Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Fîl Sûresi Kimleri Uyarıyor? Kâfirleri mi, Biz Müslümanları mı?

67. Sayı · 2021/3

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Fîl Sû­resi’nde il­ginç bir olay­dan bah­se­di­lir:

“Rab­bi­nin, fil sa­hip­le­rine ne yap­tı­ğını gör­me­din mi? ﴾1﴿

On­la­rın tu­zak­la­rını boşa çı­kar­madı mı? ﴾2﴿

Üzer­le­rine bal­çık­tan pi­şi­ril­miş taş­lar atan sürü sürü kuş­lar gön­derdi. Ni­ha­yet on­ları ye­nil­miş ekin yap­rak­ları ha­line ge­tirdi. ﴾3-5﴿” (Di­ya­net, Meal)


Bu olay, he­pi­mi­zin bil­diği gibi Mekke’de ya­şandı. Dik­kat edi­lirse, bu sû­rede fil ola­yı­nın se­bep­le­rine, ge­rek­çe­le­rine, ha­zır­la­yan ge­liş­me­lere de­ği­nil­mi­yor. Ola­yın sa­dece nasıl ce­re­yan et­tiği, nasıl ger­çek­leş­tiği ve neler ya­şan­dığı tas­vir edi­li­yor. Olayı ya­şa­yan­la­rın ba­şına ne­le­rin gel­diği, on­lara ve­ri­len ce­za­nın deh­şeti an­la­tı­lı­yor ama ayet­ler bo­yunca ola­yın se­be­bin­den bah­se­dil­mi­yor. Bu du­rumda bu sûre, ola­yın se­be­bini bizim fark et­me­mizi is­ti­yor. Bunu bizim fark et­me­mizi is­te­me­si­nin se­bebi ise, ola­yın ger­çek ge­rek­çe­le­rini de­rin­le­me­sine dü­şü­nüp idrak et­me­mizi sağ­la­mak ve bu ko­nuda ciddi bir has­sa­si­yet ge­liş­tir­mek ol­duğu açık­tır. Ce­re­yan eden ola­yın iç yü­zünü, gö­rü­nen, gös­te­ril­mek is­te­nen­ler ya­nında sak­la­nan ger­çek ge­rek­çe­leri bizim te­fek­kür ve te­em­mül ede­rek tes­pit et­me­mizi ve bu önemli ko­nuda ciddi bir far­kın­da­lık ge­liş­tir­me­mizi is­te­mek­te­dir.

Fil Sû­resi, fil ola­yını ya­şa­mış olan in­san­lar henüz ha­yatta iken nazil ol­muş­tur. Sû­re­nin nü­zulü sı­ra­sında ya­şa­makta olan in­san­lar, o ola­yın se­be­bini, ge­rek­çe­le­rini ve olayı ha­zır­la­yan şart­ları ay­rın­tı­la­rıyla bil­mekte ve ha­tır­la­mak­ta­dır­lar. Fil or­du­su­nun Kabe’yi yık­maya ne için gel­di­ğini, ordu ele ba­şısı olan Eb­rehe’nin ne yap­mak is­te­di­ğini daha kırk-kırk beş yıl önce olaya canlı şahit ola­rak bilen in­san­lar henüz ha­yat­ta­dır ve olayı bütün bo­yut­la­rıyla ha­tır­la­mak­ta­dır­lar.

Ola­yın baş ak­törü Eb­rehe’dir. Eb­rehe’nin kim ol­duğu hak­kında TDV İslam An­sik­lo­pe­disi’nde şu bil­gi­ler ve­ril­mek­te­dir:

“Eb­rehe mu­ta­as­sıp bir Hris­ti­yan’dı. Bu dini yay­mak için yoğun bir fa­a­li­yete geçti. Bu mak­satla San‘a’da, Arapça kay­nak­larda Yu­nanca ekk­les­sia ke­li­me­si­nin Arap­ça­laş­mış şek­liyle Kalîs (Kul­leys) ola­rak geçen muh­te­şem bir ki­lise yap­tırdı…. Böy­lece bütün Arap­ları kut­sal say­dık­ları Kâbe ye­rine bu ki­li­seyi tavaf et­meye zor­la­mak, aynı za­manda Mek­ke­li­le­rin gi­de­rek ge­li­şen ti­carî fa­a­li­yet­le­rine engel olmak ve San‘a’yı hem dinî hem ti­carî bir mer­kez ha­line ge­tir­mek is­ti­yordu… Ve Mah­mud adlı filin de bu­lun­duğu bir ordu ile Mekke üze­rine yü­rüdü.”

Eb­rehe hak­kında ve­ri­len bil­gi­ler, onun gö­rü­nüşte mu­ta­as­sıp bir Hris­ti­yan ol­du­ğunu, di­nini yay­mak için ça­lış­tı­ğını, ger­çekte ise Kabe’nin çekim gücü va­sı­ta­sıyla Mekke’nin bir ti­ca­ret mer­kezi ol­ma­sına mâni olmak is­te­di­ğini, bölge ti­ca­re­ti­nin Mekke ye­rine San‘a (Yemen) şeh­rinde ge­liş­me­sini sağ­la­mak ol­du­ğunu gös­te­ri­yor. Yani bu bil­gi­ler­den Eb­rehe’nin, dini, dün­ya­lık çı­kar­ları için kul­lan­maya ça­lış­tığı açıkça gö­rü­lü­yor.

Fiîl ola­yı­nın ya­şan­dığı tarih, Ra­sû­lul­lah’ın (sav.) doğum ta­ri­hin­den 52 gün ön­ce­dir. Yani O (sav.) henüz doğ­ma­mış­tır ve Mu­ham­medî İslam yer­yü­zünde henüz yok­tur. Dönem, Hz. İsa aley­his­se­lâm dö­ne­mi­dir. Yani dö­ne­min hak dini Îse­vî­lik’tir, Hris­ti­yan­lık’tır. Eb­rehe, koyu bir Hı­ris­ti­yan’dır, yani dö­ne­min hak di­ni­nin (gö­rü­nüşte) sıkı bir bağ­lı­sı­dır. Sal­dır­dığı, yık­mak is­te­diği Kâbe ise o dö­nemde, içinde üç yüz ci­va­rında put bu­lu­nan ve şir­kin en şid­detli ri­tü­el­le­ri­nin ya­şan­dığı bir mer­kez ko­nu­mun­da­dır. Yani Kâbe, o gün için, hak dinin, İslam’ın değil, şir­kin mer­kezi ko­nu­mun­da­dır. Kabe’nin et­ra­fında ya­şa­yan Mek­ke­li­le­rin ta­ma­mına ya­kını müş­rik­tir ve Kâbe’yi, şir­kin mer­kezi ola­rak kul­lan­mak­ta­dır­lar. Do­la­yı­sıyla o in­san­lar, dö­ne­min hak di­ni­nin dı­şında kal­mış in­san­lar­dır.

Eb­rehe de dö­ne­min hak dini adına ha­re­kete geç­miş­tir ve gö­rü­nüşte he­defi, dö­ne­min hak di­nine hiz­met et­mek­tir. Ger­çekte ni­yeti ise hak dini kul­la­na­rak dün­ya­lık çı­kar­lar, men­fa­at­ler dev­şir­mek­tir. Mekke’nin bir ti­ca­ret mer­kezi ola­rak ge­liş­me­sine ve­sile olan Kâbe’yi or­ta­dan kal­dı­rırsa, dö­ne­min hak di­nine ait ola­rak inşa et­tiği büyük ki­lise, in­san­ları San‘a’ya cez­be­de­cek ve bir süre sonra Mekke mer­kezli ti­cârî ha­re­ket­li­lik San‘a’ya doğru ka­ya­cak­tır. San‘a’nın bir ti­ca­ret mer­kezi ola­rak ge­liş­mesi ise San‘a/Yemen va­lisi ola­rak ken­di­sine nice nice ik­bal­ler ve im­kan­lar su­na­cak­tır. İşte Kâbe’yi bu yüz­den yık­mak is­te­mek­te­dir. Açık ifade ile söy­ler­sek Eb­rehe’nin esas he­defi din değil ti­ca­ret­tir. Ve dini, hem de dö­ne­min hak di­nini bu art ni­yeti için kul­lan­mak­ta­dır. İşte bu nokta, bu sû­re­nin biz­lere yani biz Müs­lü­man­lara me­sajı açı­sın­dan son de­rece önem­li­dir.

Sû­re­nin tef­si­rini ya­par­ken El­ma­lılı’nın kay­det­tiği aşa­ğı­daki not, çar­pıcı bir so­ruya dik­ka­ti­mizi çek­mek­te­dir:

“Fah­red­din Râzî bu­rada, şöyle bir soru sorar: “Ku­reyş kâ­fir­leri eski za­man­dan beri Kâbe’yi put­larla dol­dur­muş değil miy­di­ler? Bu ise hiç şüphe yok ki Kâbe’nin du­var­la­rını tah­rip et­mek­ten daha çir­kin, daha büyük suç­tur. O halde Allah Teâlâ o azabı niçin yıkma kas­tında bu­lu­nan­lara mu­sal­lat kıldı da onu put­larla dol­du­ran­lara mu­sal­lat et­medi?” Sonra da buna şu ce­vabı verir: “Çünkü Kâbe’ye put­ları koy­mak Allah’ın hak­kına te­ca­vüz, Kâbe’yi yık­mak ise hal­kın hak­kına te­ca­vüz­dür. Bunun ben­zeri yol ke­sen­ler, ka­nuna karşı gelen, ka­til­dir. Bun­lar Müs­lü­man olsa bile şer’an öl­dü­rü­lür­ler. Hal­buki ko­ca­mış, ih­ti­yar, kör ve sabih sav­mea (ma­nas­tırda iba­dete çe­ki­len) ve kadın kendi hal­le­rinde iken kâfir ise­ler de öl­dü­rül­mez­ler. Çünkü halka za­rar­ları do­kun­maz.”

Demek ki Eb­rehe’ye ve­ri­len ca­za­nın se­bebi, onun kafir ol­ması ve İslam’ın mer­kezi olan Kabe’yi yık­maya te­şeb­büs et­mesi değil, din­dar bir mü’min ola­rak gö­rü­nüp hak dini ki­şi­sel çı­kar­la­rına alet et­me­si­dir. Bu du­rumda, bu mü­ba­rek sû­re­nin esas mu­ha­tabı ka­fir­ler, müş­rik­ler değil, biz Müs­lü­man­la­rız. Bu muh­te­şem sûre, ka­fir­leri değil biz Müs­lü­man­ları uyar­mak­ta­dır. Dini dün­ya­lık men­fa­at­le­ri­miz için kul­lan­dı­ğı­mızda biz de çok din­dar bir mü’min tab­losu ser­gi­le­yen Eb­rehe’ye ben­zeme yo­lunda adım atmış olu­yo­ruz de­mek­tir.

Hak dinin dün­ya­lık çı­kar­lar için kul­la­nıl­ma­sı­nın türlü türlü şe­kil­leri mev­cut­tur. Tarih bo­yunca ve çe­şitli top­lum kat­man­la­rında çe­şitli din is­tis­marı tür­leri kul­la­nıl­mış­tır. Gü­nü­müzde en yay­gın is­tis­mar şekli ise, Kur’an ayet­leri, hadis-i şe­rif­ler ve ashab-ı kiram hak­kında tar­tışma çı­ka­ra­rak, dü­şün­ce­ler bu­lan­dı­rı­la­rak, inanç­lar kur­ca­la­na­rak şöh­ret ka­zanma te­şeb­büs­le­ri­dir. Tarih içinde tar­tı­şıl­mış, bu­ruş­tu­ru­la­rak çöpe atıl­mış nice ko­nu­la­rın yeni fi­kir­ler­miş gibi gün­deme ge­ti­ril­mesi ve çürük fi­kir­lerle dinin tar­tı­şı­lır hale ge­ti­ril­mesi; kısa yol­dan ve ko­layca ta­nınma, med­ya­tik olma ve bu yolla dün­ya­lık ka­zanç­lar elde etme imkân ve fır­sat­ları sun­mak­ta­dır. Bu mü­ba­rek sû­reye göre ise dini, kendi ebedi ge­le­ce­ğini kur­tar­mak için değil de dün­ya­lık­lar elde etmek için kul­lan­mak Eb­rehe’leş­mek­ten başka bir şey de­ğil­dir. Al­lahu a‘lem bi mu­râ­dihi bihî.