Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Söyleşi

Allah’ım! Bizleri Zâhirî ve Batınî Her Türlü Fuhşiyattan Uzak Eyle.

Söyleşi:

Söyleşiyi yapan: Murat Yılmaz, İbrahim Esad Ergen

33. Sayı · 2014/1

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

M. Emin SARAÇ Ho­ca­e­fendi ile…

Muhterem hocam, Peygamber Efendimiz (s.a.v) bizlere, güzel ahlakı tamamlamak için gönderildiğini bildiriyor. Bu durumda onun ümmetinden olan bir kimse için de en büyük gayelerden biri güzel ahlak sahibi olmaktır, diyebilir miyiz?

El­bette. Ahlak-ı ha­mîde el­bette çok mü­him­dir. Ra­sû­lul­lah Efen­di­miz de Kur’an-ı Kerim’de biz­lere bu vas­fıyla ta­nı­tıl­ma­mış mıdır?

وَإِنَّكَ لَعَلَىٰ خُلُقٍ عَظِيمٍ

“Hiç şüp­he­siz ki sen pek yük­sek bir ahlak üze­re­sin.” (Kalem, 68/4)

Ve yine Kur’an-ı Kerim’de Ra­sû­lul­lah Efen­di­miz’in her hâl ve ha­re­kâ­tı­nın biz­ler için nü­mûne-i im­ti­sal ol­duğu de­fa­atle beyan edil­miş­tir.

لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ

“An­dol­sun ki en güzel mi­sal­ler siz­ler için Ra­sû­lul­lah’ta top­lan­mış­tır.” (Ahzab, 33/21)

Bir nebze Arapça tah­sil eden­ler bilir. Zik­ret­ti­ği­miz ayet-i ke­ri­mede de var olan “fî” harf-i cerri zarf ifade eder. Yani bütün güzel has­let­ler, misal alın­ması ge­re­ken güzel ah­la­kın ta­mamı Ra­sû­lul­lah Efen­di­miz’de top­lan­mış­tır.

Bu du­rumda Ra­sû­lul­lah Efen­di­mi­zin her şeyi biz­ler için mi­sal­dir. Nasıl ki namaz kıl­mayı, oruç tut­mayı ondan öğ­re­ni­yor­sak in­san­larla mu­a­me­le­le­ri­mizi de, ah­la­kı­mı­zın nasıl ol­ması ge­rek­ti­ğini de ondan öğ­re­ne­ce­ğiz. O her ko­nuda örnek al­dı­ğı­mız ye­gâne kim­se­dir.

Tek­rar ede­lim, onun gibi iti­kat ede­ce­ğiz. Bize öğ­ret­tiği iti­ka­dın dı­şına çık­ma­ya­ca­ğız. Amel­le­ri­mizde, fi­il­le­ri­mizde, güzel sî­re­ti­mizde yani her şe­yi­miz ama her şe­yi­mizde Ra­sû­lul­lah’ı örnek ala­ca­ğız.

Muhterem hocam, sîretimizin güzelleşmesi yani kalbimize güzel ahlakın yerleşebilmesi aynı zamanda kalbimizin kötülüklerden temizlenmesi manasına geliyor. Bu kötülüklerden biri olarak hased için neler diyebiliriz?

Hased, baş­ka­sın­daki ni­me­tin ondan zâil olup sa­dece ken­di­sinde ol­ma­sını is­te­mek­tir. Bende ol­ma­dığı tak­dirde onda da ol­ma­sın de­mek­tir. Hatta bende olsa bile
onun elinde olan güzel ni­met­le­rin yok ol­ma­sını is­te­mek­tir. Ne dün­ya­lık olsun ne de ahi­ret­lik, kendi dı­şın­daki hiç­bir kim­se­den güzel iş­le­rin mey­dana gel­me­sini is­te­me­mek­tir. Hâl­buki Müs­lü­mana ya­kı­şan dün­ya­mızda da ahi­re­ti­mizde de iyi olan şey­leri ken­di­miz için is­te­di­ği­miz gibi din kar­de­şi­miz için de is­te­mek­tir.

Pey­gam­ber Efen­di­miz (s.a.v) de böyle ol­ma­sını öğ­re­ti­yor biz­lere. Hem de ima­nı­mı­zın ke­mâle er­me­si­nin şartı ola­rak öğ­re­ti­yor Ra­sû­lul­lah Efen­di­miz:

“Siz­den bi­ri­niz kendi nefsi için is­te­di­ğini müs­lü­man kar­deşi için de is­te­me­dikçe kâmil mü’min ola­maz.”

Hem… Şey­ta­nın Allah ka­tın­dan tard olun­ma­sı­nın, ko­vul­ma­sı­nın se­be­bi­dir de hased. Ha­se­din ilk tec­rü­be­sini şey­tanda gö­rü­yo­ruz. Ne­ti­ce­sinde ne ol­du­ğunu da he­pi­miz bi­li­yo­ruz: Ebedî lâ­nete maruz kaldı… O ana kadar ken­di­sinde var olan bütün me­zi­yet­ler bir anda ter­sine döndü. Sanki hepsi eri­yip gitti.

Ra­su­lul­lah Efen­di­miz bu­yu­ru­yor­lar ya: “Ate­şin odunu yakıp bi­tir­mesi gibi hased de in­sa­nın gü­zel­lik­le­rini yer bi­ti­rir.”

Hased in­sa­nın amel­le­rini yakar, yok eder. Böyle bir ne­ti­ceye gö­tü­ren dü­şünce hiç şüphe yok ki kötü ah­lak­lar­dan bi­ri­dir. Hem de en çir­kin ah­lak­lar­dan bi­ri­dir.

Bu çirkin ahlakın sebebi olarak neyi zikredebiliriz?

Ha­se­din bir değil, nef­sâ­ni­yet, enâ­ni­yet gibi bir­çok se­bebi var­dır.

Bu se­bep­le­rin ba­şında enâ­ni­yeti sa­ya­bi­li­riz. Ben ola­yım da baş­kası ol­ma­sın. Ben her şeye hâkim ola­yım. En güzel has­let­ler sa­dece bende olsun. Bende, benim ce­ma­a­timde, benim sev­di­ğim kim­se­lerde…

Muhterem hocam, işaret buyurduğunuz gibi hasedin en çok tezahür ettiği yerler maalesef dinimizi daha iyi yaşama gayesiyle bir araya gelen cemaatler. Bu durum cemaatleşmenin menfi bir şey olduğu manasına gelebilir mi?

Hayır, ne mü­na­se­bet. El­bette ki ce­maat ola­lım ama ga­ye­miz Allah’ın di­nine sım­sıkı sa­rıl­mak ol­malı başka bir şey değil. Hem de bütün ha­linde, tef­ri­kaya mahal ver­me­den. Rab­bi­miz de öyle bu­yu­ru­yor ya:

وَاعْتَصِمُواْ بِحَبْلِ اللّهِ جَمِيعًا وَلاَ تَفَرَّقُواْ

“He­pi­niz top­tan, sım­sıkı bir şe­kilde Allah’ın ipine sa­rı­lın. Par­ça­la­nıp ay­rıl­ma­yın.” (Âl-i İmran, 3/109)

Toplu ola­rak ya­pış­tık­tan sonra sakın ha dik­kat, gö­zü­nüzü dört açın ay­rı­lığa düşüp de bir­bi­ri­nize düş­man ke­sil­me­yin.

Böyle ol­duk­tan sonra, bir­bi­ri­mi­zin aley­hinde bu­lun­ma­yıp, hak yolda he­pi­miz bir­bi­ri­mize des­tek ola­rak iler­le­dik­ten sonra ce­maat ol­ma­nın ne kö­tü­lüğü ola­bi­lir. Keşke in­sa­nı­mız bu gibi bir­lik­te­lik­ler se­be­biyle hak hukuk bilen, na­ma­zını gü­zelce kılan, ahlak-ı ha­sene sa­hibi, bu dine hiz­met etme gay­re­tiyle yanıp tu­tu­şan kim­se­ler ola­rak ye­tişse. Bun­lar ne güzel has­let­ler.

Ama benim bu­lun­du­ğum ce­ma­at­ten başka hiç­bir yerde fayda yok­tur demek, on­la­rın aleyh­le­rine ça­lış­mak, bu mey­danda sa­dece ben ola­yım, benim hâ­ki­mi­ye­tim olsun demek, bir de sahip ol­duğu hâ­ki­mi­yeti bâtıl yolda, hak yol­da­ki­le­rin ön­le­rini ke­se­cek şe­kilde kul­lan­mak, bâtıl ter­tip­ler içinde olmak… bun­lara sebep ola­caksa ce­ma­a­tin rah­me­tin­den söz edi­le­bi­lir mi? Böyle ni­yet­ler İslam üm­me­tini par­ça­la­mak­tan başka bir şey de­ğil­dir ki bu da şey­ta­nın ya­pa­cağı bir iştir.

Muhterem hocam, ilk hasetçi olarak bilinen şeytanın ilim sahibi olması, sadece bilginin kötü ahlaka mani olmadığını bize gösteriyor. Bu gibi kötü ahlaklardan korunmak için, kurtulmak için neler yapılmalıdır?

Hased gibi kötü ah­lak­lar­dan ta­ma­men kur­tul­mak müm­kün­dür demek kolay değil. Ama sü­rekli gay­ret ede­ce­ğiz. Çünkü biz im­ti­han­da­yız. Kötü şey­ler­den ken­di­mizi ko­ru­mak için hem fik­ri­mizle hem fi­i­li­mizle gay­ret ede­ce­ğiz.

Ön­ce­likle ha­se­din kö­tü­lük­le­rini ilmen öğ­ren­me­miz ge­re­kir. Bu hu­susta ya­zıl­mış, ah­lâ­kı­mızı gü­zel­leş­tir­mek için ka­leme alın­mış çok kıy­metli eser­ler mev­cut. On­lara mü­ra­caat et­meyi ihmal et­me­me­li­yiz. Me­sela, Ta­rî­kat-ı Mu­ham­me­diye, İhya-u ulû­mid­din’de bu ba­his­ler tek­rar tek­rar okun­malı.

Ba­kı­nız! Mem­le­ke­ti­mi­zin ule­mâsı ne güzel dü­şün­müş­ler. Med­re­se­lerde ta­lebe iba­reyi biraz ge­liş­tir­di­ğinde Ta­rî­kat-ı Mu­ham­me­diye oku­tur­lar­mış ki ah­lâkı güzel olsun. Bu ta­lebe ho­ca­e­fendi ola­cak. Güzel misal ol­malı âleme… Çünkü ho­ca­e­fendi takip edi­len kim­se­dir. Yal­nız va­az­la­rın­daki söz­leri değil, yap­tık­ları ha­re­ket­leri de bizim için örnek ve mi­sal­dir. On­la­rın yap­tık­ları amel­ler isa­betli ol­ma­lı­dır. O halde in­san­la­rın mi­sali ola­cak kim­se­ler ev­vela ken­di­leri güzel ah­lâklı ol­ma­lı­lar.

Ah­la­kı­mızı kö­tü­lük­ler­den ko­ru­ya­bil­me­nin en emin yol­la­rın­dan biri de gö­rüş­tü­ğü­müz in­san­ları sâ­lih­ler ara­sın­dan seç­mek­tir. Bu ter­ci­hi­miz, güzel ahlak sa­hibi ol­ma­nın ya­nında bu ha­li­mi­zin mu­ha­fa­zası için de ge­rek­li­dir. Çünkü ah­lakta si­ra­yet etme hu­su­si­yeti var­dır. Ayet-i ke­ri­mede de takva ehli olu­nuz em­ri­nin hemen aka­binde sâ­lih­lerle, sa­dık­larla bir­likte ol­ma­mı­zın is­ten­mesi buna işa­ret et­mek­te­dir di­ye­bi­li­riz:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللّهَ وَكُونُواْ مَعَ الصَّادِقِينَ

“Ey iman eden­ler! Allah’tan kor­kun ve sa­dık­larla be­ra­ber olun.” (Tevbe, 9/119)

Güzel in­san­larla temas et­me­nin fay­dası çok­tur. Hele de tah­sil ha­ya­tında.

İnsan ken­di­sin­den is­ti­fade ede­ceği, ilim öğ­re­ne­ceği ho­ca­la­rını se­çer­ken de çok dik­katli ol­ma­lı­dır. Zira hoca ken­di­sine im­re­ne­ce­ği­miz, müs­tak­belde ken­disi gibi olmak is­te­di­ği­miz in­san­dır.

Bun­lara dik­kat eder­ken bir yan­dan da Rab­bi­mize ah­la­kı­mızı gü­zel­leş­tir­mesi için ni­yazda bu­lu­na­ca­ğız. Pey­gam­ber Efen­di­mi­zin ay­naya ba­kar­ken yap­ma­mızı tav­siye bu­yur­duğu bir dua var­dır. Bu duaya sü­rekli devam et­me­miz ge­re­kir:

اَللَّهُمَّ اَحْسِنْ خُلُقِی كَمَا اَحْسَنْتَ خَلْقِی

“Ya rabbi! Hil­ka­timi (ya­ra­tı­lı­şımı) güzel ey­le­di­ğin gibi ah­la­kımı da güzel eyle.”

Biz Allah Teâlâ’nın güzel ya­rat­tığı bir mah­lû­kuz. Eşref-i mah­lû­kat, efdal-i mah­lû­kat, ahsen-i mah­lû­kat olan in­sa­nız. Sahip ol­du­ğu­muz bu im­ti­yazı bize Allah Teâlâ ihsan et­miş­tir. Güzel ah­la­kı­mızı da Allah’tan is­te­riz.

Pey­gam­ber Efen­di­miz başka bir hadis-i şe­rif­le­rinde de biz­lere

اللَّهُمَّ جَنِّبْنَا الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَ مَا بَطَنَ

“Allah’ım! Zâ­hirî ve ba­tınî her türlü fuh­şi­yatı biz­ler­den uzak eyle.” du­a­sını öğ­re­ti­yor­lar.

İşte bu du­a­daki ba­tınî fuh­şi­yat­tan mak­sat hased, riya, ucb gibi kötü ah­lak­lar­dır.

Hâsıl-ı kelam; di­ye­bi­li­riz ki bize düşen her an için “Ya Rabbi! Kötü ah­lak­lar­dan bizi koru.” di­ye­rek şey­ta­nın şer­rin­den Allah’a sı­ğın­mak­tır. Çünkü şey­tan bizi daima kö­tü­lük­lere sevk eder. İn­sa­nın zih­nine kötü ves­ve­se­ler ge­ti­rir. Bu kötü ves­ve­se­le­rin ne­ti­cesi de, Allah mu­ha­faza, in­sanı azaba sü­rük­le­yen kötü fi­il­ler­dir.

Muhterem hocam, son olarak, hasedin kötülüğüne dair sizin talebelik yıllarınızda şahit olduğunuz bir hatıranız var mı, öğrenebilir miyiz?

Ha­ya­tımda hiç unu­ta­ma­dı­ğım bir ha­dise var­dır. İlim ta­le­be­si­nin ha­sede müb­tela ol­ma­sı­nın ne çir­kin bir şey ol­du­ğunu gör­düm bu ha­di­seyle.

Mısır’a git­mez­den evvel bir süre kal­dı­ğım Bağ­dat’ta, daha önce Tür­kiye’den oraya tah­sile git­miş bir­kaç ar­ka­da­şın ara­la­rında geçen ha­dise. Ta­le­be­ler­den bir ikisi im­ti­han için ken­di­le­rin­den daha iyi bilen ar­ka­daş­la­rına gi­di­yor­lar. O ar­ka­daş­ları ne diyor: Biz şimdi der­si­mizi be­ra­ber ça­lı­şa­bi­li­riz. Amma bir şartla. Biz ders yap­tık­tan sonra fi­lanca kim­seye gi­de­ce­ğiz ve onu meş­gul ede­ce­ğiz. Tâki im­ti­handa mu­vaf­fak ola­ma­sın. Bu tez­gâh son­ra­dan pek çok ar­ka­da­şın hu­zu­runda ifşa ol­muştu. Bu ha­di­seye şahit ol­du­ğumda ne di­ye­ce­ğimi şa­şır­mış­tım. Bu ha­dise benim Bağ­dat’tan kaç­mama sebep oldu di­ye­bi­li­rim. Allah ko­ru­sun ya Rabbi. Bütün kö­tü­lük­le­rin hepsi ah­lak­tan ge­çi­yor.

Bir me­sele daha ha­tır­lat­mak is­te­rim:

Ha­set­ten ko­run­ma­nın bir yolu da ar­ka­daş­la­rı­mı­zın gı­ya­bında on­lara dua et­mek­tir. On­la­rın ba­şa­rı­ları için ni­yazda bu­lun­mak­tır.

Bunu çok tec­rübe et­mi­şim­dir. Me­sela, Mısır’da tah­sil­dey­ken im­ti­han­la­rı­mız bize çok zor ge­lirdi. Farklı bir li­sanda ol­duğu için. Biz de haf­ta­lar ön­ce­sin­den ça­lış­maya baş­lar­dık. Bu ça­lış­ma­la­rıma bir de ar­ka­daş­la­rıma dua et­meyi ek­ler­dim. İsim isim zik­ret­tik­le­rim olurdu du­a­la­rımda.

Çünkü Pey­gam­ber Efen­di­mi­zin müj­de­sini hep ha­tı­rımda tu­tar­dım:

“Bir kimse Müs­lü­man kar­de­şine gı­ya­bında dua ederse yanı ba­şın­daki melek de

وَلَكَ مِثْلُ ذَلِكَ

is­te­di­ğin şey­ler aynen senin için de olsun di­ye­rek ona dua eder.”

İşte bu gibi du­a­lar ha­sede mani ola­cak­tır in­şa­al­lah.