Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Akıl Nimeti

63. Sayı · 2020/3

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Allah Teâlâ (c.c) Haz­ret­le­rine son­suz hamd ü se­nâ­lar ve şü­kür­ler olsun ki; biz­leri, ihsan bu­yur­duğu akıl ni­me­tiyle Zât-ı Ecell-i A‘lâ­sına mu­ha­tap kabul bu­yur­muş­tur.

Akıl sa­hibi her insan, ken­di­sine ihsan bu­yur­duğu ni­met­ler kar­şı­sında Allah Zül­ce­lâl’e borçlu ol­du­ğunu bil­me­li­dir.

İnsan, Allah Teâlâ’ya (c.c) karşı şükür gö­re­vini ifa et­me­nin kendi üze­rine vacip ol­du­ğunu bi­lince, bu gö­re­vini nasıl ye­rine ge­ti­re­ce­ğini dü­şün­meye mec­bur kalır.

Allah Zül­ce­lâl, Rasûl-i Kib­riya (s.a.v) Efen­di­miz’e şöyle bu­yur­muş­tur:

“Ve Rab­bi­nin (sana ver­diği) ni­me­tine ge­lince, artık (onu şük­ranla) anlat!”1

Biz­ler de bu ilahî emre is­ti­nâ­den Allah Zül­ce­lâl’in ihsan bu­yur­duğu son­suz ni­met­leri te­fek­kür edip şükür gö­rev­le­ri­mizi ye­rine ge­tir­me­nin gay­re­tinde ol­ma­lı­yız.

Çünkü Allah Zül­ce­lâl Haz­ret­leri, “And olsun, şük­re­der­se­niz el­bette sizi(n ni­me­ti­nizi) ar­tı­rı­rım ve eğer nan­kör­lük eder­se­niz hiç şüp­he­siz benim aza­bım cid­den çok çetin ve şid­det­li­dir.”2 bu­yur­mak­ta­dır.

Bun­dan do­layı akıllı insan; ken­di­sine ve­ril­miş olan ni­met­leri araş­tır­malı ve ön­ce­likle bu ni­met­ler içe­ri­sinde en büyük olan­ları tes­pit et­me­li­dir. Tes­pit et­tiği ni­met­ler kar­şı­lı­ğında da şükür gö­re­vini ne şe­kilde ve nasıl ye­rine ge­ti­re­ce­ğini büyük bir sa­da­kat ve ih­lâsla araş­tır­ma­lı­dır.

Bi­li­niz ki bu ni­met­le­rin üze­ri­mize sa­ğa­nak ha­linde yağ­ması, Allah Teâlâ’nın (c.c), biz­leri yok­luk âle­min­den var­lık âle­mine gön­der­me­siyle baş­la­mış­tır. Yine bi­li­niz ki; var­lık ni­me­tini biz­lere Ondan (c.c) başka ve­re­bi­le­cek güç ve kud­ret sa­hibi başka bir makam da yok­tur. Sahip ol­du­ğu­muz var­lık ni­me­tini devam et­ti­re­bil­me­miz için lâzım olan bütün ih­ti­yaç­la­rı­mızı var­lık âle­mine gön­de­ril­me­den önce ha­zır­la­yan Rab­bi­miz biz­lere sı­fat­la­rın­dan ba­zı­la­rını da ihsan bu­yur­muş­tur.

Rab­bi­miz; görme, duyma, ko­nuşma, görüp duy­duk­la­rı­mızı an­lama ve an­latma ka­bi­li­ye­tini biz­lere ihsan et­tik­ten sonra, akıl ni­me­tini de lüt­fet­miş­tir. İhsan bu­yur­duğu akıl ni­me­tiyle biz­leri bütün var­lık­la­rın üs­tüne çı­ka­rıp Zât-ı ilâ­hi­ye­sine mu­ha­tap kabul et­miş­tir.

Bun­dan do­layı bu mek­tu­bu­muz hem bir tav­siye, hem de bu önemli me­se­leye dik­ka­ti­nizi çek­mek için bir uya­rı­dır.

Allah Zül­ce­lâl’e mu­ha­tap ol­ma­nın ne büyük bir izzet, şeref ve nimet ol­du­ğunu sahip ol­du­ğu­muz akılla izah etmek asla müm­kün de­ğil­dir.

Çünkü akıl bir mah­lûk­tur. Mah­lûk ise Hâ­li­kine mu­ha­tap olma şe­re­fi­nin kıy­met ve tak­di­rini hak­kıyla idrak et­mek­ten aciz­dir. Bu ni­me­tin ne büyük şeref ol­du­ğunu da en iyi bilen, yine in­sanı ya­ra­tıp var­lık âle­mine gön­de­ren Rab­bi­miz Allah Teâlâ (c.c) Haz­ret­le­ri­dir.

Biz­lere düşen, Hâ­li­ki­mize mu­ha­tap ol­ma­nın öne­mini ak­lı­mı­zın ula­şa­bil­diği ka­da­rıyla kav­ra­yıp öğ­ren­meye gay­ret ede­rek Ona (c.c) karşı kul­luk gö­rev­le­ri­mizi ye­rine ge­tir­me­nin ça­bası içe­ri­sinde ol­mak­tır.


İn­san­la­rın çok sev­dik­leri bir ki­şiye mu­ha­tap ol­duk­ları an­daki hal­le­rini, yük­sek makam sa­hibi diye ta­nı­nan kim­se­lere mu­ha­tap ol­duk­ları an­daki hal­le­rini, çok sev­dik­leri kim­se­le­rin söz­le­rini din­ler­ken içinde bu­lun­duk­ları hali bir dü­şü­ne­lim. On­lara at­fet­tik­leri şeref ve iz­zeti gö­zü­mü­zün önüne ge­ti­re­lim. On­la­rın hu­zu­runda iken vak­tin nasıl geç­ti­ği­nin far­kında ol­ma­yış­la­rını bir ha­tır­la­ya­lım. Ve bir de gaf­let için­deki in­sa­nın, Rabbü’l-İzzet’e mu­ha­tap ol­ma­nın izzet ve şe­re­fini tak­dir ede­me­yi­şini dü­şü­ne­lim.

Ve bi­le­lim ki, kal­binde Allah Zül­ce­lâl’e karşı duy­duğu saygı ve sev­giyi mah­lûka karşı olan saygı ve sev­gisi kadar his­se­de­me­yen in­san­lar, ilâhî emir ve ya­sak­lara karşı da o se­vi­yede ih­mal­kâr­lık içe­ri­sinde ha­yat­la­rını devam et­ti­rir­ler.

Böy­le­likle in­san­lı­ğın en yük­sek mer­te­be­si­nin kul­luk mer­te­besi ol­du­ğunu idrak ede­me­yen ga­fil­ler, sahip ol­duk­ları akla rağ­men akıl­sız ve be­yin­siz­ler gibi ya­şa­dık­la­rı­nın far­kında dahi ol­maz­lar.

Dik­ka­ti­mizi tek­rar yük­sek makam sa­hip­le­ri­nin ya­nın­da­ki­lere çe­vi­re­lim. Bu ma­kamda bu­lu­nan­lar ya­nın­daki in­san­lara bir şey em­re­dince, on­la­rın yan­lış mı doğru mu bak­ma­dan “Em­re­der­si­niz.” deyip ko­şuş­la­rına ba­ka­lım. Aynı şe­kilde o makam sa­hibi bir şeyi ya­sak­la­yınca da ya­nın­da­ki­ler yine yan­lış mı doğru mu araş­tır­ma­dan “Em­re­der­si­niz.” deyip bo­yun­la­rını bü­ke­rek o işi terk ediş­le­rini dü­şü­ne­lim.

Acaba akıllı ol­du­ğunu kabul eden insan; ken­di­sine sa­yı­la­ma­ya­cak ni­met­ler ihsan eden Allah’ın (c.c), bir lütuf ola­rak ken­di­sini mu­ha­tap kabul et­ti­ği­nin far­kında değil midir? Yoksa ken­di­sine ihsan bu­yu­ru­lan akıl ni­me­tini gör­mez­lik­ten ge­le­rek me­su­li­yet­ten kur­tu­la­ca­ğını mı sa­nı­yor?

Acaba Allah Zül­ce­lâl’in, “Ni­met­le­rime şük­ret­mez­se­niz, şüp­he­siz benim aza­bım cid­den çok çetin ve şid­det­li­dir.” ilâhî fer­manı bu gafil in­san­ları bir be­şe­rin teh­didi kadar kor­kut­mu­yor mu?

Ma­a­le­sef bir­çok defa ken­dini akıllı bilen ki­şi­ler öyle büyük ha­ta­lar ya­par­lar, öyle ca­hi­lane ko­nu­şur­lar ki bu ha­ta­ları, biz­lere ibret olmak üzere ara­mızda bu­lu­nan akıl ni­me­tin­den mah­rum olan­lar bile yap­maz.

Allah Zül­ce­lâl, bu gibi is­yan­kâr in­san­lar­dan on­lara lüt­fet­tiği akıl ni­me­ti­nin te­si­rini çekip alır. Bu kim­se­le­rin ba­zı­ları dünya ha­ya­tında iken bir gün dal­dık­ları gaf­let­ten uya­nınca akıl ni­me­ti­nin te­siri ye­ni­den ken­di­le­rine ihsan edi­lir. O zaman büyük bir piş­man­lık içe­ri­sinde ha­ta­la­rı­nın affı için Allah Teâlâ (c.c) Haz­ret­le­rine ta­zarru ve ni­yazla yal­va­rır­lar.

Ba­zı­la­rına ise o deh­şetli hesap günü hu­zura git­mek üzere ka­bir­le­rin­den kal­kar­ken akıl ni­met­leri ihsan edi­lir de fer­yad ü figan edip elden kaçan fır­sat­lar için has­ret­lik çek­mek­ten başka ya­pa­cak bir şey­leri kal­ma­dı­ğını büyük bir piş­man­lık içe­ri­sinde an­lar­lar.

İn­san­lık âle­mine ibret na­za­rıyla ba­kınca nice zeki, akıl sa­hibi in­sa­nın ne kadar boş dü­şün­ce­ler pe­şinde ko­şa­rak sahip ol­duk­ları akıl ni­me­ti­nin şük­rünü eda ede­me­dik­le­rini gö­rü­rüz.

Biz­ler eğer Allah Teâlâ’nın (c.c) ih­san­la­rı­nın en bü­yük­le­rin­den biri olan akıl ni­me­ti­nin şük­rünü edâ etmek is­ti­yor­sak; ak­lı­mızı hiç­bir zaman Allah’ın (c.c) emir ve ya­sak­la­rı­nın üs­tünde gör­me­yip mah­lûk olan aklın ve biz­le­rin, Hâlik’in me­muru ol­du­ğunu bi­le­ce­ğiz.

Allah Teâlâ (c.c) Haz­ret­leri adeta biz in­sa­noğ­luna şöyle bu­yur­mak­ta­dır:

“Ben em­re­de­yim siz­ler de em­rimi ye­rine ge­ti­rin. Ben de size son­suz ih­san­larda bu­lu­na­yım, böy­lece siz­ler de Beni bu ih­san­la­rımla ta­nı­yın.

Ben siz­lere bazı hu­sus­ları da ya­sak­la­ya­yım. Siz­ler de bu ya­sak­la­rım­dan uzak du­ra­rak ih­san­la­rım­dan is­ti­fade edin.

Ya­sak­la­rımı iş­le­yen­leri ise şid­detli aza­bıma mu­ha­tap kı­la­yım da Beni Kah­hâr sı­fa­tı­mın te­cel­lî­le­riyle ta­nı­sın­lar.

İşte bun­lar için de siz in­sa­noğ­luna akıl ni­me­tini ihsan ettim.”

Allah Teâlâ (c.c); Ken­di­sini ta­nı­yıp, ya­sak­la­rını terk edip emir­le­rini ye­rine ge­ti­re­rek son­suz ilâhî ih­san­lara ka­vuş­mayı cüm­le­mize nasip bu­yur­sun. Allah’ın Teâlâ’nın (c.c) se­lâmı, rah­met ve be­re­keti son­suz ilâhî ih­san­lara ka­vu­şan­la­rın üze­rine olsun.

  1. Duhâ, 93/11. ↩︎
  2. İbrahim, 14/7. ↩︎
  1. Bu makale, merhum Ahmed Yaşar Hocaefendi’nin, 07.03.2008 tarihinde, İrşad Mektupları ismiyle internet üzerinden yayımladığı yazılardan yedincisidir. ↩︎