Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Her Üstünlük Kibir midir?

49. Sayı · 2017/5

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Hoşça bak za­tına kim zübde-i âlem­sin sen

Mer­dûm-i dîde-i ekvân olan âdem­sin sen

Şeyh Gâlib

Bir Kur’ân ta­biri olan izzet ke­li­mesi söz­lükte “güçlü ve üstün olmak, galip gel­mek, say­gın olmak” gibi mâ­na­lara gelir. İn­sanı zil­lete düş­mek­ten ko­ru­yan bütün üs­tün­lük­ler, me­zi­yet­ler izzet kap­samı içe­ri­sinde yer alır. Rağıb el-İs­fe­hânî, iman­dan gelen üs­tün­lüğü ha­kikî izzet, diğer üs­tün­lük­leri de sun’î izzet ola­rak ad­lan­dır­mış­tır.

Kur’ân-ı Kerîm’de mü­na­fık­la­rın üs­tün­lük id­di­a­sına ce­va­ben “Ger­çekte izzet Allah’a, Ra­sû­lüne ve mü’min­lere ait­tir.”1 âyet-i ke­rî­mesi yer alır. Mü’min sahip ol­duğu bu iz­zeti, üs­tün­lüğü, gücü, kuv­veti ve şe­refi ima­nın­dan alır. İz­ze­tin zıddı olan zil­lete düş­me­mek ancak iman, itaat ve salih amel­ler ile müm­kün olur. Pey­gam­ber Efen­di­miz sal­lal­lahu aleyhi ve sel­lem: “Nef­sini zil­lete dü­şür­mek mü­mine ya­kış­maz.” bu­yur­muş­tur. De­ni­le­bi­lir ki kemâl se­vi­ye­sinde bir iman ile zil­let bir araya ge­le­mez. Kâmil bir mü’min için zil­let id­di­ası olsa dahî bunun ha­kikî bir zil­let ol­ma­dığı, dün­yevî (in­san­lar nez­dinde) bir zil­let ola­bi­le­ceği dü­şü­nül­me­li­dir.

İzzet ve kibir ara­sında ince bir çizgi var­dır. İzzet, iman ve ita­at­ten gelen bir üs­tün­lük iken kibir, in­sana ema­net ola­rak ve­ri­len bir­ta­kım me­zi­yet­leri sa­hip­len­mesi, bun­ları diğer in­san­lara karşı bir fa­zi­let ad­det­me­si­dir. Yani iz­zette ema­neti ko­ruma var­ken ki­birde ema­nete iha­net söz ko­nu­su­dur.

Bu se­beple Hasan el-Basrî Haz­ret­leri’ne “Ne kadar yüce şah­si­yet­li­si­niz.” de­nil­diği vakit: “Hayır, ben yüce (azîm) de­ği­lim, izzet sa­hibi bir şah­si­ye­tim.” ce­va­bını ver­miş­tir.

El­ham­dü­lil­lah, mü’minin iz­zeti hu­su­sun­daki mi­sal­ler yüz­yıl­lar ön­ce­sinde kal­ma­mış gü­nü­müze dek ta­şına gel­miş­tir. Yakın ta­ri­hi­mizde ya­şan­mış, mü’minin iz­ze­tine en güzel mi­sal­ler­den bi­ri­sini Muh­te­rem Emin Saraç Ho­ca­mız­dan nak­le­de­rek ya­zı­mızı nok­ta­lı­yo­ruz:

“Ömer Na­suhi Efendi’nin İs­tan­bul Müf­tüsü ol­duğu za­man­larda dev­let­li­le­rin de ka­tı­lı­mıyla Fatih’in tür­be­si­nin açı­lışı ya­pıl­mış idi. O zaman bu açı­lışa Ame­rika’dan gelen bir pat­rik de ka­tıldı. Bu pat­rik İs­tan­bul’a gel­diği zaman İs­tan­bul müf­tü­lü­ğünü de zi­ya­ret edi­yor. Bu zi­ya­re­tin ar­dın­dan bir müd­det geç­tik­ten sonra o za­manki İs­tan­bul va­lisi Fah­ret­tin Kerim Gökay: “Efendi Haz­ret­leri, bir ne­za­ket zi­ya­reti arz etmez mi­si­niz?” diyor.

Ömer Na­suhi Efendi, “O bizim ka­pı­mıza gel­mekle mü­kel­lef­tir. Ben onun ka­pı­sına gi­de­mem. O bizim ka­pı­mı­zın zim­mî­si­dir” diyor.

Vali Fah­red­din Kerim Gökay te­le­fonda diyor ki: “O halde Pat­rik bizi zi­ya­rete ge­le­cek. Siz de teş­rif et­se­niz de bir mü­la­kat hâsıl olsa.” Ömer Na­suhi Efendi: “İs­tan­bul va­lisi ola­rak zat-ı âlî­nizi zi­ya­rete ge­li­rim. Lakin resmî müftü kı­ya­fe­timle gel­memde bir mah­zur var mıdır?” diyor. Ba­kı­nız o mü­te­vazı ho­ca­e­fendi neyi dü­şü­nü­yor… Vali, “Hay­hay efen­dim, tabii ki ge­le­bi­lir­si­niz.” diyor.

Ömer Na­suhi Efendi, ka­yın­pe­de­rime (Yektâ Efendi): “Senin cüb­ben güzel, iyi bir cübbe. Sen onu bana ver, sa­rı­ğımı sa­ra­rım. O şe­kilde gi­de­rim.” diyor. Ni­ha­yet gö­rüşme za­manı gel­di­ğinde Fikri Efendi’yi (Aksoy) de ya­nına ala­rak va­li­liğe gi­di­yor. Va­li­lik­teki gö­rev­li­lere “Pat­rik geldi mi?” diyor. “Hayır, gel­medi.” di­yor­lar. “Öy­leyse beni şu ke­nar­daki oda­lar­dan bi­rine alın. Pat­rik gel­dik­ten sonra bana haber eder­si­niz.” diyor.

Pat­rik ge­lince ken­di­sine haber ve­ri­li­yor. Pat­rik içeri girip otur­duk­tan sonra Ömer Na­suhi Efendi kemal-i aza­met ve hey­be­tiyle içeri gi­ri­yor. Pat­rik ayağa kalk­mak mec­bu­ri­ye­tinde ka­lı­yor. Pat­rik­ten önce gir­mesi du­ru­munda bir Müs­lü­man müftü ola­rak pat­ri­ğin önünde ayağa kalkma du­ru­muna düş­me­mek için böyle ya­pı­yor.

İşte bizim ho­ca­la­rı­mız böyle in­san­lardı. Bir de şim­diye bakın. Bizim ağa­lar on­la­rın ka­pı­sına kadar gi­di­yor­lar ve Ra­ma­zan if­tarı ve­ri­yor­lar. Allah aş­kına bu ne­re­den çıktı!.. Kime ne if­tarı ve­ri­yor­su­nuz? İf­tarla is­tihza mı edi­yo­ruz? İftar sof­rası Allah’ın has kul­la­rı­nın zi­ya­fet-i ila­hiye sof­ra­sı­dır.”

  1. Münafikûn, 63/8. ↩︎