Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Taşralarda Ahvâl-⁠i Medâris Ulemâya İntibah

Gorna’da Rüştiye Muallimi Kocacıklı

55. Sayı · 2018/5

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Neşre Ha­zır­la­yan: Ab­dul­lah Taha İma­moğlu**

İlan-ı Meş­ru­ti­yeti mü­te­a­kip me­dâ­ri­sin yeni bir eser-i hayat gös­te­re­ce­ğini her­kes ve bil­hassa men­su­bîni, ümit ve in­ti­zar ederdi. Ne çare ki bütün bu ümit­ler in­ti­zar­lar boşa çıktı. Yal­nız İs­tan­bul’daki me­dâ­ris­ten ba­zı­ları ıslah edi­le­rek bun­lara zaman-ı hazır te­rak­kiy­ya­tıyla mü­te­na­sip prog­ram­lar tan­zim ve fennî ders­ler idhal edildi. Fakat bu pek mah­dut. Yal­nız İs­tan­bul’a mün­ha­sır kaldı. Taşra med­re­se­leri eski ha­lin­den beter bir hal­de­dir. İç­le­rinde ta­lebe na­mına kimse bu­lun­mu­yor. Med­re­se­le­rin ka­pı­ları du­var­ları in­leye in­leye yı­kı­lı­yor. Mil­let-i İslam’a veda eder.

Diyor ki:

“Ey Mil­let-i İslam! Sizin Fa­tih­le­ri­niz Hind’e, Turan’a, En­dü­lüs’e, Vi­yana’ya git­tik­leri vakit saik-i ha­kiki kim idi. Onlar tah­sil­le­rini ne­rede ikmal etmiş ilmi, ahlÂkı ne­re­den al­mıştı?

Siz es­lâ­fın hayru’l-halef ev­ladı değil mi­si­niz? Şimdi beytü’l-an­ke­but ve mâil-i in­hi­dam olan bu alçak ta­vanlı ru­tu­betli oda­la­rı­mızda öyle mü­el­lif­ler, mü­fes­sir­ler, mü­hen­dis­ler ye­tişti ki âsârı, Av­rupa hü­ke­ması ta­ra­fın­dan ter­cüme edil­miş, on­ları bile müs­te­fid kıl­mış­tır. Şimdi böyle harap ola­lım yı­kı­la­lım, reva mıdır? Uya­nı­nız ey mil­let-i İslam! Vak­tiyle ha­kiki it­ti­hadı tesis eden me­dâ­ris harab olu­yor, ey mil­let-i İslam!

Bu mü­es­se­se­le­rin ye­ni­den ıslah ve ima­rına ça­lış­maz, za­ma­nı­mız te­rak­ki­ya­tıyla mü­te­na­sip ders­ler ilave ede­rek mü­der­ris­ler, mu­al­lim­ler, mü­reb­bi­ler tut­maz, ha­kiki mür­şid­ler ye­tiş­tir­mez­se­niz bi­li­niz ki git­ti­ği­miz yol uçu­ruma gider.

Ey ulemâ! Siz acaba ne vakit uya­na­cak­sı­nız? Acaba ne vakit bu mil­let-i İslam’ın fe­da­kâr ev­lat­ları, ha­kiki mür­şid­leri ola­cak­sı­nız? Artık te­dâ­rik-i ma­i­şet için değil “inne’d-dine ın­del­lahi’l-İslam”ı1 tef­him, hakkı tel­kin, mil­let-i İslam’ı irşad için uğ­raş­malı; aç kal­mayı, mah­bu­sâtı, ölümü göze al­malı da من علم علمًا ثم كتمه ألجمه الله يوم القيامة بلجام من نار “Her kim­bir ilim öğ­re­nir de onu giz­lerse kı­ya­met günü Allah Teâlâ onun ağ­zına ateş­ten bir gem vurur.” hadis-i âli­siyle2beyan bu­yu­ru­lan azâb-ı ila­hi­ye­den ne­câtı te­fek­kür, te­zek­kür et­meli, ona göre irad-ı mâkâl, isbat-ı mev­cu­di­yet ey­le­meli, acaba ara­mızda zuhur eden nifak ve şikak ne­re­den baş­lı­yor?

Bun­la­rın meb­dei dinî ha­ta­la­rı­mız değil midir? Ha­ramı helal iti­kad ile evâ­mir-i ila­hi­yeyi im­ti­sal, ne­vâ­hi­sin­den ic­ti­nab et­me­yen kavim işte bizim gibi daima şah­si­yata, tez­vi­rata ka­pı­lır da yine ken­di­leri he­sa­bına bir­çok fe­la­ket­lere se­be­bi­yet verir, yazık değil mi, siz ulemâ-yı muh­te­reme eski kuv­ve­ti­nizi gös­ter­me­li­si­niz ki üze­ri­nize te­ret­tüp etmiş olan ve­zâ­ifi ifa etmiş ola­sı­nız. Eğer siz ir­şada az­me­der­se­niz nûr-ı irfân-ı şe­riat me­mâ­lik-i Os­ma­niye dâ­hi­line değil bütün âlem-i İslam’a ya­yı­lır.

Ey ulemâ-yı kirâm!

كُلُّكُمْ رَاعٍ وَكُلُّكُمْ مَسْؤول عَنْ رَعِيَّتِهِ hadîs-i âli-i Pey­gam­be­riyi3 âleme tef­sir eder de hakk-ı ve­râ­se­ti­niz olup his­se­nize isa­bet eden kısmı niçin al­maz­sı­nız? Hür olu­nuz. Kendi nef­si­nizi unut­ma­yı­nız. Dinin sûret-i be­kâ­sını, me­dâ­ri­sin vücud ve lü­zû­munu ahâli-yi İslam’a an­la­tı­nız. Zira rûz-ı mah­şerde Cenâb-ı Hakk ta­ra­fın­dan be­he­ri­nize ay­rıca hitap edi­le­rek, “Ey âlim! İhsan et­ti­ğim ilmi ne­reye sar­fet­tin? Şük­ra­nını ne yolda îfa ettin?” de­ni­le­ceği sı­rada, ce­va­bı­nız nedir?

العلماء ورثة الأنبياء hadîs-i hik­met-be­ya­nıyla4tav­sif eden Pey­gam­ber-i Zî­şâ­nı­mız, “Üm­me­tim için nasıl ça­lış­tın?” diye sual ederse, ne cevap ve­re­cek­si­niz? Ey ulemâ, tarîk-i şe­ri­at­tan çı­kan­ları, hak sözü tut­ma­yan­ları evâ­mir-i ila­hi­yeye im­ti­sal et­me­yen­leri azâb-ı elîm ile teb­şir et­meye me­mur­su­nuz. Ha­tıra ge­tir­mez mi­si­niz ki îfası lazım ve vâcib olan şeyi ye­rine ge­tir­me­di­ği­niz­den şe­faat-ı Pey­gam­be­rî­den mah­rum ve azâb-ı ila­hiye müs­ta­hak ola­cak­sı­nız. Ulemâ, artık uya­nı­nız da mil­let-i İslam’ı uyan­dı­rı­nız.

  1. “Hak din, Allah indinde İslâm’dır (Müslümanlıktır).” Âl-i İmrân, 3/19. ↩︎
  2. Süyûtî, Câmiu’l-ehadîs, XXI/73. ↩︎
  3. “Her biriniz yöneticisiniz [râî/çoban] ve yönetiminiz altındakilerden mesulsünüz.” Ebû Dâvûd, el-Harâc ve’l-İmâre ve’l-Fey 1. ↩︎
  4. “Âlimler peygamberlerin mirasçısıdır.” Ebû Dâvûd, İlim, 1; Tirmizî, İlim, 19. ↩︎