­ra­tan Rab­bi­nin adıyla oku’’2 Bu­rada sıfat isim olan, Rab isim sı­fatı kul­la­nıl­mak su­re­tiyle, ya­ra­tan Rab­bin özel adı olan –Allah- İsmi Şe­rifi ile baş­lan­ması is­ten­miş­tir. Bir hadis-i Şe­rifte: “Önem arz eden her işin ba­şında, Allah’ın zik­riyle baş­lan­mazsa, o işin so­nunda be­re­ket olmaz.”3 buy­ru­la­rak bu ismin Allah İsmi Şe­rifi ol­duğu açık­lan­mış­tır.

Bes­me­le­nin fa­zi­leti;

1- Her işe ve söze bes­mele ile baş­la­ma­lı­dır. Bir Hadis-i Şe­rifte: “Hangi iş olursa olsun, o işe, Bis­mil­la­hir­rah­ma­nir­ra­him di­ye­rek baş­lan­mazsa, o işin sonu be­re­ket­ten ko­puk­tur.”4

Sünen-i Da­ra­kutni’de Ebu Hu­reyre (r.a) dan nak­le­di­len bir Hadis-i Şe­rifte: “Önem arz eden her işin ba­şında, Allah’ın zik­riyle baş­lan­mazsa, o işin so­nunda be­re­ket olmaz.” Yine Müs­ned-i Ab­dur­rez­zak’ta: “Önem arz eden her sözün ba­şında, Allah’ın zik­riyle baş­lan­mazsa, o sözün so­nunda hayır olmaz.”

2- Bes­mele has­ta­lık­lara şi­fa­dır. Ali ibn-i Ebi Talip Bis­mil­lah hak­kında şöyle de­miş­tir:

Bes­mele bütün has­ta­lık­lara şifa ve bütün ilaç­lara yar­dım­cı­dır.5

Osman İbni Ebi’l-As; Müs­lü­man ol­duk­tan beri, vü­cu­dunda bir ağrı bu­lun­du­ğunu Ra­sû­lul­lah (s.a.v)’a şi­kâ­yet etti. Ra­sû­lul­lah (s.a.v) ona, “Elini vü­cu­dun­dan ağ­rı­yan yerin üze­rine koy ve üç defa Bis­mil­lah de ve yedi kere de, -euzu bi iz­ze­til­lahi ve kud­re­tihi min şerri ma ecid ve uha­zir –Allah’ın (c.c) izzet ve kud­re­tiyle, ta­sa­la­nıp, acı duy­du­ğu­mun şer­rin­den sı­ğı­nı­rım- de.” bu­yurdu.

3- Bes­me­leyi oku­yanla be­ra­ber dağ­lar da zik­re­der. Dey­lemi’nin Hz. Aişe (r.anha)’dan ri­va­yet et­ti­ğine göre, O şöyle söy­le­miş­tir. “Bis­mil­la­hir­rah­ma­nir­ra­him” nazil olunca, Mekke eh­li­nin de, yan­kı­sını du­ya­cak va­zi­yette dağ­lar uğul­dadı. Mek­keli müş­rik­ler, Mu­ham­med dağ­ları bile bü­yü­ledi, de­yince, Allah Teala Mekke eh­li­nin üzer­le­rini göl­ge­le­ye­cek bir sis gön­derdi ve Ra­sû­lul­lah (s.a.v); kim ina­na­rak “Bis­mil­la­hir­rah­ma­nir­ra­him”i okursa, dağ­lar da onunla be­ra­ber tes­bih eder. Ancak o, bu tes­bihi du­ya­maz.” bu­yur­du­lar.

4- Bes­me­leyi güzel yazan mağ­fi­ret edi­lir. Hz. Ali Efen­di­miz bir ada­mın Bes­mele yaz­dı­ğını gö­rünce ona şöyle dedi; Onu güzel yaz. Çünkü onu bir adam güzel yazdı da, mağ­fi­ret edildi.

5- Bes­me­leyi oku­yana çok mü­kâ­fat ve­ri­lir. Dey­lemi İbni Mesud (r.a)’dan nak­let­ti­ğine göre, Ra­sû­lul­lah (s.a.v), “Kim Bis­mil­la­hir­rah­ma­nir­ra­him’i okursa, Allah Teala her har­fine dört bin sevap yazar. Ondan dört bin günah siler ve onun de­re­ce­sini dört bin kat yük­sel­tir.” bu­yur­du­lar.

6- Bes­me­leyi oku­yan Şey­tan aley­hilla’neyi sefil eder. Bir adam Ra­sû­lul­lah (s.a.v)’ın hu­zu­runda “Şey­tan sefil olsun” dedi. Ra­sû­lul­lah (s.a.v), böyle deme, böyle de­yince o büyür. Ancak, “Bis­mil­la­hir­rah­ma­nir­ra­him” de. Bu onu sinek kadar olun­caya kadar kü­çül­tür, bu­yur­du­lar.6

7- Bes­mele Ce­hen­nem ze­ba­ni­le­rine karşı kal­kan olur. Veki, Ameş’den, o da Vail’den, Vail de, Ab­dul­lah İbni Mesud’dan ri­va­yet et­ti­ğine göre, o şöyle de­miş­tir. “Kim ken­di­sini, Allah Teala’nın on dokuz Ze­ba­ni­sin­den kur­tar­ma­sını is­terse, “Bis­mil­la­hir­rah­ma­nir­ra­him”i oku­sun. Allah Teala, Bes­mele’nin her har­fini, on dokuz ze­ba­ni­nin her bi­rine karşı, birer kal­kan yapar. Çünkü Bes­mele’nin harf­le­ri­nin sa­yısı, ce­hen­nem eh­li­nin me­lek­leri olan Ze­ba­ni­le­rin sa­yısı kadar on do­kuz­dur. Kur’an’da; “(Sakar) üze­rinde on dokuz(mu­ha­fız melek var­dır.)” Müd­des­sir7: Bu Me­lek­ler bütün iş­le­rinde, “Bis­mil­la­hir­rah­ma­nir­ra­him” der­ler. On­la­rın kuv­vet­leri Bes­me­le­den­dir. Yani Bes­mele ile bes­le­nir­ler. Ya­pa­cak­ları iş hu­su­sunda Bes­mele ile bilgi sa­hibi olur­lar. Bes­mele ile va­zife, so­rum­lu­lu­ğunu üzer­le­rine alır­lar.8 buy­rul­muş­tur.

8- Bes­mele ile ai­le­sine varan ki­şi­nin ev­ladı ha­yırlı olur. Her­kes dünya ha­ya­tında bir­çok iyi­lik­lere ulaş­mayı, bun­la­rın ba­şında da, ter­bi­yeli güzel ah­laklı, edebi ye­rinde, ölü­mün­den sonra ken­di­sine hayır duada bu­lu­nan ha­yırlı ev­lat­lar ister. Kö­tü­lük­lere bu­laş­mış, her­kese zarar veren, di­nin­den ima­nın­dan ha­beri ol­ma­yan fena ve ha­yır­sız ev­lat­ları ise hiç arzu etmez.

Bunun için eş­le­rin sağ­lam bir inanca sahip ol­ma­ları, sahih bir ni­kâha sahip olup bunu ko­ru­mak için azami gay­reti sarf et­me­leri, ken­di­leri he­lâ­lın­dan bes­len­dik­leri gibi ev­lat­la­rını da he­lâ­lın­dan bek­le­me­leri ge­re­kir. Bunun yanı sıra, ai­le­sine git­mek is­te­di­ğinde de, Ra­sû­lul­lah (s.a.v) şöyle de­me­sini, tav­siye et­mek­te­dir: “Allah’ın adıyla… Allah’ım bizi şey­tan­dan uzak tut. Şey­tan aley­hilla’neyi de, bizi rı­zık­lan­dır­dı­ğın­dan uzak tut.” derse ve bu bir­leş­me­den ken­di­le­rine bir evlat tak­dir edi­lip ve­ri­lirse, şey­tan o ev­lada ebe­di­yen zarar ve­re­mez.9

9- Bes­mele cin­ni­lere karşı ki­şi­nin av­re­tini örten el­bise olur. Tir­mizi ve İbni Mace’nin ri­va­yet et­tiği bir Hadis-i Şerif’te, Ra­sû­lul­lah (s.a.v), “He­lâya gir­di­ğinde, âde­moğ­lu­nun avret ma­halli ile cin­ni­ler ara­sın­daki örtü, Bis­mil­lah de­mek­tir” diye bu­yur­du­lar. İnsan el­bi­se­le­rini çı­ka­ra­cağı zaman, Bes­mele çek­ti­ğinde, onun el­bi­sesi bes­mele olur. Şayet bes­mele çe­kil­mezse, şey­tan ve cin­ni­ler ki­şi­nin avret ma­hal­le­rine şahit olur­lar.

10- Evden dı­şa­rıya çı­ka­cak olan, Bes­mele ile çı­karsa bu onun için ko­ruma kal­kanı olur. Osman İbni Affan (r.a) Ra­sû­lul­lah (s.a.v) Efen­di­mi­zin şöyle de­di­ğini nak­let­miş­tir. Yol­cu­luk veya başka bir iş için evin­den çık­mak is­te­yen bir Müs­lü­man, dı­şarı çı­kar­ken; “Bis­mil­lah, amentü bil­lâh, I’te­semtü bil­lâh, te­vek­keltü alal­lah, la havle ve la kuv­vete illa bil­lâh” derse, bu çı­kı­şın hayrı ile rı­zık­lan­dı­rı­lır ve bu çı­kı­şın şerri ken­di­sin­den uzak­laş­tı­rı­lır.

11- Müş­kül ve zor bir du­rumla karşı kar­şıya ka­lın­dı­ğında bes­mele ve hav­ke­leye devam edi­lirse, be­la­la­rın kalk­ma­sına sebep olur. Ra­sû­lul­lah (s.a.v) “Bir zora ve müş­kü­lata düş­tü­ğü­nüzde Bis­mil­la­hir­rah­ma­nir­ra­him ve vela havle vela kuv­vete illa bil­lâ­hi­la­liy­yil Azim de­yi­niz. Bu­nunla Cenab-ı Hak kula gelen envai çeşit be­la­ları geri çe­vi­rir.’10

12- Bes­mele çeken Ra­sû­lul­lah (s.a.v)’ın tav­si­ye­le­rini ye­rine ge­tir­miş olur. Ra­sû­lul­lah (s.a.v); “Ka­pını ki­litle ve Allah’ın is­mini an. Işı­ğını sön­dür ve Allah’ın is­mini an. Ka­bı­nın üs­tünü ört ve Allah’ın is­mini an. Su ka­bı­nın ağ­zını bağla ve Allah’ın adını an.”

Ge­miye bin­dik­le­rinde de­nizde bo­ğul­ma­mak için üm­me­ti­min ga­ran­tisi, ‘’Bis­mil­lahi’l-me­liki, bis­mil­lahi mec­raha ve mür­saha, inne rabbi le­ğa­fu­rur­ra­him.’’ de­me­le­ri­dir.11

Ra­sû­lul­lah (s.a.v) Ömer İbni Ebi Se­leme’ye: “Ey çocuk, Allah’ın adını an. Sağ elinle önün­den ye. Çünkü Şey­tan aley­hilla’ne, Allah Teala’nın adı­nın üze­rine anıl­ma­dığı ye­meye el koyar. Ve bu­yurdu hay­vanı bo­ğaz­la­yan, Allah’ın adını ana­rak bo­ğaz­la­sın.

Allah (c.c)’ın adıyla sön­dür. Yemek ka­bı­nın üs­tünü Allah (c.c)’ın adıyla ört. Su­yunu (üs­tünü) Allah’ın adıyla kapa.)”diye emir bu­yur­du­lar.

Da­re­kutni, Aişe va­li­de­miz­den nak­let­ti­ğine göre, Ra­sû­lul­lah (s.a.v), su ka­bını tut­tu­ğunda önce Bis­mil­lah der sonra suyu eline dö­kerdi.’ de­miş­tir.

Hü­lasa, in­sa­nın elini ve aya­ğını at­tığı her işe, ko­nu­şa­cağı her söze bes­mele ile baş­la­ması, İslam’ın güzel sün­net­le­rin­den bir sün­ne­ti­dir. Ha­yırlı iş­le­rin ka­pı­sını açan, şer iş­le­rin ka­pı­sını ki­lit­le­yen bes­mele ile günah olan iş­lere baş­la­mak caiz de­ğil­dir. Baş­lan­mışsa günah bı­ra­kı­lır ve is­tiğ­far edi­lir.

Bes­mele ile baş­la­yan her ha­yırlı işin ne­ti­cesi Allah’a ula­şır. Bes­me­le­siz baş­la­yan her iş de, Allah’a ulaş­mak­tan mah­rum olur.

Ve âhiru da’vana eni’l-hamdu lil­lahi rabbi’l-ale­min.

  1. Keşşaf, c.1, s.21.
  2. Darekutni, c.1, s.229.
  3. İbn-i kesir, c.1, s.18.
  4. Kurtubi, c.1, s.95.
  5. Darekutni, c.1, s.229.
  6. Kurtubi, c.1, s.98.
  7. Müzzemmil, 74/30.
  8. a.g.y.
  9. Devau’l-Müslimin, Ahmed Ziyauddin Gümüşhanevi
  10. Kurtubi, c.1, s.98.
  11. Alak, 96/1.