Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

En Faziletli En Kıymetli İbadet

27. Sayı · 2012/3

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Allah Zül­ce­lâl ve’l Kemal Haz­ret­le­rine ce­lâ­line ve ke­mâ­line lâyık hamd ü se­nâ­lar olsun ki; ya­rat­tığı var­lık­lar içe­ri­sinde in­sa­noğ­lunu en güzel şe­kilde ya­ra­ta­rak onu akıl ni­meti ile şe­ref­len­dir­miş­tir.

Allah Teâlâ Haz­ret­leri in­sa­noğ­lunu akıl ni­meti ile şe­ref­len­dir­dik­ten sonra ken­di­sine mu­ha­tap kabul edip ona iyi­lik­leri emir bu­yur­muş, kö­tü­lük­leri de nehy et­miş­tir.

Salât ile se­lam­la­rı­mız; Ha­bi­bul­lah ve âlem­lere rah­met ola­rak gön­de­ri­len Kâ­i­na­tın Ra­sûlü Hz. Mu­ham­med Mus­tafa (s.a.v) Efen­di­mi­zin üze­rine, âl ve as­ha­bına, tâ­biin ve tebe-i tâ­bi­ine, ri­sa­let gö­revi ile gö­rev­len­di­ril­miş olan bütün nebi, rasûl ve on­lara tâbi olan­la­rın üze­rine olsun.

İn­sa­noğlu ola­rak ev­vela Allah Teâlâ’ya mu­ha­tap ol­ma­nın ne bir büyük şeref ol­du­ğunu dü­şün­meli ve ihsan edi­len bu büyük şe­refe karşı borçlu ol­du­ğu­muz şükür gö­re­vi­mizi ye­rine ge­tir­meyi Allah Teâlâ Haz­ret­le­ri­nin biz­lere bir lütuf ve ihsan ola­rak nasip bu­yur­ma­sını dua ve ni­yaz­la­rı­mızla is­te­me­li­yiz.

Bunun ar­dın­dan Allah Zül­ce­lâl’e karşı ye­rine ge­ti­re­ce­ği­miz kul­luk va­zi­fe­leri içe­ri­sinde en fa­zi­letli ita­a­ti­mi­zin ne ol­du­ğunu akıl sa­hibi birer fert ola­rak her bi­ri­miz araş­tı­rıp öğ­ren­me­li­yiz.

Biraz te­fek­kür edip araş­tı­rır­sak memur ol­du­ğu­muz iba­det­le­rin içe­ri­sinde en fa­zi­letli ve kıy­metli iba­de­ti­mi­zin “emr bil maruf nehy anil mün­ker” ol­du­ğunu öğ­re­ni­riz.

Ön­ce­likle bil­me­li­yiz ki; emr bil maruf ve nehy anil mün­ker va­zi­fesi Kâdir-i mut­lak olan Allah Zül­ce­lâl Teâlâ ve Te­kad­des Haz­ret­le­ri­nin ulû­hi­yeti ge­reği biz­zat ye­rine ge­ti­re­rek biz­lere de em­ret­tiği bir va­zi­fe­dir.

Emr bil maruf ve nehy anil mün­ker va­zi­fe­si­nin mu­ha­tabı ken­di­sine ve­ri­len akılla diğer mah­lu­kât­tan farklı kı­lı­nan in­sa­noğ­lu­dur. Allah Zül­ce­lâl akıllı olan kul­la­rına büyük mü­kâ­fat­lara sahip ol­ma­ları için iyi­liği em­re­der. Aynı za­manda on­ları kö­tü­lük­ler­den ko­ru­mak için de gü­nah­ları iş­le­mek­ten neh­ye­der.

Bu ilâhî emir ve ya­sak­lar, âlem-i emir­den ol­duk­ları için mah­lûk de­ğil­ler­dir. Allah Zül­ce­lâl bu büyük ve önemli va­zi­feyi kul­ları içe­ri­sin­den se­çil­miş olan özel ki­şi­lere yani nebi ve ra­sûl­le­rine ver­miş ve on­ları emr bil maruf ve nehy anil mün­ker va­zi­fe­sini hak­kıyla ye­rine ge­tir­me­leri için gö­rev­len­dir­miş­tir.

Pey­gam­ber­ler ken­di­le­rine ve­ri­len bu va­zi­feyi ye­rine ge­ti­rir­ken hiç­bir var­lık­tan kork­ma­dan Allah Zül­ce­lâl ken­di­le­rine neyi, ne şe­kilde ve nasıl em­ret­mişse onu em­re­dil­diği şe­kilde in­san­lara bil­dir­miş­ler­dir. Aynı za­manda Rab­bi­miz ne­ler­den ne şe­kilde sa­kı­nıl­ması ge­rek­ti­ğini bil­dir­mişse in­san­ları o şe­kilde ya­sak­la­nan şey­ler­den neh­yet­miş­ler­dir. Onlar bu va­zi­fe­le­rini ye­rine ge­tir­mek için büyük bir sa­da­kat ve azimle ça­lış­mış­lar­dır. Bu yolda ömür­le­ri­nin so­nuna kadar ne büyük fe­da­kâr­lık­lara kat­lan­dık­la­rını Kur’an-ı Kerim’den ve tarih ki­tap­la­rın­dan araş­tı­rıp öğ­re­ne­bi­lir­se­niz; o zaman emr bil maruf nehy anil mün­ker va­zi­fe­si­nin mana ve ma­hi­ye­tini önem ve fa­zi­le­tini azda olsa an­la­maya baş­lar­sı­nız.

Allah Zül­ce­lâl Haz­ret­le­ri­nin bu önemli va­zi­feyi Pey­gam­ber­ler­den sonra mut­takî ilim eh­line ema­net et­ti­ğini Rasûl-i Ekrem (s.a.v) Efen­di­miz “Âlim­ler, ne­bî­le­rin va­ris­le­ri­dir.” ifa­de­siyle biz­lere bil­dir­miş­tir.

Bu önemli ve­râ­se­tin ule­maya in­ti­kal et­tiği gibi, ule­ma­nın dı­şın­daki bütün erkek ve ha­nım­lara da in­ti­kal et­ti­ği­nin de­lili Allah Teâlâ’nın “Mü’min er­kek­ler ve mü’mine ha­nım­lar bir­bir­le­ri­nin ko­ru­yucu sa­hip­le­ri­dir. Çünkü onlar iyi­liği em­re­der kö­tü­lük­ler­den de men eder­ler.” ayet-i ke­ri­me­si­dir. Rab­bi­miz bu ayet-i ke­rime ile büyük izzet ve şe­refe ka­vuş­mak için bütün akıl sa­hibi in­san­ları davet bu­yur­mak­ta­dır.

Akıl sa­hibi erkek-hanım her mü’min ken­di­sine su­nu­lan bu büyük ni­me­tin kad­rini, de­ğe­rini te­fek­kür et­me­li­dir.

Ba­kı­nız bu büyük iba­deti, bu büyük şe­refi Allah Zül­ce­lâl Haz­ret­leri; pey­gam­ber­le­rine, ondan sonra mut­takî âlim­le­rine on­lar­dan sonra da mü’min erkek ve ha­nım­lara farz kıl­mış­tır. Yani bu fa­zi­let ka­pısı bütün akıllı in­san­lara ar­dına kadar açıl­mış­tır.

Bu va­zi­feyi ye­rine ge­ti­ren in­san­ları Rasul-i Ekrem (s.a.v) Efen­di­miz üç sı­nıfa ayır­dı­ğını aşa­ğı­daki ha­disi şe­ri­finde beyan bu­yur­mak­ta­dır:

“Siz­den bi­ri­niz bir mün­ke­râtı yani Allah’ın ya­sak­la­dığı bir şeyi gö­rünce (eğer bir idare ma­ka­mın gü­cüne sa­hipse) o mün­ke­râtı eliyle de­ğiş­tir­sin. Ama eliyle de­ğiş­ti­re­mezse o işi ya­pan­ları sözlü ola­rak uyar­sın, (iş­le­nen bir yasak ise in­san­ları o ya­sak­tan men etsin veya İlâhî bir emrin terki ise onu yap­ma­ları için in­san­lara em­ret­sin.) Eğer sözlü ola­rak da iyi­liği em­re­dip kö­tü­lük­ler­den men etme gü­cüne sahip de­ğilse on­lara kal­biyle buğ­zet­sin. Ama kal­biyle buğ­zet­mek ima­nın en zayıf mer­te­be­si­dir.”

Biz müs­lü­man­lar bu gö­revde pey­gam­ber­leri örnek al­ma­lı­yız. Bazı pey­gam­ber­le­rin ölün­ceye kadar bu gö­rev­le­rini sa­da­katle ye­rine ge­tir­me­le­rini dü­şü­ne­lim. Akıl sa­hibi in­san­la­rın neme lazım di­ye­rek bir ke­narda otur­ma­ları so­nucu; ne büyük mü­kâ­fat­ları kay­bet­tik­le­rini ve ne kor­kunç âkı­bete ve ne büyük fe­la­ket­lere uğ­ra­dık­la­rı­nın ör­nek­leri ta­ri­hin tozlu say­fa­la­rında sa­yı­la­ma­ya­cak kadar çok­tur.

Emr bil maruf nehy anil mün­ker va­zi­fe­sini ye­rine ge­tir­mek; mem­le­ket­le­rin, ai­le­le­rin ve fert­le­rin sa­a­dete er­me­si­nin esa­sı­dır. Rasûl-i Ekrem (s.a.v) Efen­di­mi­zin Mekke dev­rinde on üç yıl emr bil maruf nehy anil mün­ker va­zi­fe­sini nasıl devam et­tir­di­ğini akıl sa­hibi mü’min­le­rin siyer ve tarih ki­tap­la­rın­dan araş­tı­rıp öğ­ren­me­leri ve te­fek­kür et­me­leri, üzer­le­rine bir farz­dır.

Çünkü il­mi­hal (halin ilmi) her mü’min er­keğe ve ha­nıma farz ol­duğu gibi; ilmin bütün kı­sım­la­rını ihata eden emr bil maruf nehy anil mün­ker va­zi­fesi de aynı şe­kilde farz­dır.

Rasûl-i Ekrem (s.a.v) Efen­di­mi­zin emr bil maruf nehy anil mün­ker va­zi­fe­sini ye­rine ge­tir­me­nin mana, ma­hi­yet, önem ve fa­zi­le­tini beyan bu­yur­duğu hadis-i şe­rif­leri böyle kı­sıtlı sa­hi­fe­lerde top­la­mak müm­kün ol­ma­dığı için hadis ki­tap­la­rın­dan araş­tır­mayı ken­di­nize bir va­zife kabul et­me­li­si­niz. Bu ilmin me­su­li­ye­tini idrak eden her akıllı insan geniş geniş araş­tı­rıp te­fek­kür et­me­li­dir. Rasûl-i Ekrem (s.a.v) Efen­di­miz bir hadis-i şe­ri­finde bu ha­ki­kati şöyle ifade et­miş­tir:

“Emr bil maruf nehy anil mün­ker va­zi­fe­si­nin dı­şın­daki bütün iba­det­le­rin se­vap­la­rını bir araya top­la­sa­nız, bun­lar emr bil maruf nehy anil mün­ker va­zi­fe­sini ye­rine ge­ti­rene ve­ri­len se­va­bın kar­şı­sında; bütün de­niz­le­rin kar­şı­sın­daki bir damla me­sa­be­sin­de­dir.”

Emr bil maruf nehy anil mün­ke­rin mana ve ma­hi­ye­ti­nin yanı sıra bu kadar büyük mü­kâ­fat­lara ve­sile oluşu biz­leri bu me­se­leyi daha iyi bir şe­kilde öğ­ren­meye sevk et­me­li­dir. Şimdi bu va­zi­feyi ye­rine ge­ti­re­bil­me­miz için dik­kat et­me­miz ge­re­ken hu­sus­la­rın iza­hına gay­ret ede­lim.

Emr bil maruf nehy anil mün­ker va­zi­fe­sini ye­rine ge­ti­re­bil­me­miz için ev­vela em­re­de­ce­ği­miz ve neh­ye­de­ce­ği­miz şey­le­rin ilim­le­rini öğ­ren­me­miz ge­re­kir. Her­kes hevâ he­ve­siyle bu va­zi­feyi ye­rine ge­tir­meye baş­la­dı­ğında doğ­ru­larla yan­lış­ları bir­bi­rin­den ayır­mak müm­kün ola­ma­ya­cağı gibi or­taya çı­ka­cak zarar ya­pı­lan teb­li­ğin fay­da­sın­dan çok olur.

Bil­me­li­yiz ki; emr bil ma­ru­fun ev­veli hak­tır. Çünkü em­re­den de neh­ye­den de Hakk’tır. Hakk neyi ne şe­kilde em­ret­mişse veya neyi nasıl neh­yet­mişse on­ları ol­duğu gibi öğ­ren­me­li­yiz ki; emir de hak olsun nehiy de hak olsun. Ancak o zaman kişi hakkı em­re­der, hak ol­ma­yanı neh­ye­der. Din­le­yen kimse de o zaman teb­liğde bu­lu­nan şahsı ara­dan kal­dı­ra­rak em­re­den de neh­ye­den de hak­tır der. Va­zi­fe­ler bu şe­kilde ye­rine ge­ti­ri­lince şüphe ve te­red­düt ka­pı­ları da açıl­ma­mak üzere ka­pa­nır. Fay­da­sız mü­na­kaşa ve mü­na­za­ra­lar ara­dan kal­kar.

Ama şa­hıs­lar kendi hevâ ve he­ves­leri ile bir şey­ler an­lat­maya ça­lı­şır­sa­lar; Hak­kın ka­pı­sını ka­pa­yıp in­san­lar ara­sında fitne ve mü­na­zara ka­pı­la­rını ar­dına kadar aça­rak şüphe ve te­red­düt­le­rin ya­yıl­ma­sına sebep olur­lar.

Demek ki; emr bil maruf nehy anil mün­ker ancak Hakk’tan öğ­re­ni­lir. Hakk Teâlâ Haz­ret­leri in­san­lara gön­der­diği pey­gam­ber­le­rine hakkı öğ­ret­miş­tir. Onlar da in­san­lara hak ile hakkı em­ret­miş, on­ları hak ile is­yan­lar­dan neh­yet­meye gay­ret et­miş­ler­dir. Mut­takî ilim ehli de nebi ve ra­sûl­lere tabi olmuş, on­lar­dan al­dık­ları hakkı in­san­lara teb­liğ ve tek­lif et­miş­ler­dir.

Emr bil maruf nehy anil mün­ker gö­re­vi­nin Hakk’tan ol­du­ğunu az evvel ifade et­miş­tik. Şimdi di­ye­bi­li­riz ki; bu gö­re­vin kar­şı­lı­ğında ve­ri­le­ceği vaad edi­len mü­kâ­fat­lar ve ce­za­lar da Allah Teâlâ ta­ra­fın­dan ve­ri­le­cek ol­duğu için bu gö­re­vin sonu da hak­tır.

Kı­saca di­ye­bi­li­riz ki; bu va­zi­fe­le­rin ev­veli de hak­tır, sonu da hak­tır, za­hiri de hak­tır, bâ­tını da hak­tır.

Hakka ina­nan ehl-i ta­sav­vuf da Allah Zül­ce­lal’in “Ev­vela ken­dine na­si­hat et, sonra baş­ka­la­rına.” hadis-i kud­si­sine it­tiba ede­rek ev­vela kendi ha­yat­la­rını hak öl­çüsü ile tan­zime gay­ret etmiş, ya­şa­yış­la­rını Ra­sû­lul­lah’a tabi kı­la­rak emir ve ya­sak­ları ye­rine ge­tir­mek için çaba gös­ter­miş­ler­dir.

Ne zaman ki; söz­ler Hakk’tan değil de mah­lûk­tan beşer sözü ola­rak nak­le­dil­meye baş­lan­dıysa bu du­rum­dan ra­hat­sız olan mut­takî ilim ehli zevat in­san­lar­dan arzu eden­leri sözlü ve tat­biki bir eği­time tabi tut­muş­lar­dır.

Bu eği­time talip olan ki­şi­lere sahip çı­kan­lar, on­lara Allah Teâlâ’nın emir ve ya­sak­la­rını öğ­re­te­rek hem emr bil maruf nehy anil mün­ker va­zi­fe­le­rini ye­rine ge­tir­mek de hem de on­lara bu emir­leri ya­şa­mayı, ya­sak­ları ise terk et­meyi fi­i­len alış­tır­maya gay­ret et­mek­tey­di­ler. İşte ta­sav­vu­fun esası bu va­kı­a­dan iba­ret­tir. Bazı ke­sim­lerde ta­sav­vu­fun yeni ve farklı bir İs­lâmî hayat mey­dana çı­kar­dı­ğını dü­şü­nen­ler ol­muş­tur. As­lında ulema ifade et­ti­ği­miz gibi in­san­lara sa­dece söz­le­rin tesir et­me­di­ğini gö­rünce, an­la­tı­lan­la­rın fiilî tat­bi­ka­tını yap­tır­maya ih­ti­yaç gör­müş­lerdi.

Emr bil Maruf, Nehy anil Münker İki Yönlüdür

Bir kısım in­san­lar söy­le­dik­le­rini ken­disi ya­şa­ma­dığı halde bu va­zi­feyi sa­dece söz­lerle, ba­ğı­rıp ça­ğır­makla, em­re­dip neh­yet­mekle ye­rine ge­tir­dik­le­rini sa­nır­lar.

Bun­la­rın ya­nında bazı in­san­lar ise Hakk’ın emir ve ne­hiy­le­rini önce ken­di­leri yaşar son­ra­sında ya­şa­dık­la­rını in­san­lara em­re­der­ken terk et­tik­le­rini de in­san­la­rın terk et­me­sini is­ter­ler. İşte bu gibi in­san­la­rın söz­leri din­le­yene tesir et­tiği gibi bu gibi ze­va­tın iba­det­le­ri­nin nuru kı­ya­mete kadar bâki kalır.

Biz­ler gü­nü­müz dün­ya­sında sözü ve ha­liyle örnek ve­re­ce­ği­miz in­san­ları bu­la­ma­dı­ğı­mız­dan veya bu gibi in­san­la­rın nadir olu­şun­dan do­layı ta­ri­hin de­rin­lik­le­rin­deki hanım ve er­kek­ler­den o müm­taz şah­si­yet­leri ara­yıp bu­la­rak in­san­lara örnek ver­mek­te­yiz.

Öyle ki; bu ör­nek­leri ver­mek için ta­biin dev­rine, Ra­sû­lul­lah’ın (s.a.v) dev­rine, hatta daha ön­ceki de­vir­lere doğru git­mek­te­yiz.

Biraz dü­şü­ne­lim. O devir ile ara­mız­dan kaç asır geç­miş. Ama on­la­rın nur­ları hala sön­me­den dün­yada var­lık­la­rını devam et­tir­mek­te­dir. Ebedî âlemde de, mah­şer gü­nünde de onlar yine biz­lere nur saçar. O zaman keşke dünya ha­ya­tında on­la­rın nur­la­rın­dan fay­da­la­na­bil­sey­dik deriz.

Pey­gam­be­ri­miz (s.a.v) bir hadis-i şe­ri­finde:

“Şu dört güzel ahlâk kimde bu­lu­nursa Allah Teâlâ onu cen­ne­tine yer­leş­ti­rir.” bu­yur­mak­ta­dır:

“Li­sanda sa­dâ­kat. İn­san­lara bir şey em­re­de­ce­ği­miz veya in­san­ları bir şey­den neh­ye­de­ce­ği­miz vakit söz­le­ri­mizde sa­da­kate dik­kat et­me­li­yiz.

Malda cö­mert­lik. Mal ile ya­pa­ca­ğı­mız cö­mert­li­ğin ba­şında in­san­lara hakkı em­re­dip mün­ke­rat­tan neh­ye­de­cek se­vi­yede insan ye­tiş­tir­mek gelir.

Kalbde mu­hab­bet. Emr bil maruf nehy anil mün­ker va­zi­fe­si­nin te­meli, ruh-i mah­lûka karşı mu­hab­bet­tir. Allah (c.c) kul­la­rını sev­diği için on­lara iyi­liği em­ret­miş, kö­tü­lük­ler­den de neh­yet­miş­tir. Pey­gam­ber­ler de üm­met­le­rini çok sev­dik­leri için on­lara iyi­lik­leri em­ret­miş, kö­tü­lük­leri neh­yet­miş­tir. Mut­takî ilim ehli in­san­lar da Allah’ın kul­la­rını sev­dik­leri için on­lara iyi­lik­leri em­ret­miş kö­tü­lük­ler­den uzak kal­ma­ları için de gay­ret sarf et­miş­tir­ler.

Ya­nın­da­ki­lere na­si­hat. Ya­nında ol­ma­yan­lara da imkân öl­çü­leri ile na­si­hatte bu­lun­mak. Yani mek­tup, te­le­fon ve gü­nü­müz­deki de­ği­şik ile­ti­şim va­sı­ta­ları ile na­si­hati in­san­lara ulaş­tır­mak mec­bu­ri­ye­tin­de­yiz.”

Allah Teâlâ Haz­ret­leri ev­veli hak, sonu hak, za­hiri hak, ba­tını hak olan emr bil maruf nehy anil mün­ker va­zi­fe­sini hak­kıyla ye­rine ge­tir­meyi, bu va­zi­feyi ye­rine ge­ti­ren­lere yar­dımcı ol­mayı cüm­le­mize nasip bu­yur­sun.

Selam emr bil maruf nehy anil mün­ker va­zi­fe­sini ye­rine ge­ti­ren­lere, on­lara yar­dımcı olan­lara, on­la­rın teb­liğ­le­rine ko­lay­lık sağ­la­yan­lara ve teb­liğ edi­len­leri kabul edip ya­şa­yan­lara olsun.