Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Söyleşi

Enver Baytan Hocaefendi ile Tesettür’e Dair…

Söyleşi:

Söyleşiyi yapan: Abdulkerim Malkoç

19. Sayı · 2010/3

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Te­set­tü­rün Kur’an ve Sün­net­teki de­lil­leri ne­ler­dir? Te­set­tü­rün belli bir ta­rifi var mıdır?

Te­set­tür, ör­tünme de­mek­tir. Şer’an ma­nası: vü­cütta ör­tül­mesi em­re­di­len yer­leri ört­mek de­mek­tir. Er­kek­lerde ayrı ha­nım­larda ayrı ör­tünme emir­leri var­dır, ona göre el­bi­se­leri var­dır. Erkek er­kek­lere ait el­bise ile ör­tü­nür, hanım ha­nım­lara ait ol­duğu bi­li­nen el­bi­se­le­riyle ör­tü­nür­ler. Hiç­bir erkek, hanım el­bi­se­siyle ör­tün­mez. Onun şe­refi erkek el­bi­sesi için­de­dir. Keza hiç­bir hanım da erkek el­bi­se­sini giy­mez. Ör­tün­me­sini ha­nım­lara tah­sis edil­miş el­bi­se­lerle temin eder, bu şe­kilde ör­tü­lür. Me­sela pan­to­lon giy­mez Müs­lü­man Hanım. Niçin? Çünkü er­keğe tah­sis edil­miş­tir. Onun da şe­refi ha­nım­lara ait olan kisve içinde ör­tün­mek­tir. Şe­ref­leri böyle bi­lin­meli.

Şimdi üç ayet-i ce­lile meali ve­re­lim on­lar­dan an­la­şı­lan bir kere an­la­şıl­sın:

Nur su­re­si­nin 30. Ayet-i ce­li­le­sinde, er­kek­lere şöyle bir emir ve­ri­li­yor ve pey­gam­be­ri­mize, bunu teb­liğ et, diye de emir buy­ru­lu­yor. “Mü’min er­kek­lere söyle göz­le­rini ha­ram­dan sa­kın­sın­lar ve na­mus­la­rını ko­ru­sun­lar. Bu ken­di­leri için çok temiz bir ha­re­ket­tir. Şüp­he­siz ki Allah, kul­la­rı­nın ne ya­pa­cak­la­rın­dan ha­ber­dar­dır.” Bu­rada gö­rül­düğü gibi göz­le­rini ha­rama bak­mak­tan, ayıp bir şey gör­mek­ten sa­kın­sın­lar. Bu­rada an­la­şı­lan; göz; kö­tü­lü­ğün, zi­na­nın pos­ta­cı­sı­dır. Er­kek­le­rin göz­le­rini ha­ram­dan sa­kı­na­bil­me­leri için kar­şı­la­rında bu­lu­nan ha­nım­la­rın ör­tülü ol­ması lazım. Ha­nım­la­rın da kö­tü­lük­ten sa­kın­ma­ları için er­kek­le­rin em­re­di­len şe­kilde ör­tülü ol­ması ge­re­kir. Te­set­tür em­rine işa­ret, bu­rada var. Te­set­tür em­re­di­li­yor. Şimdi ge­çe­lim ha­nım­lara em­re­di­len te­set­türe. Onlar da te­set­tür, te­pe­den to­puğa ka­dar­dır. Pey­gam­be­ri­mize şöyle teb­liğ edil­mesi em­re­dil­miş: “Mümin ka­dın­lara da söyle, göz­le­rini ha­ram­dan sa­kın­sın­lar, na­mus­la­rını ko­ru­sun­lar, zî­net­le­rini aç­ma­sın­lar.” Bu­rada er­kek­ten farklı: zî­net­le­rini aç­ma­sın­lar, bun­lar­dan gö­rü­nen kısmı (yüz, eller, ayak­lar) müs­tesna, ba­şör­tü­le­rini ya­ka­la­rı­nın üze­rini ka­pa­ta­cak şe­kilde koy­sun­lar.” Ger­da­nını ör­te­cek şe­kilde ko­ya­cak. Bu sefer bu zî­net­ler gö­rün­me­ye­cek. Zaten zî­net­leri böyle ört­mek­ten mak­sat sa­dece o al­tın­lar değil, on­la­rın bu­lun­duğu yer­ler: boyun me­sela. Bo­yuna altın ta­kı­yor­lar, bun­lar ör­tü­le­cek. Bu ayet-i ce­li­leye göre bu­rada ha­nım­lara te­set­tü­rün ge­rek­tiği açıkça em­re­dil­miş­tir. Bugün bu ayet-i ke­rime üze­rinde an­la­yışı yan­lış, ilmi az, dü­şün­cesi-ter­bi­yesi kıt olan bazı bizim saf­taki kim­se­ler, Efen­dim şöy­leydi, böy­leydi, diye ba­şör­tü­sünü ha­fife al­maya ça­lı­şı­yor­lar. Ne kadar za­vallı in­san­lar var. Senin işin gücün yok mu! Tâ Pey­gam­beri Zîşân Efen­di­miz za­ma­nın­dan iti­ba­ren ba­şör­tüsü, Pey­gam­beri Zîşân ta­ra­fın­dan em­re­dil­diği gibi, ashâb-ı kirâm nasıl em­re­dil­diyse aynen devam et­tir­miş­tir. Müc­te­hid imam­lar, ic­ti­had­la­rını ashâb-ı ki­râmı göz­den ge­çi­re­rek Pey­gam­beri Zişan Efen­di­miz’in on­lara nasıl öğ­ret­ti­ğine de ba­ka­rak ki­tap­la­rını yaz­mış­lar­dır. O ki­tap­larda, ba­şör­tüsü ha­nım­lara farz­dır, bunda zerre kadar şüphe yok­tur. Bu böyle iken ‘Kur’ân’a yeni yorum ge­tirme’ ve­sâ­ire gibi boş laf­larla böyle bazı şey­ler söy­lü­yor­lar. O laf­lar boşa git­tiği gibi ken­di­le­rini de boş­luğa dü­şü­rü­yor­lar. Bu sefer on­lara mec­bu­ren diğer alim­ler ve bütün Müs­lü­man­lar ina­na­maz hale ge­li­yor. Müs­lü­man derin dü­şü­nür, bak­tı­ğında ib­retle bakar, din­le­di­ğini de fi­ra­setle din­ler, o şe­kilde be­nim­ser veya red­de­der. Müs­lü­man’ın vasfı budur. Eğer bunu yap­mı­yorsa o müs­lü­ma­nın ima­nında za­fi­yet var­dır. Rasûl-i Zîşân Efen­di­miz (s.a.v): “Mü’minin ince ba­kı­şın­dan sa­kı­nın, çünkü o Allah’ın nuru ile bakar.” Bu­yur­muş. Göz­lüğü ona gö­re­dir, kalbi ona gö­re­dir, kalbi nur­lu­dur. Onun göz­lüğü de öyle gös­te­rir ki ka­ran­lığı ayı­rır, ay­dın­lığı ayı­rır ve kalbe ona göre ak­set­ti­rir. Sa­kın­mak ge­re­ki­yorsa o kalp sa­hibi sa­kı­nır, kabul etmek ge­re­ki­yorsa kabul eder. Böyle bir ba­kışa sa­hip­tir mümin. El­ma­lılı Hamdi (mer­hûm) ba­şör­tüsü hak­kında şöyle söy­lü­yor: “Ba­şör­tü­le­rini ya­ka­la­rı­nın üze­rine koy­sun­lar demek; baş­la­rını, saç­la­rını, ku­lak­la­rını, bo­yun­la­rını, ger­dan­la­rını, si­ne­le­rini sım­sıkı ör­tün­sün­ler ve o halde bu emri ye­rine ge­ti­re­bi­le­cek ba­şör­tüsü kul­lan­sın­lar.” Tef­si­rinde bu cüm­le­leri yaz­mış hepsi de içinde. Baş ört­mek, öyle bir bez par­ça­sını at­makla olmaz. Bazı ha­nım­lar böyle ya­pı­yor; ku­lak­ları da mey­danda ger­dan­ları da hatta saç­la­rın da bir kısmı mey­danda. Güyâ ört­müş olu­yor. Hâl­buki ört­müş ol­mu­yor, öyle bir örtü öğ­re­til­miş de­ğil­dir. Ahzab Sû­resi’nde Ce­nabı Hakk şöyle bu­yu­ru­yor: “(İh­ti­yaç­ları için dı­şarı çı­ka­cak­ları zaman) dış el­bi­se­le­rini gi­yin­sin­ler.” Bu şe­kilde bir emir bu ayette var. Niçin? Çünkü dış el­bise baş­ka­dır, evin için­deki el­bise baş­ka­dır. Evin içinde en­tari ile do­la­şa­bi­lir, dı­şarı çı­kar­ken eve ait olan en­ta­ri­nin fe­race ve­ya­hut çar­şaf veya bugün geniş bir manto giy­me­dikçe ha­nıma dı­şarı çıkma izni yok­tur. İzin al­ma­dan dı­şarı çı­kı­yor ve eve dö­nene kadar gü­nah­kar ola­rak do­la­şı­yor bun­dan hiç şüp­hesi ol­ma­sın. Yani hanım evden çık­ma­dan önce dı­şarı çıkma izni ala­cak Cenab-ı Hakk’tan. Nasıl ala­cak? Bu ayet-i ke­ri­mede em­re­dil­diği şe­kilde, dış kis­ve­sini üze­rine gi­ye­cek sonra izin ve­rildi sa­yı­lır, dı­şarı çı­ka­bi­lir. Aksi halde dı­şarı, dış el­bi­se­sini giy­me­den çı­karsa, do­laş­tığı kadar ce­za­lan­dı­rı­lır başka ha­nım­lara da gös­te­rip kötü örnek ol­duğu için bu kö­tü­lüğü aşı­la­mış ol­duğu için ken­disi ay­rıca ce­za­lan­dı­rı­lır. Bun­ları bir hanım bil­me­li­dir. Öyle hanım var dı­şa­rıya çı­kar­ken güzel ör­tü­nür ha­nım­lık şe­refi üze­rinde gö­rü­lür.

Uya­nık bir Müs­lü­man vardı, ayak­kabı tamir eder amma boş dur­mazdı, kitap da okur. İs­tan­bul’a gel­miş mal­zeme almış, İzmit’e dö­nü­yor. Osman Efendi is­minde bir zat. Dö­ner­ken Tuzla’ya gel­miş­ler, kar­şı­sında da aynen ken­dini ma­dama ben­zet­miş, kı­ya­feti iti­ba­riyle madam gö­rü­nü­şünde bir hanım otu­ru­yor. Şu­rası açık, bu­rası açık, böyle bir hanım. Buna, ‘Be­ye­fendi, demiş, bu­rası Tuzla mı? ‘Tuzla madam’, demiş. ‘Bu­rada şi­falı su var­mış, doğru mu?’ ‘Evet madam.’ demiş. ‘Ben madam de­ği­lim!’ demiş. ‘Ne­si­niz siz?’ demiş. ‘Ben müs­lü­ma­nım.’ demiş ‘Ha­nı­me­fendi ku­sura bakma, ben kal­bi­niz­deki imanı bi­le­mem. Cenab-ı Hakk bilir. Gö­rü­nü­şü­nüz iti­ba­riyle siz bir ma­dam­sı­nız na­za­rımda, çünkü kı­ya­fe­ti­niz bir madam kı­ya­feti. Ken­di­niz gös­te­ri­yor­su­nuz bu şe­kilde…’ bunu böyle an­lattı.

Erkek de dik­kat ede­cek

Er­ke­ğin av­reti ne­resi? Şimdi bakın, ge­le­lim er­ke­ğin av­re­tine. Er­ke­ğin av­reti ne­resi, hadis-i şerif bil­di­ri­yor: “Er­ke­ğin avret yeri: gö­bek­ten iti­ba­ren diz al­tına ka­dar­dır, diz­ler de av­rete da­hil­dir.” Öy­leyse erkek de dik­kat ede­cek. Evden çı­kar­ken müm­künse vü­cu­dun ta­ma­mını ört­sün, ta­ma­mını ört­mesi sün­net­tir. Amma farz ola­rak, en az ola­rak gö­bek­ten iti­ba­ren diz ka­pa­ğına kadar olan yeri ör­te­cek. ‘Efen­dim, spor sa­ha­sına gi­di­yo­rum, deniz ke­na­rına gi­di­yo­rum, ma­halle içine gi­di­yo­rum…’ Ör­te­cek. Daha kısa olursa ora­lara gi­de­mez, izin almış sa­yıl­maz. Ora­larda kısa şey­ler giyip çı­kı­yor­lar. Spor­cu­lar, deniz ke­na­rına yüz­meye gi­di­yor­lar.. Bu şe­kilde izin almış mıdır? Hayır, izin al­ma­mış­tır, gü­nah­kâr ol­muş­tur. Ra­sû­lul­lah (s.a.v) hadis-i şe­ri­finde, er­ke­ğin vü­cu­du­nun hu­du­dunu gös­ter­miş olu­yor.

Şimdi bir hanım, ki­tap­taki kayda göre, -hür olan bir hanım- sa­çı­nın sar­kık­la­rını da ör­te­cek. Fı­kıhta bu kayıt var­dır. Saçı ne­reye kadar sar­kı­yorsa oraya kadar ör­te­cek sahih kavle göre ör­te­cek. Ra­sû­lul­lah (s.a.v) Efen­di­miz hadis-i şe­rifte “Hanım, bütün be­de­niyle av­ret­tir.” bu­yur­muş. Bu­rada ha­rici yok­tur, ancak el­leri, yüz ve ayak­ları müs­tes­na­dır. “…Evden dı­şa­rıya çık­tığı zaman eğer onun açık saçık ta­raf­ları varsa şey­tan ona göz koyar.” Böyle. Bunu açık şe­kilde bil­di­ren hadis var. Şimdi bir insan şey­tanı var­dır, bir de cin­den olan şey­tan var­dır. Han­gisi daha teh­li­ke­li­dir, sual? İn­san­dan olan şey­tan, cin­den olan­dan daha teh­li­ke­li­dir. Ayet-i ke­rime var: “Şey­ta­nın hi­lesi za­yıf­tır.” Hâl­buki insan ile il­gili olan ayette “sizin hi­le­niz pek bü­yük­tür.” ha­nım­lara buy­ru­lu­yor. Şimdi; in­sa­nın kö­tü­lüğü, öbür şey­ta­nın kö­tü­lü­ğü­nün ya­nında bazen hafif kalır. Kı­ya­met günü de hak is­te­ye­cek öbür şey­tan. Ben­den daha kö­tü­sünü bu yaptı, diye. ‘Bu sa­kın­makla mü­kel­lefti, sa­kın­madı ve kö­tü­lük yaptı, va­zi­fe­sini yap­madı; benim de va­zi­fem onu kan­dır­maktı, ben va­zi­femi yap­tı­ğım için kar­şı­lı­ğını is­te­rim. Ben va­zi­femi yapan kim­se­yim, o, kaçan bir kimse…” Şimdi haklı mı değil mi? İnsan olan ver­sin bunun ce­va­bını.

Te­set­tü­rün tıbbi yönü

Efen­dim, setr-i av­re­tin bir takım mad­de­leri var, dok­tor­lar da ge­re­ken­leri yaz­mış­lar­dır. Müc­te­hid­ler, ulemâ da gör­dük­le­rini, bil­dik­le­rini ki­tap­la­rına yaz­mış­lar­dır. Şimdi de­ni­li­yor ki: el­bi­se­ler İslâm’ın ru­huna ve tıb­bın tav­si­ye­le­rine uygun ol­malı. Bizim di­ni­miz ih­ti­sasa hür­met eder. Dok­tor­la­rın ih­ti­sa­sına da hür­met eder, onlar ne di­yor­larsa öyle gi­yin­meyi di­ni­miz dik­kate alır. Tabi ki tabîb-i hâzık-ı müs­lim ol­malı. Müs­lü­man ve uzman ol­malı, öyle rast­gele dok­tor­lar var onlar bu işin dı­şında… Evet, neler söy­le­miş onlar? El­bise ha­line mü­na­sip, edebe uygun ol­ma­lı­dır. Er­ke­ğin er­kek­lik ha­line ve mâlî ha­line uygun ol­ma­lı­dır, edebi temin eden el­bise ol­ma­lı­dır. Bu­ra­sını böyle bil­mek ge­re­kir. Ka­dın­larda el ve yüz müs­tesna, gi­ye­ceği el­bise tüm vü­cudu kap­la­ma­lı­dır. Şef­faf ol­ma­yıp, kalın ol­ma­lı­dır. Er­kek­lerde de ha­nım­larda da şef­faf, al­tını gös­te­ren el­bi­seyi giy­miş, ol­duğu gibi teni gös­te­ri­yorsa ör­tün­müş sa­yıl­maz. Te­nef­füs va­zi­fe­le­rini ak­sa­ta­cak, kan do­la­şı­mını bo­za­cak, vü­cu­dun ge­li­şi­mini en­gel­le­ye­cek kadar dar, sıkı ve be­dene ya­pı­şık şe­kilde değil; geniş ol­malı, avret uzuv­la­rını belli et­me­me­li­dir. Şimdi dar el­bise gi­yi­yor­lar ha­nım­lar.

Bir ke­re­sinde, Ge­dik­paşa’da bir camii var­dır, Emin Sinan camii. Ora­nın yolu ol­dukça ba­yır­dır aşağı doğru. Şimdi bir hanım ayak­kabı gi­yin­miş, önümde ol­duğu için gör­düm, ayak­ka­bı­nın ök­çesi aşağı yu­karı bir karış yük­sek. Bir de dar bir etek giy­miş, aya­ğını bir­bi­rin­den ayı­rıp da adım ata­cak hali kal­ma­mış. O sivri olan ökçe girdi mi iki taşın ara­sına, çattı be­laya. Hiç ak­lım­dan çık­maz, durdu kaldı. Sen misin öyle yapan, daha dün­yada ce­zanı çe­ker­sin. Ne lüzum var. Yu­karı çı­kar­ken en­gel­ler, aşağı iner­ken en­gel­ler.

Ka­dı­nın el­bi­sesi er­ke­ğin­kine, er­ke­ğin el­bi­sesi de ka­dı­nın­kine ben­ze­me­me­li­dir. Şimdi bu­rada ule­mâ­nın ti­tiz­liği var­dır. Mut­laka böyle ol­mal­dır, di­yor­lar. Hadîs-i şe­rif­ler var­dır. “Erkek el­bi­se­sine giren ka­dın­lara, kadın el­bi­se­sine bü­rü­nen er­kek­lere Allah lânet et­miş­tir.” diye bu­yu­ru­yor Ra­sû­lul­lah (s.a.v). Ken­di­si­nin de gene lanet et­tiği, başka bir hadis-i şe­ri­fin­den an­la­şı­lı­yor. Ne kadar güzel bir din, her­kes kendi cinsi içinde muh­te­rem­dir. Orada kal­masa o, yani dün­yada o şe­refe nâil olmuş in­san­lar­dan de­ğil­dir. Kâfir ka­dın­la­rın kı­ya­fe­tine uy­ma­malı. Demin buna bir işa­ret geçti. Kâfir ka­dın­la­rın kı­ya­fe­tine uyarsa ne olur? Biz zâ­hire göre hük­me­de­riz, in­san­la­rın için­deki imanı-küfrü Cenâb-ı Hakk bilir. Zâ­hirde müs­lü­man ise ona göre mu­a­mele olu­nur. Hatta mü­na­fık­lara bile Müs­lü­man mu­a­me­lesi ya­pı­lı­yor. İçinde küfür var sa­dece di­linde imanlı ol­du­ğunu söy­ler mü­na­fık. Mü­na­fı­ğın ta­nımı şudur: içinde küfrü giz­ler, di­linde de imanı söy­lerse bu adam yahut kadın mü­na­fık­tır.

İpek el­bi­seye ge­lince, ipek el­bise ve altın er­keğe niçin ya­sak­landı? Altın zinet kul­lan­mak ve ipek el­bise er­keğe yasak, niçin? Bunu dok­tor­lar araş­tır­mış­lar tes­pit­leri şu: Bir erkek ipek el­bise gi­yerse ve altın zinet de­ğerse kan do­la­şı­mını er­kekte ya­vaş­la­tı­yor; altın da aynı şeyi ya­pı­yor ama ha­nım­larda ya­vaş­lat­mı­yor. İlahî emrin hik­meti araş­tı­rı­lınca or­taya çıkan ne­tice budur. Yani bizim bi­le­bil­di­ği­miz tabi. Yoksa Allah’ın em­ri­dir diye ya­pı­lır tabi.

Bir kimse ka­ran­lı­ğın ört­me­siyle de ör­tül­müş olmaz. Bun­lar zaten fıkıh ki­tap­la­rında uzun uzun ya­zı­yor. Setr-i avret hem Hâlık’ın hem mah­lû­kun hak­kı­dır, bi­na­e­na­leyh yal­nız­ken dahi ör­tün­mek va­cip­tir. Evin içinde ya­pa­yal­nız­ken bile hiç­bir mec­bu­ri­yet ol­masa dahi avret yer­leri ör­tülü ola­cak. Hanım olsun erkek olsun fark etmez açık ola­rak do­laş­ma­ya­cak. Bir mec­bu­ri­yet varsa evin içinde baş­kası da gör­me­diği için bir de­re­ceye kadar mü­sa­ade edi­lir. Bu hem Hâlık’ın hak­kı­dır hem mah­lû­kun hak­kı­dır. Mah­lûka gös­ter­me­ye­cek çünkü ona gös­ter­mek haram, Hâlık onu öyle gör­me­ye­cek çünkü Cenâb-ı Hakk’ın be­ğe­ne­ceği şey değil. Onun için evde de elden gel­diği kadar ör­tülü olun­ması ge­re­kir, çok mec­bur olu­nursa is­tisna.

Bir de ka­deme me­se­lesi var­dır, evde çıp­lak do­laş­maya alı­şırsa do­laşa do­laşa ru­huna iz yapar, yavaş yavaş şu­raya kadar bu­raya kadar der­ken açı­lır, buna da yol açar. Buna erkek de kadın da dik­kat et­me­li­dir.

İçinde ya­şa­dığı iklim şart­la­rına göre gi­yin­meli. Tıpta ‘ha­râ­ret-i ga­ra­ziyye’ de­ni­len be­de­nin tabiî ha­ra­re­ti­nin mu­ha­fa­za­sına el­ve­rişli ol­malı. Bu da çok mühim, bu dok­tor­luğa göre bir madde amma dok­toru da din­le­mek lazım. Ki­ta­bın em­ret­tiği şe­kilde gü­zelce gi­yin­miş bir hanım, bir de Kitab’a hiç bak­ma­mış çı­rıl­çıp­lak do­laş­mış, açık yer­lerde yüz­müş böyle bir hanım… Böyle olan­lar ara­sın­daki has­ta­lar, ör­tülü olan ha­nım­la­rın ara­sın­daki has­ta­lar­dan çok daha fazla. Başı ör­tülü hanım veya erkek ile başı açık do­la­şan hanım veya erkek ara­sında da böyle fark var. Çünkü Dr. Hü­se­yin Remzi Bey bunu ‘İl­mi­hâl-i Tıbbî’ ki­ta­bında ya­zı­yor. Şimdi, beyin teş­ki­la­tını başa ko­nu­lan takke korur mu? Korur, ney­den korur? Sı­ca­ğın ve so­ğu­ğun te­si­rin­den korur. Sıcak veya soğuk hava gel­di­ğinde ilk ola­rak tak­keye vurur der­ken vü­cuda ge­lene kadar so­ğuma veya ısınma mey­dana gelir böy­lece baş ko­run­muş olur. Di­ğer­le­rini, böyle bir şey ol­ma­dı­ğın­dan doğ­ru­dan tene vurur ya da beyne vu­ru­yor, bu sefer onun beyni di­ğer­le­rin­den farklı olu­yor biraz. Be­yin­siz­lik baş­lı­yor, ba­şını ört­meyi dü­şü­ne­mi­yor.

Bir Müs­lü­man bu­lun­duğu yerde el­bi­se­si­nin te­miz­liği ne­de­niyle ken­dini belli et­meli. Bek­taşî’nin biri bir mec­liste imiş, sır­tında da kir içinde bir göm­lek var­mış. Efendi, demiş biri, ‘Sizin bu göm­le­ği­niz epeyce kir­len­miş niçin yı­ka­mı­yor­su­nuz?’ ‘Yı­ka­dım.’ demiş Bek­taşî. ‘İyi ama şimdi kirli.’ ‘Evet yı­ka­dım yine kir­lendi.’ ‘Bir daha yıka.’ demiş adam. ‘Bek­taşî de bunun üze­rine ‘Ben bu dün­yaya göm­lek yı­ka­maya gel­me­dim. Uğ­ra­şa­cak vak­tim yok.’ demiş. Bek­taşî bu, söy­le­ye­cek söz bulur elbet…

Be­de­nin lü­zum­suz ve mü­ba­la­ğalı el­bi­se­lerle süs­leme ve do­natma yo­luna git­me­meli, moda has­tası ol­ma­malı. El­bise gü­zelce ki­taba uygun ola­rak gi­yil­meli moda ta­kip­çisi ol­ma­malı. Mo­da­dır diye ne is­raf­lar ya­pı­lı­yor.

En zi­yade kıy­metli olan ve ha­ya­tın mer­kezi sa­yı­lan başı sıcak ve so­ğu­ğun fenâ te­sir­le­rin­den ko­ru­mak için başa beyaz bir şey giy­meli. Bunu da tav­siye edi­yor, beyaz renk ile siyah renk sı­cağı aynı de­re­cede red­det­mez. Beyaz olan daha fazla red­de­der­miş, öyle an­la­şı­lı­yor. Bu kafa ile ala­kalı has­ta­lık­lara karşı alı­na­cak ted­bir­le­rin en gü­ze­li­dir. Çünkü hâ­ricî ha­ra­re­tin şid­de­tini içe­riye ge­çir­me­ye­ceği gibi dâ­hil­deki ha­ra­reti de ifrat de­re­cede dı­şarı ver­mez.

Ka­dın­lar baş ve saç­la­rını ört­tük­leri gibi saç­la­rı­nın sar­kık­la­rını da ör­te­cek­ler­dir. Ka­dın­lar evden dı­şarı çı­ka­cak­ları zaman mut­laka, dış el­bi­se­le­rin­den üzer­le­rine çar­şaf fe­râce gibi bir şey giy­me­li­dir. Ka­dı­nın giy­diği el­bise güzel ve çe­kici koku sal­ma­malı, bu da di­ni­mi­zin tem­bi­hi­dir. Giyim ku­şamda mem­le­ke­tin dine uygun âde­tine mu­ha­le­fet et­me­meli. Mu­ha­le­fet ederse dik­kat çeker. Mem­le­ke­tin âde­tine mu­ha­le­fet et­me­den te­set­türü temin eden bir şey olmak üzere onu giy­me­li­dir.

El­bi­seyi bes­mele ile giy­meli, el­bi­seyi gi­yer­ken avret ye­rini ört­me­nin farz ol­du­ğunu bil­meli ve bu ni­yetle giy­meli. Böyle ya­parsa ni­ye­tin­den do­layı sevap ka­za­nır. El­bi­seyi gi­yer­ken sağ ile baş­la­malı çı­ka­rır­ken de sol taraf ile baş­la­malı. El­bise çı­ka­rı­lınca bes­me­leyle ve hür­metle mü­na­sip bir yere ko­nul­ma­lı­dır. El­bise insan için bir nimet ol­ması se­be­biyle böyle ya­pıl­ma­lı­dır. Bir kimse el­bi­se­sini çı­ka­rır­ken el­bise ona lisan-ı hal ile: Sen beni gece süsle ki bana hür­me­tini gös­ter ki ben de seni gün­düz süs­le­ye­yim, der.

Müs­lü­man giyim ku­şamı ile de örnek ol­malı

Son ola­rak helal ka­zançla gi­yin­meli öyle… Ka­za­nıp gi­yin­me­li­yiz. Ka­za­nı­lan para helal ol­malı ya da el­bise helal para ile alın­malı, ça­lın­mış ol­ma­malı, me­sela; haram ol­ma­malı bun­lar böyle arz edil­miş. Hü­lâsa, bu dün­yada bir Müs­lü­man, giyim kuşam iti­ba­riyle baş­ka­la­rına örnek olmak zo­run­da­dır. Giyim ku­şamı da ki­taba uygun olmak zo­run­da­dır. Bu mec­bu­ri­ye­tini bi­le­cek ki­taba uygun el­bise bu­la­cak ve onu gi­ye­cek ve baş­ka­ları da ondan nasıl gi­yi­ne­ce­ğini öğ­re­ne­cek. Şimdi Tür­kiye’ye tu­rist­ler ge­li­yor, bu­rada nasıl gi­yi­ni­le­ce­ğini öğ­ren­meli. Açık el­bi­se­den ka­çın­malı, örten el­bi­se­leri ter­cih et­meyi öğ­ren­meli. Dön­dü­ğünde kı­ya­fet iti­ba­riyle bil­gili git­meli. Tür­kiye’ye gelen tu­rist­ler içki iç­me­meyi öğ­ren­meli, iç­meyi değil. Tu­rist­ler içki içer diye ali­mal­lah bütün so­kak­lar mey­hane oldu. Es­ki­den, Os­man­lı­lar za­ma­nında İslam ül­ke­sine gelen sey­yah­lar iyi­lik­leri öğ­re­ni­yor­lardı, kö­tü­lük­leri öğ­re­ne­mi­yor­lardı. Çıp­lak do­la­şa­mı­yor­lardı, çıp­lak do­laşma ce­sa­re­tini gös­te­re­mi­yordu amma kadın amma erkek. Niçin, kendi ben­liği var, ken­dine göre gi­yi­ni­yor her insan. Şimdi ne ya­pı­yor­lar, bi­zimki on­lar­dan beter açıl­mış. Mah­vet­ti­ler mem­le­keti, o yüz­den bu genç­ler mo­da­cı­larla gö­rüş­meli ama ulemâ bu işi ya­pa­cak ama o türlü âlime hiç rast­la­ma­dım desem caiz. Otu­ru­yor­lar, ve­ba­lini dü­şün­mü­yor otu­ru­yor. Ha­nıma, ha­nım­lı­ğına göre gi­yin­dir­sin hem para ka­zan­sın hem sevap ka­zan­sın… Ya ört­me­ye­cek el­bise ya­parsa, para ka­za­nır amma bir ta­raf­tan da günah ka­za­nır. Ne kadar? O kimse o el­bi­seyi kul­lan­dığı sü­rece.

Asıl gaye ken­dini gü­naha sok­ma­mak, baş­ka­sını da sey­ret­ti­re­rek gü­naha sok­ma­mak. Hanım er­keğe karşı ca­zi­be­li­dir. Ha­nıma karşı da erkek ca­zi­be­li­dir. Erkek avret yer­le­rini ör­te­cek. Ha­nım­lara arz-ı endam edip avret ye­rini gös­te­rip de onu gü­naha sok­ma­ya­cak. Ayet-i ce­li­lerde gaye bil­di­rildi. Her iki­sine de bil­di­rildi.

Hanım her zaman el­bi­seli ya­şa­mış­tır. Erkek de öyle. Devre göre. Daha kumaş keş­fe­dil­me­den önce ne hik­metse geniş yap­raklı bazı ağaç­lar vardı. On­larla avret yer­le­rini ör­tü­yor­lardı. Avret yer­leri ör­tül­sün diye başka mah­lûka ka­tiy­yen bir emir ve­ril­me­miş. Bi­na­e­na­leyh bir hanım veya erkek avret ye­rini ört­me­den dı­şa­rıda do­la­şırsa ‘ben hay­va­nım, beni böyle görün.’ ma­na­sını taşır. Hay­vanca dı­şa­rıda do­laş­tı­ğını bil­sin. Em­re­dil­diği şe­kilde el­bise giy­me­yen hanım dı­şa­rıda aynen hay­van do­la­şır gibi do­la­şı­yor. O kadar da değil “Bel hüm edall (Bi­la­kis daha da aşağı)” Ayet-i ke­rime var­dır. Bir yan­dan da günah ka­za­nı­yor. Hay­vana günah ya­zıl­maz. Çünkü ona ‘Avret ye­rini ört.’ diye bir­şey em­re­dil­me­miş. Günah ya­zıl­maz. Ama erkek ya da kadın çıp­lak do­la­şırsa günah ya­zı­lır mı? Ya­zı­lır. Niye? Çünkü isyan edi­yor, emir din­le­mi­yor. Onun için.

İnsan ki­tap­sız ya­şa­maz. Hangi insan; gön­de­ri­len ki­taba bağlı değil, açıp bak­mı­yor, ah­kâ­mını ara­mı­yor sor­mu­yor, bil­diği gibi ya­şı­yorsa aynen dört ayaklı hay­van gi­bi­dir. Bu dün­yada. Ki­tabı yok bi­na­e­na­leyh hay­van. Ki­taba göre ha­yatı yok, o hu­susta da hay­van­lığı var­dır. Bu iti­barla in­san­lar, in­sanca ya­şama yo­lunda ol­malı. Ki­taba uygun şey­ler öğ­re­nip ona göre amel­le­rini ayar­la­malı.

Gayet geniş bir şe­kilde gö­rü­lü­yor. Göz zi­nası. Ha­nım­lar olsun er­kek­ler olsun bir yere gi­der­ken böyle câlib-i dik­kat açık saçık hanım ya da erkek, er­ke­ğin avret ye­rine açılsa erkek de ba­ka­maz. Na­sılsa ba­ka­bildi, ama hemen gö­zünü çe­virdi bak­madı. Ona günah var mı? Yok. Döner tek­rar ba­karsa o zaman gü­nahı var­dır.

Hz. Ali (r.a) Efen­di­miz, bunu za­ma­nında ken­disi Rasûl-i Zîşân Efen­di­mize so­ru­yor. Ya Ra­su­lal­lah, bazen olu­yor ki bak­mış bu­lu­nu­yo­ruz. Avret yeri açık bir ha­nıma far­zet, yani bi­le­rek değil, öyle denk ge­li­yor. Bun­dan bir vebal var mı? ‘Ondan bir vebal yok. Tek­rar bak­tı­ğın zaman ve­bali var.’ bu­yurdu. Çünkü ondan sa­kın­mak müm­kün değil. Gö­zünü yum­san yola gi­de­mez­sin. Adım başı hele bu­günkü gibi çıp­lak do­luysa… İşte bak­ma­mak. Elden gel­diği kadar ona tek­rar bak­ma­mak. Ça­resi bu.

Efen­dim, bi­rinci de­re­cede dev­let bu işle mü­kel­lef­tir. İster is­te­mez. Dev­let o kadar geniş ma­nada me­su­li­yet al­tın­da­dır ki; el­bi­seyi giyen kim­se­ler bile nasıl gi­yi­ni­yor kont­rol etmek mec­bu­ri­ye­tin­de­dir. Bunu gö­re­cek. Bu­nunla be­ra­ber anne baba ço­cuk­la­rını ye­tiş­ti­rir­ken on­lara giyim ku­şamı da öğ­re­te­cek. Ne zaman; yedi yaş ile on yaş ara­sında bil­hassa. Yedi yaş ile on yaş ara­sında müs­lü­man bir hanım, müs­lü­man bir erkek nasıl gi­yi­nir, bun­ları öğ­re­te­cek. İki­sini de. Me­sela kız ço­cu­ğuna iki­sini de öğ­re­te­cek. Er­ke­ğin kı­ya­fe­tini de ha­nı­mın kı­ya­fe­tini de. Hani göz me­se­lesi varya. Erkek ço­cu­ğuna da öğ­re­te­cek.

Ondan sonra bun­ları ye­rine ge­ti­ri­yor­lar ge­tir­mi­yor­lar, ana baba kont­rol ede­cek. Çünkü on­lara en yakın olan ana ba­ba­dır. On­lar­dan sonra ak­ra­bası varsa onlar, mü­te­sel­si­len kom­şu­lar. ‘Filan yerde biraz açıl­mış da do­la­şı­yor, gör­düm.’ di­ye­cek, haber ve­re­cek. Na­si­hat etti de an­la­madı ise, haber ve­re­cek ba­ba­sına. ‘Ha­be­rin olsun kı­ya­feti bo­zu­lu­yor ya­ban­cı­la­şı­yor. Senin de evinde ya­şı­yor…’ Ma­hal­lende ya­şı­yor. Bun­ları söy­le­ye­cek. Bu şe­kilde ol­ması lazım.

Peki ak­sini em­re­di­yorsa; âmir­ler, ida­re­ci­ler? Ba­şör­tüsü me­se­lesi gibi, Allah şer­le­rin­den ko­ru­sun. Yahu böyle bir tek adam gö­rül­medi Os­man­lı­lar za­ma­nında. Ya… ‘Biri şu­raya gelse de ba­şör­tü­sünü ört­mez­lerse, yahut ben yasak eder­sem, ne olur?’ diye bana sorsa, ‘An­la­dı­ğın iş üze­rinde çalış, bil­me­di­ğin şeye ka­rışma, cahil ol­du­ğun an­la­şı­lı­yor.’ diye cevap ve­ri­rim. Sen bir ca­hil­sin. Sana mı düş­müş bu! Ba­şör­tü­sü­nün farz ol­du­ğunu şu ana kadar duy­ma­dıy­san, bana so­ru­yor­san sen bir ca­hil­sin, ka­rışma. Hangi hakla yasak edi­yo­sun sen! Allah em­re­de­cek, sen di­ye­cek­sin ki ‘Yok, ben yasak ede­rim.’ Ben seni nasıl din­le­rim. Senin sö­züne söz diye bak­mam ki ben… Mec­bu­ren dinin emri bana böyle. “La taate li­mah­lû­kin fî ma’si­yeti’l-hâlik.” (Allah’a isyan ifade eden hu­susta mah­luka itaat yok­tur). Açık açık hadis-i şe­rif­ler var­dır. Bu iti­barla ya­rına er­te­leme im­kanı yok. Böyle yer­siz ya­sak­lar or­ta­dan kal­dı­rıl­ma­lı­dır. Her­kes gü­cüne göre mem­le­kete sahip çık­malı.