Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

İnsan Neden Hakk’ı Göremez?

53. Sayı · 2018/3

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Allah Zü’l-Celâl ve’l-Kemâl Teâlâ ve Te­kad­des Haz­ret­le­rine Celâl Zâ­tına, Kemal Sı­fat­la­rına lâyık hamd ü se­nâ­lar, Rasûl-i Ekrem Efen­di­miz’e (s.a.v) sa­yı­sız son­suz salât u se­lam­lar olsun.

Çev­re­miz­deki nice in­san­la­rın Hakk’ı ta­nı­yıp ona tâbî ol­du­ğunu gö­rür­ken pek ço­ğu­nun da Hakk’tan uzak düş­tü­ğüne şahit ol­mak­ta­yız.

Bir in­sa­nın Hakk’ı gör­me­sine mani olan se­bep­ler neler ola­bi­lir?

Pek çok sebep zik­re­di­le­bi­lir ama bun­la­rın ba­şında dü­şün­me­mek gelir di­ye­bi­li­riz.

Dün­yaya dönüp ib­retle bak­tı­ğı­mız vakit bu muh­te­şem nizam kar­şı­sında dü­şü­nen in­san­la­rın tes­li­mi­yet gös­ter­me­me­si­nin müm­kün ol­ma­dı­ğına şahit olu­ruz.

Ama ça­lış­ma­sına asla ara ver­me­yen şey­tan ve dost­ları in­san­ları Allah’a itaat hu­su­sunda sü­rekli ola­rak ha­taya dü­şü­rür­ler. Ma­a­le­sef in­san­lar da –çok azı is­tisna- sü­rekli al­da­nır­lar.

Unut­ma­ya­lım ki bu al­dan­maya sebep olan, in­sa­nın ba­şın­daki en büyük bela, ken­di­sini fit­neye sü­rük­le­yen fe­la­ket­leri gö­re­me­yişi ve gaf­let içinde olu­şu­dur. Bu gaf­let in­sanı adım adım takva dü­şün­ce­sin­den uzak­laş­tı­rır. Takva dü­şün­ce­sin­den uzak­la­şan insan aynı nis­pette gu­rura ka­pı­lır. Nef­sanî ve şey­tanî istek ve ar­zu­la­rın ardı sıra gider. Hır­sını kont­rol al­tına ala­ma­dığı için de kav­ga­lar, dö­vüş­ler ve çe­kiş­me­lerle bir ömrü tü­ke­tir.

Bi­li­yo­ruz ki bütün in­san­la­rın ruhu var­dır. Bu ruh, Ra­sû­lul­lah’ın (s.a.v) nu­run­dan ya­ra­tıl­dığı için bütün in­san­lar temiz ve bir se­vi­yede dün­yaya ge­lir­ler. Dün­yaya gelen her yavru İslam fıt­ratı üze­rine doğar ve bir nur topu ola­rak anne ba­ba­sına tes­lim edi­lir. Anne ba­bası o yav­ruyu ister Müs­lü­man; is­terse de Ya­hudi, Nas­ranî veya de­ği­şik bâtıl dü­şün­ce­lere yön­len­di­rir. Er­gen­lik ça­ğına ge­lin­ceye kadar anne baba nur topu gibi yav­ru­sunu is­te­diği gibi yön­len­di­rir. Fakat çocuk er­gen­lik ça­ğına gelip aklî me­le­ke­le­rine sahip ol­duğu zaman ha­ya­tı­nın ka­rarı artık ken­di­sine ait­tir.

İs­terse anne ba­ba­sı­nın yön­len­dir­diği dü­şün­cede sabit kalır, is­terse de Hakkı araş­tı­ra­rak tes­li­mi­ye­tini izhar eder. Artık ira­de­sine hâkim olan kişi ola­rak kendi ka­ra­rını ken­disi ve­re­cek­tir.

Temiz olan ruhun ve nef­sin el­bi­sesi olan be­de­nin te­miz­liği ancak güzel ah­lâkla yani takva ile sağ­la­nır. Takva en güzel el­bise ol­duğu için Cenâb-ı Hakk “Takva el­bi­sesi sizin için en ha­yırlı olan el­bi­se­dir.” bu­yu­ru­yor.

Takva Allah’a karşı saygı el­bi­se­si­dir. Allah’a karşı say­gılı olan insan kötü ah­lâk­lar­dan arı­nıp iyi ah­lâk­larla süs­le­nir. O zaman zulüm ve mer­ha­met­siz­li­ğin ye­rini şef­kat ve mer­ha­met alır. Zulüm kal­kar ada­let gelir. Nef­ret kal­kar mu­hab­bet gelir. Bi­li­niz ki iyi­likle kö­tü­lük karşı kar­şıya gel­diği zaman biri kalır, di­ğeri gider.

İn­sa­nın su­reti ah­lâkı ile şe­kil­len­mek­te­dir. İn­sa­nın beden el­bi­sesi bir gün ruhun sır­tın­dan çı­ka­rı­lınca al­tın­dan neler çı­ka­ca­ğını şim­di­den tah­min etmek çok zor­dur.

Onun için ki in­san­la­rın nefsi temiz, ruhu temiz, ken­disi de temiz ol­ma­lı­dır. Bu özel­lik­lere sahip olan top­lum­lar pey­gam­ber­ler ve sâ­lih­ler gibi he­sap­sız cen­nete gi­re­cek olan­larla be­ra­ber he­saba gi­der­ler.

Azgın ve ıslah olmaz bir nefse sahip olan­la­rın mey­dana ge­tir­diği ikinci bir top­lum daha var­dır. Bun­lar hayra yö­nel­me­dik­leri müd­det ne­fis­leri on­ları az­dır­dıkça az­dı­rır. O zaman in­san­lar ara­sında fitne, fesat ve zulüm kay­nağı ola­rak yer­le­rini alıp şe­ka­vet el­bi­se­sine bü­rü­nür­ler. Bu halde devam et­tik­leri müd­det ruh­ları da on­la­rın şek­lini alır. Bun­lar hak­kında Cenâb-ı Hakk:

“Şe­kâ­vete eren­ler var ya, onlar ce­hen­nemde ebedî ola­rak ka­la­cak­lar­dır.” bu­yu­ru­yor.

Bu in­san­la­rın söz­le­rin­den ve dav­ra­nış­la­rın­dan şe­ka­vet ak­tığı için; ruh­ları da o se­vi­yeye iner. Bun­lar­dan kalp­le­rinde zerre mik­tarı iman olan­lar arı­nana kadar, ol­ma­yan­lar ise ebedî ola­rak ce­hen­nemde ka­lır­lar.

Çünkü ateş, cev­her­ler için arınma ye­ri­dir. Tıpkı top­rak­tan çıkan ma­den­le­rin saf­laş­ma­ları için ateşte yan­ma­ları gibi gü­nah­kâr in­san­la­rın da gü­nah­la­rın­dan arın­mak için belli bir müd­det ateşte kal­ma­ları ge­re­ki­yor. İn­sa­nın ya­ra­tı­lış mad­de­le­rin­den bi­risi top­rak ol­duğu için Cenâb-ı Allah on­lara bu şekil bir arınma za­manı tayin edi­yor.

Ama inkâr ve is­yan­la­rında ıs­rarlı olup kal­binde şir­kin kök sal­dığı kim­se­ler ise; hem beden, hem de ruh ola­rak şe­ka­vet el­bi­se­sine bü­rün­dük­leri için bir daha insan fıt­ra­tına dö­nüş­leri müm­kün ol­ma­dı­ğın­dan ce­hen­nemde ebedî ola­rak ka­lır­lar.

İn­san­lar­dan üçüncü bir top­lum daha var­dır. Bun­la­rın da ne­fis­ler az­gın­dır. Ama el­bi­se­leri ter­te­miz­dir. Ta­rihe biraz dik­katli ola­rak ba­kar­sa­nız öyle in­san­lar gö­rür­sü­nüz ki ilim sa­hibi ol­muş­lar be­lirli mer­te­be­lere yük­sel­miş­ler­dir. Ama içer­deki ne­fis­leri azgın ol­duğu için yer­yü­zün­den iman­sız ola­rak ölüp gi­di­yor­lar.

Çünkü insan nef­si­nin esa­reti al­tına girdi mi ilmi ona fayda ve­re­me­mek­te­dir. Ak­sine ilim o ki­şi­nin az­gın­lı­ğını art­tır­maya sebep ol­mak­ta­dır. İba­deti de gu­rura ka­pıl­ma­sına sebep ol­mak­ta­dır.

Dör­düncü bir bö­lüme bak­tı­ğı­nız vakit ise, ne­fis­leri temiz ama dış el­bi­se­leri yani ya­şan­tı­ları bozuk kim­se­leri gör­mek­te­yiz. Bun­la­rın içinde bu­lun­duk­ları du­rum­dan kur­tu­luş­ları müm­kün­dür. Sa­hâbe Efen­di­le­ri­miz ve tarih içe­ri­sinde gön­de­ri­len pey­gam­ber­le­rin ya­nında yer alan in­san­lar bu du­ruma ör­nek­tir. Hz. Ömer bir gün şe­ka­vet el­bi­se­sine bü­rün­müştü. Bir­çok sa­hâbe ve in­san­lık ta­ri­hine örnek olan nice in­san­lar bir gün şe­ka­vet el­bi­se­sine bü­rün­müş­lerdi. Ama fıt­rat­la­rın­daki te­miz­lik bir gün kalp­le­ri­nin ay­dın­la­nıp Hakk’a tes­lim ol­ma­la­rına sebep oldu.

Bütün bu hu­sus­lar bizim dik­ka­ti­mizi bir nok­taya yön­len­dir­mek­te­dir. Bu nokta en büyük ve en teh­li­keli düş­ma­nı­mız olan nef­si­miz­dir. Kur­tu­luşa ermek is­ti­yor­sak nef­si­mizi en güzel şe­kilde ter­biye et­me­nin gay­re­tinde ola­ca­ğız.

Nef­si­mizi ter­biye etmek için ön­ce­likle şe­ka­vet sa­hibi in­san­larda bu­lu­nan kötü ah­lâk­la­rın neler ol­du­ğunu araş­tı­ra­rak bu kim­se­le­rin sa­a­dete ere­me­yiş se­bep­le­rini tes­pit ede­ce­ğiz.

Bu araş­tır­ma­la­rı­mız so­nunda şunu gö­re­ce­ğiz ki sa­a­dete ere­me­yen şe­ka­vet sa­hip­le­rinde bu­lu­nan kötü ah­lâk­la­rın ilki ka­tı­laş­mış kalbe sahip ol­mak­tır. Bun­dan do­layı şe­ka­vet sa­hip­leri çok mer­ha­met­siz olur­lar.

Mer­ha­met­siz­lik çok kor­kunç bir be­la­dır. Onun için mer­ha­met­siz­lik­ten Allah’a sı­ğı­na­ca­ğız. Ve zul­mün çe­şit­le­rini öğ­re­ne­rek ken­di­mizi bu hu­susta kont­rol ede­ce­ğiz.

Allah Zü’l-Celâl Teâlâ ve Te­kad­des Haz­ret­leri, Kur’ân-ı Kerim’de biz­lere Zât-ı İla­hiy­ye­sini ta­nı­tır­ken ev­vela “Ben Rah­ma­nım” yani “mer­ha­met­li­yim” bu­yu­ra­rak biz­lere de “Bana kul olmak is­ti­yor­sa­nız siz de mer­ha­metli olun.” diye em­re­di­yor.

Mer­ha­met güzel ah­lâk­la­rın en önem­li­le­rin­den bi­ri­dir. Bir insan, insan hak ve hu­ku­ku­nun ne demek ol­du­ğunu bil­mezse dahi mer­ha­met sa­hibi ise in­san­lık onun şer­rin­den kur­tu­lur o da in­san­lığa hiz­met gö­re­vini ta­mam­la­ya­bi­lir.

Ama mer­ha­met­siz kim­se­lere bak­tı­ğı­nız vakit, ne kadar bil­gili olursa ol­sun­lar in­san­lara zul­met­mek­ten geri kal­ma­dık­la­rına şahit olu­ruz. Böyle kim­se­leri ne aca­yip­tir ki ilim­leri; mer­ha­met­siz­liğe, zulme ve soy­gun­cu­luğa teş­vik et­mek­te­dir.

Mer­ha­met duy­gu­sun­dan mah­rum olan­lar ilim­le­rini in­san­lara zul­met­me­nin çe­şit­le­rini araş­tır­mak üzere kul­la­nır­lar. Bun­dan do­layı ezi­len, in­le­yen, ağ­la­yan, fer­yat eden in­san­la­rın se­da­ları bu gi­bi­le­rin vic­dan­la­rına tesir etmez.

Biz­ler mer­ha­met duy­gu­la­rı­mızı daima diri tut­maya gay­ret et­me­li­yiz. Mer­ha­met duy­gu­la­rı­mızı can­lan­dır­mak için ezi­len­le­rin ye­rine ken­di­mizi, ezi­yor­sak ez­di­ği­mi­zin ye­rine ken­di­mizi ko­ya­rak et­ra­fı­mıza bak­ma­lı­yız.

Ancak bu şe­kilde dav­ra­nır­sak kendi dav­ra­nış­la­rı­mı­zın mu­ha­ke­me­sini ya­pa­bi­li­riz. Ancak o zaman mer­ha­met­siz ne­fis­ten mer­ha­mete dönüş yap­ma­nın yol­la­rını araş­tı­rı­rız. Mer­ha­met­siz­lik­ten dönüş yap­ma­dıkça ha­ki­kate dönüş ya­pa­ma­ya­ca­ğı­mı­zın da far­kına va­ra­bi­li­riz.

Son ola­rak şunu da ha­tır­la­ta­lım ki in­san­lığa ve diğer can­lı­lara mer­ha­meti ol­ma­yan bir insan, ilk mer­ha­met­siz­liği ken­di­sine yap­mak­ta­dır. Çünkü bu dav­ra­nı­şıyla ken­di­sini şe­ka­vet def­te­rine kay­det­tir­mekte ve ce­hen­neme doğru fer­yad u figan ede­rek sü­rük­le­nip git­mek­te­dir. Rab­bim cüm­le­mizi böyle bir akı­bet­ten mu­ha­faza ey­le­sin.


* Bu makale, merhum Ahmed Yaşar Hocaefendi’nin 31/05/2002 tarihinde gerçekleştirdiği Eyüb Sultan Sohbetleri’nden bir bölümdür.