Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Kefilim Olur musun?

33. Sayı · 2014/1

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Sa­habe-i Kiram’dan Ab­dul­lah İbni Mes’ud (r.a.) Pey­gam­ber Efen­di­mi­zin (sal­lal­lahu aleyhi ve sel­lem) şöyle bu­yur­du­ğunu nak­let­miş­tir:

Bi­le­rek faizi yiyen, ye­di­ren, ona kâ­tip­lik eden, bi­le­rek ona şa­hit­likte bu­lu­nan kimse, dövme yapan ve gü­zel­lik için yap­tı­ran­lar Kı­ya­met günü Mu­ham­med’in dili ile la­nete uğ­ra­mış­lar­dır. (Müs­lim, Mu­sa­kât 105)

Her yerde onlar var. O halde her şey­leri ile meş­ru­lar mı?

Fıkhî bir hüküm ver­mek ni­ye­tinde de­ği­liz. Ancak; onun içki, kumar, na­maz­sız­lık, yalan kadar yay­gın bir günah ol­du­ğunu da bi­li­yo­ruz. Belki on­lar­dan daha çok. Son za­man­larda hem zi­hin­le­ri­mizde hem de sos­yal ha­ya­tı­mızda do­ku­nul­maz­lık ka­za­na­rak gün­de­mi­miz­den uzak­laş­mış bir günah. Hatta ya­kı­nı­mıza bir şube açılsa ne­re­deyse yol­dan ve za­man­dan ka­zan­dı­ğı­mıza se­vi­ne­cek du­rum­da­yız. Ta­be­la­ları, sem­bol­leri bizim için tik­sin­di­rici ol­mak­tan uzak­laştı. Cad­de­le­rin en dik­kat çe­kici yer­leri on­lara ait ve sal­ta­nat­la­rın­dan kimse ra­hat­sız değil. Yani o do­ku­nul­maz gü­nah­lar ara­sında bam­başka bir yere sahip oldu. Kötü alış­kan­lık­lar­dan bah­se­di­le­bi­li­yor, al­kol­den, es­rar­dan, rüş­vet­ten ama o hep “gün­dem dışı” bir günah.

Bu kadar do­ku­nul­maz ol­ma­sına, ko­nu­şul­ma­ma­sına rağ­men ondan bah­se­dil­di­ğinde, yine mi? diye ha­yıf­lan­ma­lara sebep ola­cak kadar da sı­kıcı kabul edi­len bir konu. Vel­ha­sıl adı da, ken­disi de, bah­se­dil­mesi de, ya­zıl­ması da ayrı bir dert. Çünkü o faiz. Mo­dern ha­ya­tı­mı­zın bir par­çası. Çünkü onsuz ‘ik­ti­sat’ olmaz. Eko­no­mi­nin vaz­ge­çil­mezi. Onun yüz­desi önemli, ar­tışı önemli, dü­şüşü fe­la­ket, çık­ması en­dişe ve­rici.…

Fıkhî bir hüküm verme se­la­hi­ye­tinde de­ği­liz, id­di­a­sında da. Bir “me­se­leyi” pey­gam­be­ri­mi­zin bir buy­ruğu ışı­ğında tek­rar gün­cel­le­mek ge­rek­ti­ğine ina­nı­yo­ruz. Hepsi sa­dece bu. Evet, bi­li­yo­ruz he­pi­mi­zin ce­binde bir ban­kaya ait kart var. He­pi­mi­zin bu­lun­duğu so­kakta, yoksa en yakın so­kakta mu­hak­kak bir banka şu­besi veya şu­be­nin ye­rini ala­cak bir cihaz mu­hak­kak var. He­pi­mi­zin en basit iş­lem­leri için bile söz­ge­limi bir vergi için mu­hak­kak on­lara uğ­ra­dığı mu­hak­kak…

Bu sa­yı­lan­lar­dan hiç­biri söz ko­nusu ku­ru­luş­ları ha­ya­tın “za­rûrî” un­suru gör­me­mize ma­za­ret ol­ma­malı. Ya da bun­lar­dan hiç­biri “ruh­sat” olanı “azi­mete” dö­nüş­tür­me­mize sebep ol­ma­malı. Ayet-i ke­ri­me­nin tek­rar tek­rar te­celli et­me­sini is­ti­yor­muş gibi ‘bu da bir nevi ti­ca­ret gi­bi­dir’ de­dirt­me­meli. Hâl­buki Allah alış­ve­rişi helal faizi haram kıldı il­kesi, ima­nı­mı­zın de­ğiş­mez ha­ki­ka­ti­dir. Oysa bir iş­ye­ri­nin ti­cari ka­zancı ile bir te­fe­ci­nin gayr-i meşru ka­zancı zi­hin­lerde bir tu­tul­maya baş­landı. Oysa ben­zet­meye zor­la­yan­lar için ben­zer­lik­ler, ayırt ede­bil­mek is­te­yen­ler için ne kadar çok ‘fark’ var­dır.

Ce­bi­mizde falan ku­ru­lu­şun ban­ka­ma­tiği var diye rahat rahat bu­ra­larda ça­lış­mayı, bu ku­ru­luş­larla kre­dili işlem yap­mayı, kredi çe­kene şa­hit­lik et­meyi mazur gör­me­miz ge­re­kir mi? En azın­dan zih­nen bunun uygun ola­bi­le­ce­ğini bir an bile dü­şün­me­min ima­nım için ne kadar büyük teh­like ol­du­ğu­nun far­kında mıyım?

Ke­fi­lim olur musun?

Ke­fî­lim olur musun? so­ru­suna hemen evet di­ye­mi­yo­ruz. Çünkü bu so­ru­nun nes­nesi me­se­le­nin ma­hi­yeti açı­sın­dan son de­rece mühim. Ben falan mü’mine borç­la­na­ca­ğım ölür­sem bor­cuma kefil olur musun? şek­linde bir soru olsa gücüm ye­terse evet di­ye­bi­li­rim. Mü’min kar­de­şime bu ma­nada kefil ola­bi­li­rim. Tek şartla ki keyfî, kon­fora da­yalı bir borç de­ğilse bu. Bu ara­mız­daki kar­deş­lik hu­ku­ku­nun tabii bir so­nucu.

Ancak soru ban­ka­lar­dan alı­na­cak bir kre­diye pro­se­dür ta­mam­lan­sın diye ya­pı­la­cak bir ke­fa­letse durum de­ğiş­me­li­dir. Acaba öde­ye­mezse gibi bir soru ye­rine, acaba benim bu iş­leme ke­fa­le­ti­min sün­net­teki kar­şı­lığı nedir so­rusu zihni meş­gul et­me­li­dir.

Sev­gili Pey­gam­be­ri­mi­zin; “Allah’a ortak koş­mak, sihir, ci­na­yet, if­tira” gibi gü­nah­larla bir arada ve fe­la­ket ola­rak isim­len­dir­diği ‘faiz’ (Bu­hârî, Ve­sâyâ, 23) bu mu­a­me­le­nin mer­ke­zinde mi? Bu te­red­düt ge­rek­tir­me­yen bir soru ve ce­vabı evet. Bu mu­a­me­le­nin tam mer­ke­zinde riba var. Bunun ni­te­li­ğini falan ki­şi­le­rin olur ver­mesi, za­ru­ret di­ye­rek fetva ver­me­leri de­ğiş­tir­mez. Bunun adı her ha­lü­karda ri­ba­dır.

İş­lemi yazan/temsilciliğini yapan ve kefil olana lanet;

Yu­ka­rı­daki Pey­gam­ber tav­si­yesi böyle bir iş­lemi sa­dece alan ve veren ara­sında ce­re­yan eden bir işlem ola­rak ele alı­na­ma­ya­ca­ğını gös­ter­mek­te­dir. Gü­nü­müzde de uy­gu­lan­dığı şekli ile faiz ‘alan’, ‘veren’, ‘bu iş­lemi yü­rü­ten görevli/çalışan/memur’, ‘kefil’. Dört un­surlu bu iş­le­min ve ta­raf­la­rın resmî mu­a­me­le­nin ta­mam­lan­ması için pro­se­dür un­sur­lar ola­rak gö­rül­me­mesi ge­rek­tiği açık­tır.

Ban­ka­la­rın ka­pı­sın­daki gü­ven­lik me­mur­ları, içe­ride gişe gö­rev­li­leri, he­sap­ları kont­rol eden de­net­le­yici, şu­be­nin ba­şın­daki şef­ler ve mü­dür­ler şek­linde lis­teyi uza­ta­bi­li­riz. Ancak cümle her ha­lü­karda ha­dis­teki ‘katib’ ifa­desi ile özet­le­nir. Çünkü hadis kı­ya­mete kadar şamil ola­cak öz­lükte bir ifade ile bu faiz iş­le­mini kayıt al­tına alan züm­reyi tek ke­lime ile özet­le­miş­tir: “kâtib”

So­rum­lu­luk veya rahat günah iş­le­ye­bilme so­rum­suz­lu­ğunda bu dört sınıf or­tak­tır. Şu du­rumda ar­ka­daş ha­tırı için, ak­ra­ba­lık hu­kuku için böyle bir ve­bale gir­mekle Hz. Pey­gam­be­rin ih­tarı ara­sında ter­cih yap­mak du­ru­munda kal­ma­ma­lı­yız. Ke­fi­lim olur musun? so­ru­su­nun mu­ha­tabı ol­du­ğu­muzda zih­ni­mize ya borç öden­mezse en­di­şesi ye­rine ya ben de büyük bir so­rum­lu­luk al­tında gi­rer­sem gel­me­li­dir.

Hayra ve­sîle olma he­ve­si­miz var. Ha­yırda ya­rışma id­di­a­mız ve bun­dan bek­len­ti­le­ri­miz de var. Ancak bun­lar kadar ha­rama ve­sîle olmak gibi bir en­di­şe­miz de ol­malı. Omuz­la­rı­mızda yük­se­le­cek bir ha­ra­mın bizim için ‘şerde bir çığır açan…’ ha­di­sin­deki gibi Kâbil olmak riski demek ol­du­ğunu bir kez daha göz­den ge­çi­re­bil­me­li­yiz. Bizim gö­nüllü bir şe­kilde, ar­ka­daş­lık ha­tı­rına aç­tı­ğı­mız bir yol­dan belki de bir eve rızık gi­re­cek, belki o yol bir ev ola­cak. O ev ve rızık mü’min­ler­den bi­ri­nin eti ke­miği ola­cak. Bir gün ge­le­cek o evde Kur’an hat­me­di­le­cek, namaz cd’leri ço­cuk­lara eği­tim amaçlı iz­let­ti­ri­le­cek, pe­da­gog­lara gi­di­le­cek, ayet-ha­disli eği­tim uz­man­ları şun­ları yapın çocuk din­dar ola­cak di­ye­cek­ler ancak o evden Kur’an’ın bir ayeti için her şeyi göze alan bir mü’min ma­a­zal­lah çık­ma­ya­cak. An­la­masa bile Allah’ın her şeye kadir ol­du­ğuna iman eden bir mü’min çık­ma­ya­cak. Kadir ke­li­me­si­nin fi­lo­lo­jik kö­künü bilen biri ye­ti­şe­cek ye­tiş­me­sine de da­mar­la­rın­daki hamur bir türlü imana dö­nüş­tü­re­me­ye­cek bunu. Belki de buna o doğ­du­ğunda Ona ilk Kur’an’ı he­diye eden çok sev­diği am­cası sebep ol­muştu. Çünkü O ba­ba­sını kı­ra­ma­ya­rak sa­hilde al­dık­ları ev kre­di­sine şa­hit­lik ya­pa­rak kefil ol­muştu…

Ne­sil­le­ri­mi­zin ima­nını (ilmini/bilgisini/kariyerini de­mi­yo­ruz) riske ede­cek bir iş tek­lif edi­yo­rum sana; Ke­fî­lim olur musun?