Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Ölüm Tefekkürü ve Kişilik

55. Sayı · 2018/5

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Dün­yada in­ti­har oran­la­rı­nın en yük­sek ol­duğu ül­ke­ler­den biri olan Güney Kore’de bazı şir­ket­ler ça­lı­şan­la­rı­nın stres so­ru­nuna ölüm te­ra­pisi uy­gu­lu­yor.

Baş­kent Seul’deki sı­ra­dan bir iş­yeri bi­na­sı­nın büyük bir oda­sında şir­ke­tin ça­lı­şan­ları, ken­di­leri için tem­sili ce­naze tö­reni ya­pı­yor­lar.

Kefen ye­rine beyaz kı­ya­fet­ler gi­yin­miş ofis ça­lı­şan­ları önce sı­ra­lara otu­rup öl­me­den önce sev­dik­le­rine son mek­tup­la­rını ya­zı­yor. Bu mek­tubu yaz­dık­tan sonra te­ra­pi­nin zir­ve­sini oluş­tu­ran an ge­li­yor. Her biri, ken­disi için odaya ge­ti­ril­miş ta­bu­tun ba­şına gi­di­yor. Bir an du­ru­yor, sonra içine girip ya­tı­yor. Ka­ran­lıkta ta­bu­tun içinde upu­zun ya­tar­ken ha­ya­tın an­lamı üze­rine dü­şü­nü­yor.

Ta­but­la­rına gir­me­den önce te­ra­piye ka­tı­lan­lara, sı­kın­tı­lar içinde ya­şa­yan in­san­la­rın, ör­ne­ğin son gün­le­rini ya­şa­yan bir kan­ser has­tası ya da do­ğuş­tan kol­suz ve ba­cak­sız olup yüz­meyi öğ­ren­miş in­san­la­rın hi­kâ­ye­le­rini an­la­tan vi­de­o­lar gös­te­ri­li­yor.

Bir­çok şir­kete, ça­lı­şan­la­rı­nın ruh sağ­lığı için tem­sili ce­naze tö­ren­leri dü­zen­le­yen Seul’deki Hyowon Sa­ğaltma Mer­kezi’nden Jeong Yong-mun “Bütün bu ya­pı­lan­lar, so­run­la­rıyla yüz­le­şe­bil­me­leri ve o so­run­la­rını ha­yat­la­rı­nın bir par­çası ola­rak kabul et­me­le­rini sağ­la­mayı he­def­li­yor.” diyor.

Ça­lı­şan­la­rına, bu te­ra­piyi uy­gu­la­yan şir­ket­ler­den bi­ri­nin genel mü­dürü Park Chun-woong, “Şir­ke­ti­miz, ça­lı­şan­la­rını sü­rekli ola­rak eski dü­şünme bi­çim­le­rini de­ğiş­tir­meye teş­vik ede geldi, ama pek sonuç ala­ma­dık.” diyor. Bu yüz­den bir tabut içine gi­re­rek hayat üze­rine kafa yor­ma­la­rı­nın, ça­lı­şan­la­rını köklü bir şe­kilde sar­sıp dü­şünce tarz­la­rını ta­ma­men de­ğiş­tir­meye yö­nel­te­ce­ğini söy­lü­yor.

  1. Etkili oluyor mu?

Bir şir­ket ça­lı­şan­la­rın­dan olan Cho Yong-tae ta­but­tan çı­kar­ken, “Bir­çok hata yap­tı­ğımı fark ettim. Bun­dan sonra çok daha he­vesle ça­lış­mayı ve ai­lemle daha çok zaman ge­çir­meyi umu­yo­rum.” diyor. (Kay­nak BBC)

…..

Takva ve ilim sa­hibi bir muh­te­rem zata, onu seven, ona gü­ve­nen bir ta­le­besi bir gün ge­li­yor ve şu ma­ru­za­tını arz edi­yor:

“Efen­dim ben eşim­den bo­şan­mak is­ti­yo­rum. Her akşam eve git­ti­ğimde sudan ba­ha­ne­lerle ve hak­sız ola­rak eşimle kavga et­meye baş­lı­yo­rum. Kav­gada ileri gi­di­yo­rum, zulüm de­re­ce­sine ula­şı­yo­rum. Bu du­ru­mum­dan hiç mem­nun de­ği­lim. Her de­fa­sında yap­tı­ğıma de­rin­den piş­man olu­yo­rum, bir daha yap­ma­maya karar ve­ri­yo­rum ama bu ka­ra­rımı tu­ta­mı­yo­rum. İyice dü­şün­düm bu işin tek çıkar yolu bo­şan­mak. Bo­şa­nır­sak ancak bu gü­nah­tan kur­tu­la­bi­li­rim. Başka yolu kal­madı. Eşim de çok has­sas, üzü­lü­yor, kı­rı­lı­yor, de­vamlı bana hakkı ge­çi­yor. Bu kö­tü­lük­ten kur­tul­mak is­ti­yo­rum, bana dua edin de bu be­la­dan kur­tu­la­yım”

Ken­di­sin­den dua is­te­nen zat şu ce­vabı ve­ri­yor:

– Dü­şün­dü­ğün şeye bak. Sen zaten bir ay içinde öle­cek­sin. Bo­şanma işiyle uğ­raş­mana gerek yok.

Bu ce­vabı alan ta­lebe büyük bir şok ya­şı­yor. Hemen eve dö­nü­yor ve plan­lar ya­pı­yor. Ha­ya­tını iba­det­lerle dol­du­ru­yor. Evde ve başka yerde artık kim­seyle tar­tış­mı­yor. Hiç­bir olaya karşı olum­suz tavır ta­kın­mı­yor, kim­seyi eleş­tir­mi­yor. Kendi iç dün­ya­sında, ge­le­cek olan ölüme hazır ol­maya gay­ret edi­yor. Bu konu hak­kında kim­seye de bir şey söy­le­mi­yor.

İlk akşam eşi, olan bi­tene bir anlam ve­re­mi­yor. Nasıl olsa az sonra bir kavga pat­la­ya­cak, di­ye­rek söy­le­dik­le­rine ve yap­tık­la­rına pek dik­kat et­mi­yor. Kavga çı­ka­ra­cak söz­ler söy­lü­yor, dav­ra­nış­larda bu­lu­nu­yor. Nor­malde çok­tan kavga çık­ması ge­rek­tiği halde ko­cası bir türlü daha düne kadar yap­tığı gibi dav­ran­mı­yor. Kav­gaya yak­laş­mı­yor, her şeye olumlu ba­kı­yor, hiç­bir şeyi eleş­tir­mi­yor, kim­seye ka­rış­mı­yor, kendi ha­linde iba­de­tiyle meş­gul olu­yor.

Eşi bir müd­det sonra yeni du­ruma alış­maya baş­lı­yor ve bun­dan sonra ga­liba böyle, di­ye­rek işine gü­cüne dö­nü­yor.

Adam bir ay geç­tik­ten sonra, gel­mek üzere olan ölüme son ha­zır­lık­la­rını ya­pı­yor. Borç­la­rını ka­pa­tı­yor, fazla açık ver­me­den ya­kın­la­rı­nın, ar­ka­daş­la­rı­nın he­lal­li­ğini alı­yor, bu arada ke­fe­nini ha­zır­lı­yor ve bek­li­yor. İlk gün bek­le­diği ol­mu­yor. Bir gün ge­cikme ola­bi­lir, diye dü­şü­nü­yor. Bir­kaç gün daha ge­çi­yor ama bek­le­nen ölüm ger­çek­leş­mi­yor. Tek­rar ho­ca­sına gi­di­yor.

– Efen­dim, söy­le­di­ği­niz ol­madı, bir­kaç gün de geçti. İlâhî hü­kümde bir de­ği­şik­lik mi var acaba? Acaba ömür mü uzadı, diye çe­kin­gen çe­kin­gen du­rumu an­la­maya ça­lı­şı­yor.

Ho­cası, “Sen şimdi ölümü geç. Şu kavga işi ne oldu?” diye so­ru­yor.

– Efen­dim o gün­den beri kavga falan yok, diye cevap ve­ri­yor.

Ho­cası,

– Peki bo­şanma işi ne oldu, diyor. Ta­lebe, “Efen­dim öle­cek adam bo­şan­mayla uğ­ra­şır mı? O da öyle, ol­duğu gibi du­ru­yor.” diye cevap ve­ri­yor.

Ho­cası bu cevap üze­rine “Haaa” diyor. “Kavga iki diri ara­sında olur. Sen öldün, kavga bitti.” diyor. “Ben sana, ay­lar­dan biri içinde öle­cek­sin, de­miş­tim. Hangi ay içinde öle­ce­ğini söy­le­me­dim. Ama sen, gir­di­ği­miz ay içinde öle­ce­ğini zan­ne­dince kav­gayı, gü­rül­tüyü bı­rak­tın” (Kay­nak: Yo­u­tube, Ha­yati İnanç)

İn­sanı kötü dav­ra­nış­lara iten, he­pi­mi­zin bil­diği gibi ne­fis­tir. Hırsa, yük­sek bek­len­tiye, öf­keye, strese ve başka in­san­larla di­diş­meye iten en temel fak­tör kendi nef­si­miz ve nef­si­mi­zin is­tek­le­ri­dir. Nef­si­miz, kendi var­lı­ğı­nın de­va­mını sağ­la­mak için baş­ka­la­rın­dan gelen her dav­ra­nışı kendi var­lığı için bir teh­dit ola­rak al­gı­lar. Bu teh­dit al­gısı diğer in­san­larla iliş­ki­sini olum­suz et­ki­ler. Bunun so­nucu ola­rak ken­disi de bun­dan olum­suz et­ki­le­nir. Hem et­ra­fın­daki in­san­larla iliş­ki­le­rini za­rarlı hale ge­ti­rir, hem de kendi ruh sağ­lı­ğını bozar. Bun­dan kur­tul­ma­nın bir­çok yolu var­dır. Ancak en et­kili yolu, yu­ka­rı­daki ör­nek­lerde de gör­dü­ğü­müz gibi ölüm ger­çe­ğini gün­lük ya­şa­mı­mı­zın içine ge­tir­mek­tir.

Pey­gam­ber (s.a.v) Efen­di­miz’in biz­lere ölüm te­fek­kü­rünü (ra­bıta-i mevti) gün­lük ola­rak yap­ma­mızı tav­siye et­ti­ğini he­pi­miz bi­li­yo­ruz. Onun (s.a.v) bu tav­si­ye­sini, zaten ölüm ile iç içe ya­şa­makta olan, me­zar­lık­ları kent­le­ri­nin içinde olan, ölüm ola­yı­nın, top­lu­mun her fer­di­nin göz­le­ri­nin önünde ya­şan­dığı top­lum­daki şa­hıs­lara tav­siye et­mişti. Gü­nü­müz dün­ya­sında ölüm olayı ala­bil­di­ğine gün­lük ya­şa­mın dı­şına çı­ka­rıl­mış du­rum­da­dır. Es­ki­den evin sa­kin­le­rin­den bi­ri­nin eceli gel­di­ğinde ölüm dö­şe­ğine evde, ev hal­kı­nın göz­leri önünde ya­tardı. Evde ölür, def­ne­di­le­ceği saate kadar evde du­rurdu. Defin saati yak­laş­tı­ğında ma­hal­le­nin ca­mi­sine gö­tü­rü­lür, orada gas­le­di­lir, ce­naze na­mazı kı­lın­dık­tan sonra ma­hal­le­nin kab­ris­tan­lı­ğına def­ne­di­lirdi. Şimdi ev sa­kin­le­rin­den bi­ri­nin eceli yak­laş­tı­ğında aci­len has­ta­neye kal­dı­rı­lı­yor, ölüm ha­di­sesi has­ta­nede ger­çek­le­şi­yor, ce­naze has­ta­ne­nin mor­guna kal­dı­rı­lı­yor, be­le­diye gö­rev­li­leri ta­ra­fın­dan gasil iş­lem­leri ya­pı­lı­yor, bir ca­mide ce­naze na­mazı kı­lın­dık­tan sonra şeh­rin dı­şında bir me­zar­lığa def­ne­di­li­yor ve o kişi kısa bir süre içinde o evin ya­şan­tı­sın­dan ta­ma­men ko­pu­yor.

Ölüm­den ve ölüm ola­yın­dan bu şe­kilde so­yut­lan­mış olan bir top­lu­mun fert­le­rine Ra­sû­lul­lah’ın (s.a.v) ölüm te­fek­kürü tav­si­yesi, ön­ce­lik arz eder du­ruma gel­miş­tir. Artık ha­yat­lar hiç bit­me­ye­cek­miş gibi ya­şa­nı­yor, in­san­larla iliş­ki­ler ölüm hiç yok­muş gibi ku­ru­lu­yor, sev­gi­ler ve nef­ret­ler ölüm yok­muş gibi ko­num­lan­dı­rı­lı­yor. Mal, mülk ve para ebe­di­yen elde tu­tu­la­cak­mış gibi bi­rik­ti­ri­li­yor. Ka­zanç iş­lem­leri ölüm son­rası hesap kitap gö­rül­me­ye­cek­miş gibi ya­pı­lı­yor.

Mal sa­hibi olmak en büyük ga­ranti, ol­ma­mak da en büyük yok­sun­luk ola­rak gö­rü­lü­yor. Malı olan ken­dini çok güçlü his­se­di­yor, ol­ma­yan da ken­di­sini yer­yü­zü­nün en zayıf ya­ra­tığı ola­rak gö­rü­yor. Bu yüz­den mal kaybı ya­şa­yan ya da he­def­le­diği malı elde ede­me­yen büyük bir dep­res­yona gi­ri­yor. Bir mik­tar mal ka­za­nan da müt­hiş bir öz­gü­ven ka­za­nı­yor ve çok büyük bir mut­lu­luk ya­şı­yor. Para ve mal ile il­gili sos­yal iliş­ki­ler bu yüz­den yı­kıcı prob­lem­ler do­ğu­ru­yor.

Bütün bun­lar, ölüm­den ta­ma­men so­yut­lan­mış bir ya­şan­tı­nın biz­lere sun­duğu za­rarlı so­nuç­lar­dır. Ha­ya­tı­mızı den­ge­le­yen, dü­zene koyan, an­lam­lan­dı­ran en önemli ger­çek, ölüm ger­çe­ği­dir. Ya­şa­makta ol­du­ğu­muz bir­çok prob­lem, ölüm ger­çe­ğini yaşam alan­la­rı­mı­zın içine ye­ni­den in­dir­mekle or­ta­dan kal­ka­cak­tır. Psi­ko­lo­jik sağ­lı­ğı­mız­dan sos­yal ve ti­carî iliş­ki­le­ri­mize kadar ya­şa­mı­mı­zın her bo­yutu, ölüm dü­şün­ce­si­nin ya­şa­mı­mıza tek­rar ka­zan­dı­rıl­ma­sıyla müm­kün­dür.

Ya­zı­mızı, meş­hur ta­rih­çi­miz İlber Or­taylı’nın bir öne­ri­siyle bi­ti­re­lim: “Her nefis ölümü ta­da­cak­tır, aye­tini ban­ka­lara ve makam kol­tuk­la­rına yaz­malı. Ta­but­lara, me­zar­lık­lara değil…”