Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Söyleşi

Bir Peygamber Mirası: “İlim”

Söyleşi:

Söyleşiyi yapan: Abdurrahman Kaya, Murat Ustakurt

1. Sayı · 2006/1

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Kadri bi­lin­mesi ge­re­ken nice kıy­met­ler, ha­zi­ne­ler var. İs­ti­fade edil­mesi ge­re­ken nice üs­tad­lar, ho­ca­lar var. Bi­lin­me­me­leri, ta­nın­ma­ma­ları onlar için değil ama şüp­he­siz bizim için büyük bir ek­sik­lik­tir. Bu se­beple her sa­yı­mızda mem­le­ke­ti­mi­zin de­ğerli ilim ve fikir adam­la­rıyla mü­lâ­kat­lar ger­çek­leş­ti­re­ce­ğiz. Böy­lece hem ül­ke­mi­zin kıy­metli alim­le­rini ya­kın­dan ta­nı­ya­cak hem de fi­kir­le­rin­den is­ti­fade ede­ce­ğiz. İlk mü­la­ka­tı­mızı Fatih Med­re­se­leri ge­le­ne­ği­nin son tem­sil­cisi Emin Saraç Ho­ca­e­fendi ile ger­çek­leş­tir­dik. Zevkle oku­ya­ca­ğı­nızı ümit edi­yo­ruz.

Hocam, Efen­di­miz (s.a.v) ha­ya­tını ce­ha­letle mü­ca­dele ile ge­çir­miş ve bu yolda elin­den gelen gay­reti sarf et­miş­tir. Ken­di­sini bütün in­san­lığa ” Ben ce­ha­letle sa­vaş­mak için gön­de­ril­dim.” diye ta­nıt­mış­tır. Ve bu sa­vaşta kul­la­nı­la­cak olan en et­kili si­la­hın İLİM ol­du­ğunu biz­lere her nok­tada ifade et­miş­ler­dir.

Peki, Efendimizin dâr-ı bekaya irtihalinden asırlar sonra O’na ümmet olabilme ümidiyle yaşayan bizler ilim denildiği zaman neler anlıyoruz, daha önemlisi neler anlamalıyız?

İlim den­diği zaman ak­lı­mıza ilk gelen şey Allah celle ve âlâ’nın sı­fat­la­rın­dan bi­ri­si­nin âlim ol­du­ğu­dur. Kur’an-ı Kerim’in bize öğ­ret­tiği dok­san dokuz sı­fa­tın her bi­riyle mü­te­hal­lik ol­ma­mız için bize haddi he­sabı ol­ma­yan ter­ğib ve teş­vik­ler var­dır. İşte o ter­ğib edi­len sı­fat­lar­dan bi­risi de ilim­dir.

Fahr-i kâ­i­nat Efen­di­miz (s.a.v) âli­min faz­lını gök­teki bedr-i münir olan ayın on dör­düne teş­bih et­miş­tir. İlme teş­vik ba­bında Ebud- Derda ta­ra­fın­dan nak­le­di­len şu Hadis-i Şerif de câlib-i dik­kat­tir. Ne diyor Ra­sû­lul­lah efen­di­miz: “Bir insan ilim yo­luna gir­diği zaman o kimse cen­net yo­luna gir­miş­tir. O yolun sonu cen­nete ula­şır.”

Ama her­ke­sin bu ilim­lerde de­rin­le­me­sine ma­lu­mat sa­hibi ol­ma­sını da bek­le­ye­me­yiz. Bu nok­tada ilim­leri ikiye ayı­ra­ca­ğız. Ba­zısı var­dır ki; her­kes ta­ra­fın­dan bi­linme za­ru­reti var­dır. Me­sela ki­şi­nin farz iba­det­le­rini ye­rine ge­ti­re­cek kadar ma’lumat sa­hibi ol­ması onun üze­rine farz­dır. Amma bir de ce­mi­ye­tin ni­za­mını tan­zim ede­cek, hatta bütün be­şe­ri­yetle ala­kalı me­se­le­lere ait ilim­ler var­dır ki bunu da mu­ay­yen in­san­la­rın öğ­ren­mesi farz-ı ki­fa­ye­dir.

Bakın bütün İslâm ta­rihi bo­yunca bu mu­ay­yen in­san­la­rın ye­tiş­mesi ba­bında ne hiz­met­ler yap­mış ec­da­dı­mız. Fatih Haz­ret­leri’nin İs­tan­bul’un fet­hin­den sonra ilk yap­tır­dığı iş Tab­hane Med­re­sesi’dir ki önce onun te­meli atıl­mış­tır. Ca­mi­den evvel med­re­seyi baş­lat­mış­tır; ilme ver­diği ehem­mi­ye­tin­den do­layı. Bu cami-i şerif beş yüz sene bu mem­le­kete, hem ule­ma­sını hem de dev­let ri­ca­lini ye­tiş­tir­miş­tir. İşte kar­şı­mızda gör­dü­ğü­müz en son al­la­me­ler: Cev­det Paşa, Ömer Na­suhi Hoca, Zahid Efendi, Mus­tafa Sabri Efendi dı­şa­rıda; Hamdi Efendi, Ali Hay­dar Efendi içerde, bu cami-i şe­ri­fin ese­ri­dir. Bun­la­rın her biri bu mem­le­kete çok büyük ha­yır­ları olmuş kim­se­ler­dir. İlim­siz olan bir diyar artık da­la­lete düşer reh­ber­siz kalır pe­ri­şan olur. Ni­te­kim bizim şimdi o güzel ilim er­ba­bın­dan mah­ru­mi­ye­ti­miz büyük sı­kın­tı­lara sebep ol­mak­ta­dır.

Bir mem­le­kette âlim ol­mazsa o mem­le­ket da­la­lete düş­müş­tür, ka­ran­lıkta kal­mış de­mek­tir efen­dim. Ve o tak­dirde mu­si­bet­ler de o mem­le­ke­tin ba­şına in­meye baş­lar. Zira en büyük mu­si­bet olan kı­ya­met âlim­ler bit­tiği zaman baş­la­ya­cak­tır. Ule­ma­nın böyle ze­vale doğru git­me­si­nin kı­ya­met ala­met­le­rin­den bi­risi ol­duğu ki­tap­la­rı­mızda ya­zıl­mak­ta­dır

Biz ise gü­nü­müzde ilim­den de alim­den de mah­rum bir va­zi­yet­te­yiz ma­a­le­sef. Top­rak­la­rı­mızda ilmi ihyâ etmek için gay­ret etmek, za­ma­nın en mühim va­zi­fe­si­dir. En salih amel­dir.

Peki, bu ihyâ faaliyetine nereden başlamalıyız. Bu yolun olmazsa olmazı nedir hocam?

Evet, bu yola adım atmak için ev­vela ilmin de esası olan Arapça’yı iyi bi­le­ce­ğiz. Cenab-ı Hak ke­la­mını, be­şe­ri­ye­tin son irşad fer­ma­nını Arapça üze­rine in­dir­miş­tir. Arapça da bil­me­yi­şi­miz bu mem­le­ke­tin ceh­lini biraz daha ar­tır­maya sebeb ol­muş­tur. Hayır, öyle değil Arapça’yı bi­le­ce­ğiz; sarfı, nahvi bi­le­ce­ğiz.

Alet ilmi olan sarfı oku­ma­dan, nahvi ve be­la­ğati bil­me­den ve bun­lar va­sı­ta­sıyla öğ­re­ni­len âlî ilim­lere sahip ol­ma­dan Ki­ta­bı­mızı an­la­ya­ma­yız. Bu şe­kilde tef­sir ya­pa­ma­yız ve dinî mev­zu­larda söz söy­le­meye ger­çek mâ­nâda yet­kili ola­cak ha­kiki müc­te­hid­ler ye­tiş­ti­re­me­yiz.

İşte gö­rü­yo­ruz, ge­rekli ilim­lere sahip ol­ma­dan ya­zı­lan tef­sir­le­rin han­gisi işe ya­rı­yor. Bazı tef­sir­leri gö­rünce üzü­lü­yo­ruz böyle bir tef­sir nasıl çıkar diye. İn­san­la­rı­mız bu kadar mı gaf­lete düştü.

Efen­dim, bizim ço­cuk­lu­ğu­muz za­ma­nında ba­kıyye ulema vardı ki o es­la­fın ba­kıy­yesi olan ule­mayı gör­dük. Ali Hay­dar Efendi, Ömer Na­suhi Efendi… O za­manki Bekir Haki Efendi, Yekta Efen­di­ler. İşte âlim­ler böyle olur. İslâm âle­mine çık­tık; Mısır’da 9 sene kal­dım, Hin­dis­tan’a, Pa­kis­tan’a git­tim. Se­ne­lerce Hicaz’da ulema ce­mi­yet­le­rine, top­lan­tı­lara çağ­rıl­dım. Ve bizi on­larla mu­ka­yese et­ti­ği­niz zaman ha­li­mizi gö­rü­yo­ruz. Su­riye’deki âlim­ler bugün Tür­ki­ye­miz’de ma­a­le­sef yok. İl­miyle, sü­lu­kuyle ken­di­sini ispat ede­cek âlim­le­ri­miz yok. Ab­dur­rah­man Şeref Bey ora­daki âlim­ler­den “Os­manlı ule­ma­sı­nın siret ve sû­reti işte böy­leydi.” diye bah­se­derdi. Ne güzel salih âlim­leri var.

Bil­mek her şey değil demek hocam. Yal­nızca ilimle ar­zu­la­nan he­defe ula­şa­mı­yo­ruz yani.

Tabii ki, bu işin te­me­lini sağ­lam tut­mak için ev­vela iba­det­le­ri­mize dik­kat ede­ce­ğiz. İba­det­le­ri­mize fe­râiz-i evkât-ı sa­lâ­tı­mız­dan baş­la­rız. Kur’an ti­la­veti mâ­nevî bir kuv­vet­tir ki o kuv­vet âdeta ara­ba­nın, uça­ğın git­mesi için ben­zin ne ise odur. Bu­ra­dan baş­lar­sak, tak­vaya ehem­mi­yet ve­rir­sek Cenab-ı Hak bizim önü­müzü açar, in­ki­şaf verir. Oku­duk­la­rı­mızı da an­la­mak hu­su­sunda bir ba­si­ret ve fe­ra­set sa­hibi olu­ruz. Ves­vese-i şey­ta­niye ile ken­di­mizi mağ­lup et­me­yiz. Bizim bazı in­san­la­rı­mızı gö­rü­yo­ruz. Adam­lar kendi he­vayı he­ves­le­rine göre ahkâm ke­si­yor­lar hal­kı­mıza.

Ken­di­leri daal ol­duk­ları gibi mu­dill de olu­yor­lar. Hem de­la­lete düş­müş olu­yor­lar hem de baş­ka­la­rını de­la­lete dü­şü­rü­yor­lar. Bir iş iba­detle baş­la­ya­cak takva ile baş­la­ya­cak. Eğer iba­det­siz, tak­va­sız ilme baş­lar­sak onun akı­beti kötü olur. Ben iyi ha­tır­lı­yo­rum bazı kar­deş­le­ri­miz ho­ca­sın­dan al­dığı dersi sanki teyp gibi, böyle fo­to­kopi gibi alı­yordu; fakat namaz kıl­mı­yordu. Bir takım dün­yevî şey­ler al­dı­lar ama ne­ti­ce­sinde on­la­rın ilim­leri ha­lâ­veti ol­ma­yan, fay­dası ol­ma­yan bir hale geldi.

Ta­le­be­le­ri­mizi takva üze­rine ye­tiş­tir­me­miz, iba­detle, ta­atle teç­hiz et­me­miz za­ru­reti var­dır. Bu şe­kilde baş­larsa o ilim­ler ha­yırlı olur. Ba­kı­nız, es­ki­le­ri­miz bir ta­raf­tan sarf nahiv ile meş­gul olur­ken ta­le­be­lere bir ta­raf­tan da ah­la­ken güzel ol­ma­ları için bir ders oku­tur­lar­mış. İkindi dersi ya da kol­tuk dersi ola­rak isim ve­rir­lerdi. Ta­ri­kat-ı Mu­ham­me­diyye oku­tu­lurdu. Niçin? Ta­le­be­nin ah­lakı güzel olsun diye. Ta­le­be­nin ah­la­kı­nın güzel ol­ma­sını ön­ce­den ho­ca­lar ni­zama, dü­zene koy­muş­lardı. Bu kub­be­nin al­tında ye­ti­şen ve ken­dini bu­raya vak­fe­den ho­ca­la­rı­mız­dan biri olan Hüs­rev Efendi Ho­ca­mız derdi ki 11 defa Ta­ri­kat-ı Mu­ham­me­diy­yeyi okut­tum. Ta­le­beye oku­tu­yor ta­biki. Şimdi var mı böyle ders oku­tan bir yer. Ta­le­be­nin ah­lakı güzel olsun diye bir ders bizim ila­hi­yat­la­rı­mızda ve­sa­i­rede oku­nu­yor mu, yok. Hele hele Eha­dîs-i ne­be­vi­yeyi ihmâl etmek, ona iti­bar et­me­mek de fe­la­ket­le­rin en bü­yük­le­rin­den­dir. Eha­dîs-i şe­ri­feyi red­det­tik­ten sonra, Âyet-i ke­rîme an­la­şıl­maz hale ge­li­yor. O zaman da Âyet-i ke­rîme’leri kendi sakîm ve akîm olan fi­kir­leri ile an­la­şıl­maz bir hale ge­ti­ri­yor­lar.

Güzel ahlak noktasında en büyük paylardan biri de aileye düşüyor diyebiliriz, değil mi?

El­bette, ilk iş evden ve ai­le­den baş­lar. Onun için ho­ca­zâ­de­le­rin hoca ye­tiş­mesi çok ha­yırlı bir iştir. Çünkü o bir­çok eseri oku­ma­dan bilir. Kendi nef­simi dü­şü­nü­yo­rum da ai­le­min, an­ne­min, ba­ba­mın, ho­ca­la­rı­mın üze­rim­deki et­kisi bü­yük­tür. On­lar­dan gör­dü­ğüm şey­ler zih­nimde sabit kal­mış. İlim ya mü­da­re­se­den sa­tır­dan, ya da ho­ca­e­fen­di­nin ha­re­kâ­tını gör­mek su­reti ile­dir ki o ha­re­kât da insan için ilim­dir. Ra­sû­lul­lah Efen­di­miz’in ha­re­kâ­tı­nın Ashab-ı Kirâm’a ilim ol­duğu gibi. Fakat hoca ki; ken­disi iba­de­tini yap­mı­yor ondan sonra efen­dim hangi ün­vana sahip olursa olsun… Bir kere namaz kıl­mı­yor; öyle bir in­sa­nın hangi işini biz iti­bara ala­ca­ğız. O da on­ları bil­diği halde, bana okut­tuğu halde tat­bik et­mi­yor. O zaman efen­dim şey­ta­nın ves­ve­sesi ge­li­yor: Sen de onun gibi ol canım, o da bak senin gibi oku­muş da şu hale gel­miş.

Ve maalesef bu zihniyete sahip insanlar bugün cemiyete dini mevzularda yön veren insanlar olarak tanıtılıyorlar. Halkımız onların verdikleri fetvalarla baş başa bırakılıyor. Bu noktada fetva mevzuunu sormak istiyoruz hocam. Fetva müessesesi bugün metruk bir halde midir?

O fetva me­se­lesi ayrı çok ince bir şey­dir Çok mühim çok zor da bir me­se­le­dir. Fetva ver­meye cüret ve ce­sa­ret gös­ter­mek -Hadis-i Şerif’te de beyan edil­diği gibi- ce­hen­neme ce­sa­retle atıl­maya ben­zer. Onun için Ashab-ı kiram bir fet­vayı ver­mek için bir­bir­le­rine at­fe­der­ler. O ona, o ona ha­vale eder­lerdi. Her­kes ben bu işin eh­li­yim ben önce söy­le­ye­yim de­mi­yor çünkü ola­bi­lir ki benim zih­nimde farklı şey­ler ol­muş­tur isa­bet etmem diye ken­di­sini ve­bale at­mı­yor. Zahid Efendi ho­ca­mı­zın Ma­ka­lat’ında Hu­tû­ratu’t Te­serru’ Fi’l Fetva (Fet­vada Acele Et­me­nin Teh­li­ke­leri) isimli ma­ka­lesi var­dır. Bu, okun­ması ge­re­ken çok mühim bir ma­ka­le­dir.

Bu şuura sahip bir ilim talebesinin meydana gelmesi nasıl mümkün olabilir, ilme talip bir kişide hangi vasıflar aranmalıdır?

İn­sa­noğlu, benî Âdem, Allah’ın müm­taz bir mah­lû­ku­dur. Hadis-i Şerif’te “Her çocuk İslam fıt­ratı üzere doğar. Fıt­rat-ı İs­lâ­miyye onda mev­cut­tur. Onun icap­la­rını ye­rine ge­ti­rir ama anne ba­bası Ya­hudi olursa onu Ya­hudi yapar, Me­cusi olursa onu Me­cusi yapar.” bu­yu­ru­lu­yor. Fakat onu kendi ha­line bı­ra­kır­san, ona kimse tesir et­mezse Allah’ın tev­hi­dini o bulur diye ki­tap­larda ya­zı­yor. Ço­cuk­la­rı­mızı fi­la­nın ço­cuğu fa­la­nın ço­cuğu diye ayır­ma­dan Allah’ın halk et­tiği o güzel yav­ruya güzel şey­ler öğ­ret­ti­ği­miz tak­tirde ne­tice ala­bi­li­riz. Onun için biz tah­dit et­me­yiz. Bazı ço­cuk­lar var ki hazır ka­bi­li­yeti iti­ba­riyle, ai­le­den ge­lişi iti­ba­riyle ai­le­den al­dığı bir takım güzel me­zi­yet­leri mu­ha­faza etti ise o ta­le­beyi ter­cih eder insan. Öne alır ki daha ko­lay­dır bunu eğit­mesi.

Meş­hur­dur, Hz. Fatih dev­le­tin büt­çe­sini tes­bit ede­ceği zaman en çok mas­rafı ta­le­beye tah­sis et­ti­rir­miş. De­miş­ler ki “Sul­ta­nım bu ta­le­be­nin içe­ri­sin­den ciddi ye­ti­şe­cek kimse ancak bunun onda biri ka­dar­dır.” Fatih şöyle demiş: “İşte o onda bi­rini bul­mak için bu mas­ra­fın ye­rine ko­yul­ması la­zım­dır. Hiç ten­kis edil­me­ye­cek­tir.”

Biz ta­le­beyi, ta­lebe gel­diği zaman talim et­meye takat et­me­li­yiz, ta­lebe red­de­dil­mez, yeter ki ta­lebe hay­laz­lık yap­mı­yor olsun. Ta­le­be­le­ri­mizi hoş kar­şı­la­ya­ca­ğız, on­lara şef­kat ede­ce­ğiz. Bir anne baba ev­lat­la­rına nasıl mu­a­mele edi­yorsa biz de öyle ya­pa­ca­ğız.

Belirli bir yaşa ulaştığında anne baba tarafından çocuğa bir takım mesuliyetler verilir. Bu mesuliyetlerle çocuk her geçen gün biraz daha büyür ve cemiyette kendi kendine ayakta durabilecek seviyeye ulaşır. İlim talebesi için de böyle bir yol izlenebilir mi. Öğrenirken öğreten bir talebe düşünebilir miyiz?

O çok çok gü­zel­dir. O ted­ris me­se­lesi efen­dim, es­ki­den bir med­re­sede bir oda­nın sa­hibi var onun ya­nına çömez diye bir kimse ve­ri­lir, o çömez de­ni­len kimse oda­nın esas sa­hibi olan bü­yü­ğüne karşı hiz­met et­mekte. Me­sela odayı silip sü­pür­mekte, yemek ha­zır­la­makta falan yar­dımcı olur o da ona ders oku­tur. O şe­kilde onu ye­tiş­ti­rir ni­ha­yet bir gün hoca mezun olup git­tiği zaman o odaya hakim olur.

Bir başka husus daha vardı. Onu son­ra­dan zem et­meye baş­la­dı­lar ama onun da mâ­nâsı üç aylar gel­diği zaman tatil ya­pı­lır, Ra­ma­zan Ayı girdi mi ders devam etmez. Ta­lebe tat­bi­kata çıkar halk ara­sına da­ğı­lır; hafız ise mu­ka­bele okur, imam­lık yapar; hafız de­ğilse vaaz eder. O vaazı eden hoca ola­cak ta­le­be­leri halk o çağ­dan tanır. Hem halk on­la­rın hem de onlar hal­kın me­zi­yet­le­rin­den ha­ber­dar olurdu. Bun­lar ile­ride hal­kın gön­lünde ye­tiş­miş ho­ca­e­fen­di­ler olur. Biz yurt­larda orada bu­rada ço­cuk­ları kendi hal­le­rine bı­ra­kı­yo­ruz. Hazır yiyip içi­yor­lar. Fakat o me­zi­yet­ler de bir insan ye­tiş­ti­re­mi­yo­ruz.

Günümüzde bir ilim yolcusu için karşılaşılan problemlerden biri belki de en mühimi iktisadi sıkıntılardır. Hocam, Selef ulemamız bu tehlikeli yolun önünü nasıl kesmişlerdir acaba. Hayatlarını sadece okumaya mı tahsis etmişlerdi?

Es­ki­den bir usûl vardı efen­dim. Hoca baş­ka­sına muh­taç ol­ma­dan ye­tiş­mesi, ka­na­atle ya­şa­ması için bazı sa­nat­lar ile meş­gul olurdu. Hatta babam bana cilt yap­mayı, ki­tabı tec­lit et­meyi öğ­ret­mişti. O za­man­lar tec­lit etmek yani kitap cilt­le­mek bir sa­nattı. Sonra efen­dim sa­atçi olmak da bir sa­nattı. Hasan el-Benna’nın ba­bası (Ahmet es- Saatî) hem büyük bir hadis alimi hem de sa­atçi idi. Böy­lece ge­çi­mini sağ­lardı. Yemen’in San’a şeh­rinde Ab­dul­me­cid Zin­dânî’nin kur­duğu bir med­rese vardı ki onun ismi Med­re­setu’l İman’dı. Bu­rada okut­tuğu ta­le­be­lere hem ica­zet ve­ri­yor ve de bun­la­rın her bi­ri­sine bir sanat öğ­re­ti­yordu. Bun­lar ora­dan ay­rıl­dık­tan sonra ma­i­şe­tini temin ede­cek fakat ted­ris ve talim de ya­pa­cak. Dört beş bin ki­şiyi top­ladı, epeyce bir mer­hale kesb etti fakat gelin görün ki bu­ra­sıyla da uğraştılar.İslâm dün­ya­sında hiç­bir mem­le­ket yok ki on­la­rın ders prog­ra­mına mü­da­hale edil­me­sin.

Son bir soru ile sohbetimizi bitirelim isterseniz hocam. Yetişebildiğiniz, derslerinde bulunma imkânına sahip olduğunuz hocalarınızdan sizi en çok etkileyen bir tanesinden bizlere biraz bahseder misiniz?

Ben İs­tan­bul’a gel­di­ğimde ilk hocam Ali Hay­dar Efendi idi. Bu ca­mide is­ti­fade ede­bil­di­ğim ho­ca­la­rım ara­sında Gü­mül­ci­neli Mus­tafa Efendi, Fatih’in baş imamı fa­zi­letli Ömer Efendi, Hüs­rev Efendi ve Sü­ley­man Efendi’yi – ki o bu­ra­nın baş kay­yımı idi – sa­ya­bi­li­rim. Bun­lar­dan te­der­rüs etmek su­re­tiyle is­ti­fade et­mi­şiz­dir. Bun­lar biz­zat ders al­dı­ğım ho­ca­la­rım­dan­dır. Bu ho­ca­la­rı­mın hal­le­ri­nin bizim üze­ri­mizde çok büyük te­sir­leri ol­muş­tur. Âdeta ben ba­bam­dan gör­dü­ğümü bu­rada daha te’kit etmiş oldum. Bizim evi­mizde el­ham­dü­lil­lah bir an’ane­miz var­dır. Babam, dedem, baba ta­ra­fım anne ta­ra­fım hep ho­ca­lar­dan mü­te­şek­kil­dir.

Ondan sonra Mısır’a git­ti­ği­miz zaman Zâhid Efendi, Mus­tafa Sabri Efendi gibi ho­ca­larla bir arada bu­lun­dum. Sonra Ezher ule­ma­sın­dan ho­ca­e­fen­di­ler me­sela Mu­ham­med Ab­dul­veh­hab ho­ca­mız… Çok kâmil ve mü­kem­mel bir ho­ca­mızdı. O hadis okut­tuğu zaman ne güzel bizi zevk-i yâb ederdi. Onun hadis ders­le­ri­nin zev­kini hiç unu­ta­mam.

Efen­dim, ho­ca­la­rı­mın her biri benim için an­la­tıl­maz ehem­mi­yete sa­hip­tir.

Allah cüm­le­sine rah­met etsin.

Te­şek­kür edi­yo­ruz.