Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Hak Söz ve Hakkı Söylemek

31. Sayı · 2013/3

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Sa­a­det ha­yatı, fa­zi­letle ta­hak­kuk eder. Fa­zi­let, ilâhî ha­ki­kat ve ne­şe­ler üze­rine ku­rul­muş­tur. Bu ci­het­le­dir ki; İslâm dini, bir fa­zi­let ya­pı­sı­dır. Sa­a­de­tin ba­ha­rını veren yük­sek ha­yatı, İslâm dini ku­ca­ğına al­mış­tır.

İman ve ahlâk esas­la­rın­dan iba­ret olan Müs­lü­man­lık; ha­ki­kat­lere, doğ­ru­luğa, hakkı söy­le­meye büyük ehem­mi­yet ver­miş­tir. Zira hak söz, sa­lâ­hın nuru; hi­da­ye­tin cev­he­ri­dir. Yük­sek ah­lâ­kın icap­la­rın­dan­dır. Hak söz, iman sesi: “Hakkı söy­le­mek, mü’minin şi­a­rı­dır.”

Hadîs-i şe­rîfte:

“Allah’a ve âhi­rete iman eden kim­se­ler ya hayrı söy­le­sin yahut sükût etsin.” bu­yur­du­lar.

Hakkı söy­le­mek için imanlı bir yürek lâ­zım­dır. Bâ­tıl­lar­dan, za­li­min sat­vet ve sal­ta­na­tın­dan kork­ma­mak mü’min­lere ya­kı­şır. Rasûl-i Ekrem (sav) Haz­ret­leri’ne bağ­la­nan Asr-ı Sa­a­det Müs­lü­man­ları: Hakkı din­le­mek, hakka itaat etmek, her yerde hakkı söy­le­mek üzere bîat et­miş­ler; ta­ah­hüde bağ­lan­mış­lardı. Onlar, hak­sız­lığa ka­ti­yen ta­ham­mül et­mez­lerdi. Zâ­li­min hey­be­tin­den ürk­mez­lerdi.

Ubâde b. Sâmit (ra), bir gün ha­life Mu­a­viye (ra)’nin mec­li­sinde bu­lundu. Bir zat, Haz­reti Mu­a­viye’yi yü­züne karşı medh ü senâ edi­yordu. Haz­reti Ubâde (ra), hemen bir avuç top­rak alıp yağ­cı­lık ya­pa­nın yü­züne atı­verdi. Bun­dan hid­det­le­nen ha­life:

“Bu yap­tı­ğın ne mü­na­se­bet­siz­lik­tir; bu ezâya lüzum ne?” de­yince Haz­reti Ubâde (ra) ce­va­ben:

“Ra­sû­lul­lah (sav)’den işit­miş­tim ki:

“Bir kim­seyi, yü­züne karşı medh ü senâ eden­lere rast­la­dı­nız mı; on­la­rın yü­züne top­rak atı­nız.” bu­yur­muş­lardı. Ben de o emr-i ri­sâ­let­pe­nâ­hîyi ye­rine ge­tir­dim, mu­ka­be­le­sinde bu­lun­du­lar.

Bu hâ­dise, Haz­reti Mu­a­viye (ra)’nin ru­hunda derin te­sir­ler bı­rak­mıştı. An­la­mıştı ki; halkta, hakkı söy­le­yen­ler, hakka hür­met eden­ler bu­lun­duğu müd­detçe hak­sız­lığa yol ka­palı bu­lu­na­cak­tır.

İlk Müs­lü­man­lar, daima hakkı söy­le­mekle bâ­tı­lın se­sini boğ­du­lar; za­lim­le­rin ağız­la­rını tı­ka­dı­lar. Onlar, pek âlâ bilir ve tak­dir eder­lerdi ki; hak­kın sükût et­tiği yerde bâtıl hort­lar. Fa­zi­let or­man­ları, hak as­lan­la­rın­dan hâlî ka­lınca mey­dan, hile til­ki­le­rine kalır.

Haz­reti Ebû Zer (ra)’den mer­vî­dir: “Dos­tum, Rasûl-i Ekrem (sav) bana, acı da olsa, daima hakkı söy­le­memi tav­siye bu­yur­muş­lar­dır.”

Diğer bir hadîs-i şe­rîf­le­rinde:

“Ki­şiyi, bil­diği bir ha­ki­kati ol­duğu gibi söy­le­mek­ten in­san­la­rın hey­beti alı­koy­ma­ma­lı­dır.” bu­yur­du­lar.

Hak­sız­lara karşı, hakkı ka­yır­mak, en büyük mu­ha­re­be­dir. Hadîs-i şe­rîf­te­le­rinde:

“En büyük cihad, zâlim bir hü­küm­da­rın ya­nında hakkı ko­nu­şa­bil­mek­tir.” diye varid ol­muş­tur. Çünkü hak­tan sükût etmek, dil­siz bir şey­tana dön­mek­tir.

Zâ­lime sükût, onu put­laş­tır­mak olur. Mısır’ın Fi­ra­vun’u, adi bir he­rifti; ona “Ene Rabbükümü’l-a’lâ/Ben sizin yüce Rab­bi­ni­zim!” de­dir­ten et­ra­fın­daki ka­ran­lık yağ­cı­la­rıydı.

Rasûl-i Ekrem (sav) Efen­di­miz Haz­ret­leri de şir­kin ve küf­rün kat­ran­laş­tığı, ah­lâk­sız­lı­ğın umû­mî­leş­tiği, bâ­tı­lın kük­re­diği, zul­mün ve ceh­lin ri­yâ­set ka­zan­dığı koyu bir sa­pık­lık as­rında ye­tiş­miş­lerdi.

Fakat hakta sebat, hakkı söy­le­mekte ısrar ne­ti­cesi; o ka­ran­lık asrın da­lâ­let­leri par­ça­lan­mış; gü­nah­larla ka­rar­mış o kor­kunç çöl­ler, ebedî bir kur­tu­luş sa­ba­hına ka­vuş­muştu. Gü­nah­lar ba­tak­lı­ğına, ay­rı­lık­lar ce­hen­ne­mine dönen Ara­bis­tan kısa bir zaman içinde Rasûl-i Ekrem’in ge­tir­diği Kur’ân, yay­dığı imanla cen­net bah­çe­le­rine döndü.

Mu­ham­medî med­rese, o kadar fe­yizli ol­muştu ki; hakk’a ulaş­mada ve doğ­ruyu ayır­mada Haz­reti Ebû Bekir; kuv­vet ve ada­lette, hakka ita­atte Haz­reti Ömer; yu­mu­şak­lık, cö­mert­lik ve utan­mada Haz­reti Osman; şe­ca­atte, ilimde, dinî hü­küm­lerde Haz­reti Ali; si­ya­sette ve sevk ü ida­rede Haz­reti Sa’d; sa­da­katte ve gü­ve­ni­lir ol­makta Haz­reti Ebû Ubeyde; dini uğ­runda mih­net ve me­şak­kat­lere sabır hu­su­sunda Haz­reti Bil­lâl (r.anhüm) gibi zevât-ı kîrâm birer imam ve mu­az­zam birer fa­zi­let reh­beri ol­muş­lardı.

İslâm bi­nası, bu sağ­lam iman du­var­ları üze­rine ku­rul­muştu. Mu­ham­med Üm­meti, iman ve ahlâk yük­sek­liği ile ka­ran­lık ci­hana en par­lak ve ha­yırlı bir top­lu­luk ola­rak doğ­muştu. Kalp­ler, iman ve ahlâk ka­le­le­rine dön­müş; emel­ler ve ga­ye­ler bir­leş­miş; ferd­ler bir­bi­ri­nin canı ci­ğeri olmuş, gö­ğüs­ler, hayır ve mu­hab­bet ha­vuz­ları ha­line gel­miş, her mü’min, doğ­ru­luk ve ada­let mi­zanı ke­sil­mişti.

Kitab ve Sün­net nuru et­ra­fında per­va­ne­le­şen bir top­lu­luk­tan daha mesut bir mil­let bul­mak im­kân­sızdı. Onlar, da­la­let as­rını: iman, a’mâl-i sa­liha, hakkı ve sabrı yayma güç­le­riyle par­ça­la­mış­lardı.

Asr sûre-i ce­lî­lesi; da­lâ­let ve hüs­rân as­rında, iman üm­ra­nına ka­vuş­ma­nın esas­la­rını be­lirt­mek­te­dir; buy­ru­lu­yor ki:

“Asra, yemin olsun ki; insan, mu­hak­kak hüs­ran için­de­dir; ancak iman edip güzel ve ha­yırlı işler ya­pan­lar; bir­bi­rine hakkı ve sabrı tav­siye eden­ler müs­tesna…”

Onlar, za­ma­nın sı­kıcı, hüs­ran çem­be­rin­den kur­tu­lup, ebedî sa­a­det­lere eren kıy­met­ler­dir. Asr-ı sa­a­det, bütün ci­hana ve in­san­lara hayat kay­na­ğı­dır. Hüs­ran­dan kur­tul­mak is­ter­se­niz, imana, Mu­ham­medî ah­lâka sa­rıl­lı­nız.

Hakkı elden, hak sözü dil­den bı­rak­ma­yı­nız. Küfre, da­lâ­lete karşı koy­mada, ağız­ları ka­pan­maz mi­na­re­lere ben­ze­yi­niz! Hakkı tut­mak, hakka davet etmek, hakkı söy­le­mek mü’min­le­rin şi­â­rı­dır. Bâ­tıl­lara sa­rıl­mak, hakka düş­man­lık, yalan, if­tira, hile gibi ah­lâk­sız­lık­lar ise mü­na­fık­la­rın, kâ­fir­le­rin mes­le­ği­dir.1

  1. Bu yazı, Fatih Minberinden Mü’minlere Hutbeler (Kalem Yayınevi, 2009, İstanbul) kitabından özetlenmiştir. ↩︎