Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Hafız Ahmet Şakir Efendi

35. Sayı · 2014/3

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Tah­sili ve gö­rev­leri:

Hâfız Ahmet Şâkir Efendi İs­tan­bul­lu­dur. Ba­bası Saf­ran­bo­lulu Halil Efendi’dir. Şâkir Efendi göz­le­rin­deki şa­şı­lık ne­de­niyle “Şaşı Hafız” la­ka­bıyla meş­hur ol­muş­tur.

Rus­çuklu Mus­tafa Efendi, Vezir Şir­vânî-zâde Rüşdü Paşa (ö. 1291) ve İs­tan­bullu Hafız Meh­met Galip Efendi (ö. 1286) gibi âlim­ler­den ilim tah­sil et­miş­tir. Yine Trab­luslu Ebu’l-Kâsım b. Mu­ham­med el-Ez­herî (ö. 1298)’den Sahîh-i Bu­hâri’nin ta­ma­mını ve Sahîh-i Müs­lim’in de bir kıs­mını oku­muş­tur. Ve­fa­tına kadar da Fatih As­keri Rüş­di­yesi’nde Arapça ders­le­rini okut­muş­tur. Ta­le­be­le­rin­den Amas­yalı Kadı Kara Ömer’e göre Ahmet Şakir Efendi, Sâ­düd­din Tef­tâ­zânî ve Sey­yid Şerif Cür­cânî se­vi­ye­sinde bir âlimdi. Arap dili ve ede­bi­yatı, kelam, fıkıh usulü, man­tık vb. ilim­lerde temel ki­tap­ları okut­muş­tur. Ha­riri’nin Ma­kâ­mât’ı ve Ze­mah­şerî’nin Esâsü’l-be­lâga’sı bun­lar­dan­dır.

1876’da Sırp­larla ya­pı­lan sa­vaşta 3. İl­miye Ta­buru’nda bin­başı rüt­be­siyle va­zife yap­mış­tır. Öm­rü­nün so­nunda ken­di­sine Mısır ka­dı­lığı tek­lif edil­miş, fakat hoca efendi ya­şı­nın iler­le­di­ğini ge­rekçe gös­te­re­rek bu gö­rev­den af­fını is­te­miş­tir.

Ta­le­be­leri:

Bur­salı Meh­met Tahir Efendi’ye göre, Hâfız Ahmet Şâkir Efendi son dönem Os­manlı ule­mâsı içinde en çok ta­lebe ye­tiş­ti­ren âlim­dir. Üç defa toplu ica­zet ver­miş­tir. Bi­rinci me­ra­simde 300’den fazla ta­le­beye ica­zet ve­rir­ken, ikin­ci­sinde 150’den fazla, Yavuz Selim Ca­misi’nde dü­zen­le­nen üçüncü me­ra­simde ise 60 ci­va­rında ta­le­beye ica­zet ver­miş­tir. Ahmet Şâkir Efendi’nin 500’ü aşkın bu ta­le­be­leri ara­sın­dan bir­çok şey­hü­lis­lam, kadı, müftü ve mü­der­ris çık­mış­tır. Ta­le­be­le­ri­nin bir kısmı şun­lar­dır:

  1. Eğinli (Kemaliyeli) Hafız İbrahim Hakkı Efendi (ö. 1311/1894)
  2. Alasonyalı Ali Zeynelâbidin (m. 1336)
  3. Batumlu Hafız Mehmet Said (Bakırcı Hacı Hafız lakaplı) (ö. 1330)
  4. Batumlu Hafız Abdüllatif (ö. 1346): Hafız Mehmet Said’in kardeşidir.
  5. Amasyalı Kadı Kara Ömer
  6. Hacı Ahmet Çayırlı
  7. Dağıstanlı Abdülfettah
  8. Çarşambalı Ahmet Hamdi
  9. Sirozlu Hacı Eyüp
  10. Tokatlı Mehmet Şakir
  11. Karlalı Hacı Hüseyin
  12. Şeyhülislam Erzurumlu Musa Kazım Efendi (ö. 1920)
  13. Şeyhülislam Mehmet Nuri Efendi (ö. 1927)
  14. Nâzır Mahmud Esad (ö. 1918)
  15. İzmirli İsmail Hakkı Efendi (ö. 1946)

Eser­leri:

Ahmet Şâkir Efendi yu­ka­rıda da ifade edil­diği gibi, öm­rünü ta­lebe ye­tiş­tir­meye ada­mış bir âlim­dir. Bu se­beple çok fazla eser telif et­meye vakit bu­la­ma­mış­tır. Ancak nahiv (Arapça dil­bil­gisi) il­minde telif et­tiği Tab­sı­ratü’t-tul­lâb fî ilmi’l-iʻrâb isimli eseri, önemli bir ça­lış­ma­dır. Bu eser Sadi Çö­ğenli ve Kenan De­mi­ra­yak ta­ra­fın­dan tah­kik edi­le­rek neş­re­dil­miş­tir (Er­zu­rum, 1999). Yine fıkıh usu­lü­nün temel eser­le­rin­den olan Molla Hüs­rev (ö. 885/1481)’in Mir’âtu’l-usûl isimli kitap üze­rine ta­li­kat yaz­mış­tır.

Güzel ah­lâkı ve te­vâ­zusu:

Ahmet Şâkir Efendi te­vâzu sa­hibi bir âlimdi, bü­yük­lere de çok hür­met ederdi. Halk da ken­di­sine aşırı saygı gös­te­rirdi. O, çar­şı­dan ge­çer­ken in­san­lar onunla se­lam­laş­mak için sı­raya gi­rer­lerdi. Bu sı­rada kim­seye elini öp­tür­me­diği gibi, elin­deki fi­le­sini de bi­ri­si­nin ta­şı­ma­sına mü­sa­ade et­mezdi. Yaz ta­ti­linde mem­le­ket­le­rine giden ta­le­be­ler, ho­ca­ları Ahmet Şâkir Efendi’yi zi­ya­ret ede­rek ve­da­la­şır­lardı. Bu zi­ya­ret es­na­sında ho­ca­ları da on­lara bazı tav­si­ye­lerde bu­lu­nurdu.

Aşe­vinde kah­valtı ya­pı­yor:

İs­tan­bul Yavuz Selim Ca­misi’nin ya­nında bir aşevi vardı. Fakir ta­le­be­ler, her gün sabah na­ma­zın­dan sonra bu­raya ge­lir­ler ve bir ek­mekle bir­likte çorba içer­lerdi. Ahmet Şakir Efendi, bir­çok fakir ta­le­be­nin, gurur ya­pa­rak bu­raya kah­val­tıya gel­me­dik­le­rini duyar. Bunun üze­rine her sabah aşe­vine gelip, bu­rada ta­le­be­lerle bir­likte yere bağ­daş kurup, çorba içe­meye baş­lar. Amacı bu­raya gel­me­yen fakir ta­le­be­leri teş­vik et­mek­tir. İn­san­la­rın hür­met et­tiği ve sev­diği büyük bir ho­ca­nın, her gün bu aşe­vinde çorba iç­ti­ğini duyan fakir ta­le­be­ler de kah­valtı etmek için bu­raya gel­meye baş­lar­lar. Artık bu­rası sa­bah­ları ta­le­be­lerle dolup taşan bir aşevi olur.

Ve­fatı:

Ahmet Şâkir Efendi, 24 Ra­ma­zan 1315 (16 Şubat 1898) yı­lında 80 ya­şında vefat etmiş ve Fatih Cami ha­zi­re­sine def­ne­dil­miş­tir. ü

Kay­nak­lar: Bur­salı Meh­met Tahir, Os­manlı Mü­el­lif­leri, Mat­baa-i Âmire, İs­tan­bul 1333, I, 340-341; Mu­ham­med Zâhid b. el-Hasan el-Kev­serî, et-Tah­rîru’l-vecîz fîmâ yeb­te­gîhi’l-müs­te­cîz, nşr. Ab­dül­fet­tâh Ebû Gudde, s. 52-56.