Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Ezân-⁠ı Muhammedî

41. Sayı · 2016/1

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Ezan, söz­lükte “mut­lak ola­rak ilam, bil­dir­mek, du­yur­mak” de­mek­tir. Is­tı­lâhî ma­nada “Mu­ay­yen va­kit­lerde, be­lir­len­miş la­fız­larla ya­pı­lan özel bir ilam­dır.” Namaz vak­ti­nin gel­di­ğini du­yur­mak için­dir. Eza­nın meş­ru­i­yeti kitap, sün­net ve icma ile sa­bit­tir. “Ey iman eden­ler! Cuma günü namaz için ezan okun­duğu zaman Al­la­hın zik­rine ko­şu­nuz.”1

Ezan, hic­re­tin bi­rinci yı­lında Me­dine-i Mü­nev­vere’de meşru kı­lın­mış­tır. Efen­di­miz (s.a.v) bir gün mü’min­leri na­maza top­la­mak için ne ya­pıl­ması ge­rek­tiği hu­su­sunda as­habı kiram ile is­ti­şare etti. Bu is­ti­şa­rede sa­ha­be­nin bir kısmı çan, bir kısmı boru ça­lın­ma­sını, bir kısmı da ateş ya­kıl­ma­sını tek­lif etti. Bun­la­rın Hris­ti­yan, Ya­hudi ve Me­cusi adet­leri ol­ma­sın­dan do­layı Efen­di­miz ta­ra­fın­dan hiç­biri kabul gör­me­miş­tir. Hiç­bir Müs­lü­man, iba­de­tinde, sos­yal ha­ya­tı­nın her­hangi bir ala­nında ehl-i sa­libe (küfür eh­line) özen­me­sini, ona ben­ze­meye ça­lış­ma­sını ne inancı ne şeref ve hay­si­yeti ne de izzet ve va­ka­rıyla bağ­daş­tı­ra­bi­lir. Sa­ha­be­nin bir kısmı da hâkim bir nok­tada bay­rak di­kil­me­sini tek­lif etti, bu da kabul gör­medi. Bu is­ti­şa­rede hiç­bir ka­rara var­ma­dan da­ğıl­dı­lar. En­sar­dan olan Ab­dul­lah bin Zeyd der ki: “O gece ben uyku uyu­ya­ma­dım, uyku ile uya­nık bir halde iken elinde bir çan yeşil el­bi­seli bir şah­sın gök­ten in­di­ğini gör­düm. Elin­deki çanı bana sat­ma­sını is­te­dim. Ne ya­pa­ca­ğımı bana so­runca namaz va­kit­leri için ça­la­ca­ğımı söy­le­dim. O da, “Namaz va­kit­leri için bun­dan daha ha­yırlı ola­nını sana öğ­re­te­yim mi ?” dedi. Ben de “Olur.” dedim. Hemen kıb­leye yö­ne­le­rek yük­sek bir yere çıktı ve ezanı okudu. 19 ke­li­me­den iba­ret olan ezanı oku­du­ğu­muz şekli ile okudu, bir süre va­karla bek­le­dik­ten sonra kamet ge­tirdi. Bu da aynen ezan gi­biydi. Ancak ezana iki kere “Kad­ka­me­tis­sa­lah” laf­zını ilave etti. Bu gör­dü­ğümü hemen Efen­di­miz (s.a.v)’e haber ver­dim. “Rüyan sadık ve hak­tır in­şal­lah. Onu hemen Bilal’e öğret, çünkü onun sesi se­nin­kin­den daha gür­dür.” bu­yur­du­lar. Ve Hz. Bilal yük­sek bir yere çıkıp ezanı oku­yunca Hz.Ömer (r.a), yatak el­bi­sesi ile sa­dece bir izar içinde he­ye­canla huzur-u Ra­sû­lul­laha gelir. “Ya Ra­sû­lal­lah! Ab­dul­lah’ın gör­dü­ğü­nün ay­nı­sını ben de gör­düm, ancak Ab­dul­lah beni geçti.”

Ay­rıca aynı ge­cede aynı rü­yayı farklı sa­ha­bi­ler de gör­müş­lerdi. İmam Se­rahsi, 7 sa­ha­be­nin daha aynı rü­yayı gör­dü­ğünü nak­le­der. Bir başka ri­va­yette 14, diğer bir kavle göre de 20 sa­habe-i kiram ta­ra­fın­dan aynı ge­cede aynı rü­ya­nın gö­rül­düğü nak­le­dil­miş­tir. Ni­kâye sa­hibi ve diğer bir kısım ule­ma­nın nak­line göre ise Ra­sû­lul­lah (s.a.v)’e İsra ge­ce­sinde Cib­ril aley­his­se­lam, Burak ile Efen­di­mize gelir. Burak naz­la­nır. Cib­ril-i Emin, “Allah ka­tında de­re­cesi en üstün olan ahir zaman pey­gam­be­ri­dir.” diye uya­rınca, Burak edep ve ha­yâ­sın­dan dert­lere bo­ğu­lur. Burak’la Mes­cid-i Aksa’ya va­rı­lır. Orada Cib­ril-i Emin, ezan okur. Ar­dın­dan kamet ge­ti­rir ve Efen­di­miz (s.a.v)’e mih­rabı tak­dim eder, mih­raba alır. Ve bi­lu­mum me­la­ike-i kiram ve bin­lerce pey­gam­be­rân-i izâma imam olur.

Ezan, muh­kem ve mü­ek­ked bir sün­net­tir. Fakat bir belde halkı ezanı terk ede­cek olsa hepsi bir­den gü­nah­kâr olur­lar. Çünkü ezan, din-i mü­bi­nin bir şi­a­rı­dır. Eza­nın terki de­la­let­tir (sa­pık­lık­tır). Ezan, za­rû­rât-ı di­ni­ye­den­dir. İmam Mu­ham­med’e göre ezanı terk eden top­lum­lara karşı savaş açı­lır. İmam Ebu Yusuf’un iç­ti­ha­dına göre ise hapse atı­lır­lar ve dö­vü­lür­ler. Ezan, din-i mü­bi­nin ve İslam şe­ri­a­tı­nın bir şi­a­rı­dır. Ezanı ha­fife almak ezanla alay etmek küfrü mu­cib­tir. Dün­yaya gön­de­ri­len ahir zaman pey­gam­beri Efen­di­miz (s.a.v)’in ge­tir­diği, beş vakit mi­na­re­le­ri­miz­den gö­nül­lere nur ve huzur saçan ezan-ı Mu­ham­medi, do­ğu­dan ba­tıya, gü­ney­den ku­zeye kadar dün­ya­nın her ta­ra­fında ka­ran­lıkta kalan kalp­leri ay­dın­la­ta­rak yo­luna devam edi­yor. Ezana ve­ri­len de­ğeri, önem ve ehem­mi­ye­tini, fa­zi­let ve üs­tün­lüğü şu ayet-i ce­li­le­nin de­la­le­tin­den de an­la­ya­bi­li­riz: “İn­san­ları Allah’a davet edip salih amel iş­le­yen ve “ben Müs­lü­man­lar­da­nım” diyen kim­se­den daha güzel sözlü kim­dir?”2 Bu ayet-i ce­lile; Hz Aişe va­li­de­mize, İk­rime, Mü­ca­hid ve Kays bin Hâzim’e göre mü­ez­zin­ler hak­kında nazil ol­muş­tur.

Ezan­la­rın okun­duğu mahal mi­na­re­ler­dir. İlk mi­nare hicri 58 ta­ri­hinde Hz. Mu­a­viye’nin Mısır va­lisi Mes­leme bin Mu­hal­led el-En­sâri ta­ra­fın­dan Amr bin As Camii’nde inşa edi­len mi­na­re­dir. Bu mi­na­re­den ilk ezan oku­yan Şu­rah­bil bin Amri’l Mu­râdî’dir. Cuma gü­nü­nün ezanı cami içinde ve­ri­len ezan­dır. Çünkü asr-ı sa­a­det­ten Hz Osman (r.a)’ın hi­la­fe­tine kadar bu şe­kilde devam et­miş­tir. Hz Osman (r.a) dö­ne­minde in­san­la­rın sa­yısı ço­ğa­lınca içer­deki ezan du­yul­maz hale gel­miş ve dış ezan da okun­maya baş­lan­mış­tır.

DİPNOT

Şir’atü’l-İslam, Ezan bahsi.

İmam Se­rahsî, Meb­sût, c. 1, s. 127.

Dürru’l Huk­kam, c. 1, s. 146-147.

El-İh­ti­yar, c. 1, s.55.

İbn Humam, Fethu’l Kadîr, c. 1, s. 240, 241, 242.

El-Be­dâiu’s-sâni, c.1, s.146,147.

Ta­rihu’l-Mev­levî, Müs­lü­man­lıkta İba­det Ta­rihi.

  1. Cuma, 62/19. ↩︎
  2. Fussilet, 41/33. ↩︎