Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Heva (Keyf)i Arzulara Dayalı Nizamlar

20. Sayı · 2010/4

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Lügat ma­nası iti­ba­riyle heva; arzu, özlem, me­yil­ler, eği­lim­ler, key­fi­lik­ler, ma­na­la­rına gel­mek­te­dir. Buna göre heva; nef­sin, dinin tayin et­tiği doğ­ru­lar­dan sap­ması, dine ay­kırı şeh­vet­lere mey­let­mesi, on­lar­dan zevk ol­ma­sı­dır.1 Heva diye isim­len­me­si­nin se­bebi, sa­hi­bini ce­hen­neme dü­şür­me­sin­den do­la­yı­dır.

İn­san­lar iki türlü idare şek­liyle idare edi­le­gel­miş­ler­dir. Bun­lar­dan bi­rin­cisi Müs­lü­man­la­rın tabi ol­duğu, Allah Teâlâ’nın vah­yine, da­ya­nan ilahi nizam, di­ğeri de, heva(keyf)i ar­zu­lara da­ya­nan be­şeri ni­zam­lar­dır. İslam ni­za­mı­nın dı­şında, tarih boyu or­taya çık­mış, bun­dan sonra da, or­taya çı­ka­cak olan bütün ni­zam­lar, ad­ları ne olursa olsun bun­la­rın ilham kay­nağı ve te­meli hevai ar­zu­lar­dır. Üç bo­yutlu re­sim­lerde ol­duğu gibi, bu ni­zam­lara de­rin­le­me­sine ba­kıl­dı­ğında, isim­le­ri­nin al­tın­daki adın hevai arzu ol­duğu gö­rü­le­cek­tir. İlahi nizam, in­sa­noğ­lu­nun iki cihan sa­a­de­ti­nin ka­za­nıl­ma­sını esas alır­ken, hevai ar­zu­lara da­ya­nan be­şeri ni­zam­lar da, avu­tu­lup uyu­tu­la­cak kadar hal­kın, rahat et­ti­ri­lip se­mir­ti­le­cek kadar güç­lü­le­rin ve ida­reyi elinde bu­lun­du­ran seç­kin­le­rin dünya ha­ya­tını ve sa­a­de­tini esas al­mış­tır.

‘Keyfi ar­zu­la­rını ken­di­sine ilah edi­nen kim­seyi gör­dün mü? Sen (Ra­su­lüm) ona ko­ru­yucu ola­bi­lir misin?’2 Hayat tar­zını, din an­la­yı­şını keyfi ar­zu­la­rına göre dü­zen­le­yen, Al­lahu Teâlâ’nın ah­kâ­mına kulak tı­ka­yan, nefsi ar­zu­ları neye mey­le­derse onu yapan, Allah’a itaat et­mesi lazım gelen yerde bu süfli arzu ve emel­le­rini Allah Teâlâ’nın ye­rine koyup, on­lara itaat eden kimse Allah (c.c) dan başka bir ilah edin­miş­tir. Üs­te­lik bun­dan daha fazla şa­şı­la­cak olanı, sen bu gibi ki­şiyi din­den çık­tık­tan sonra, vekil ve ko­ru­yucu olup imana dön­dür­mek mi is­ti­yor­sun. Diye de Pey­gam­be­ri­miz(s.a.v) uya­rıl­mış­tır. Bir Hadis-i Şerif’te ‘Göğün göl­gesi al­tında Allah’tan başka, ken­di­sine iba­det olu­nan ma­but­lar ara­sında hevai ar­zu­lar­dan daha büyük bir ilaha ta­pıl­ma­mış­tır.’3 Müş­rik­ler dış­taki gö­rü­nen put­lara ta­par­lar. Bun­la­rın za­rar­ları ta­pan­la­rına ve bu işe razı olan­lara olur. Fakat mü­na­fık­lar o gö­rü­nen put­lar­dan daha büyük, Al­lahu Teâlâ’nın hiç sev­me­diği, mev­cu­data daha za­rarlı, gözle gö­rül­me­yen hevai ar­zu­lara ta­par­lar.

Allah Teâlâ heva ve he­ves­leri hak­kın zıddı say­mış­tır. “Ey Davud biz seni yer­yü­zünde ha­life (Allah’ın hü­küm­le­rini uy­gu­la­maya vekil) yap­tık. İn­san­lar ara­sında hak ile (Allah’ın ah­kâmı ile) hük­met, he­vaya (keyfe) uyma, sonra seni Allah yo­lun­dan sap­tı­rır.”4 Bu­rada nef­sin keyfi ar­zu­ları ya­sak­lan­ma­mış, ancak nef­sin hevai ar­zu­la­rına tabi oln­ması ya­sak­lan­mış­tır. Ra­su­lül­lah(s.a.v) “Siz­den her­hangi bi­ri­ni­zin hevai ar­zu­ları ge­tir­di­ğim hü­küm­lere tabi ol­ma­dıkça iman etmiş ola­maz.”5 İman et­me­nin şartı, hevai ar­zu­la­rın Kuran ve Sün­net’e uy­gun­lu­ğuna bağ­lan­mış­tır. “Kim azar, dünya ha­ya­tını (ahi­rete)ter­cih ederse (onun için) va­rı­la­cak yer ce­hen­nem­dir. He­va­nın kar­şıtı, ah­kâmı ila­hiye’ye uyan­lar hak­kında ise, Ama kim de rab­bi­nin aza­me­tin­den kor­kar, nef­sini he­va­dan (key­fi­lik­ten) alı­ko­yarsa (onun için) va­rı­la­cak yer cen­net­tir.”6 Başka bir ayeti ke­ri­mede ise, “O heva ve he­ve­sin­den ko­nuş­maz. O (nun oku­duğu) ken­di­sine vah­ye­di­len, va­hiy­den başka bir şey de­ğil­dir.”7 Ah­kâ­mın kay­na­ğını Cenab-ı Hak iki hu­susla sı­nır­la­mış, bun­lar­dan bi­risi vahiy, öteki ise he­va­dır ki, bu iki­nin bir üçün­cüsü bu­lun­ma­mak­ta­dır.8

Bu dünya irfan (Allah Teâlâ’yı ta­nıma) mek­te­bi­dir. Bu mek­te­bin Ki­tabı Kur’andır. Çünkü Kur’an in­san­ları yolun en doğ­ru­suna ile­tir ve Salih amel iş­le­yen mü­min­lere büyük mü­kâ­fat ol­du­ğunu müj­de­ler. Bu mek­te­bin mu­al­limi Mu­ham­med Mus­tafa (s.a.v), Bütün in­san­lığa kı­ya­mete kadar elçi ola­rak gön­de­ril­miş­tir. Her­kes­ten, O’nu örnek al­ma­ları, fert ve top­lum ha­yat­la­rını O’na gelen doğ­ru­lara göre dü­zen­le­me­leri is­ten­miş­tir. “De ki; Ey in­san­lar, ben, Allah’ın sizin he­pi­nize gön­der­diği el­çi­si­yim.”9 “Şüp­he­siz Allah’ın el­çi­sinde, Allah’a ve ahi­ret gü­nüne ka­vuş­mayı uman ve Allah’ı çokça zik­re­den kim­se­ler için (uyu­la­cak) güzel bir örnek var­dır.”10 Bu mek­te­bin ta­le­besi de in­san­dır. “Ben cin­leri ve in­san­ları ancak beni ta­nı­sın, tev­hit etsin ve kul­luk yap­sın­lar diye ya­rat­tım”11 İn­san­lar kendi ira­de­leri dı­şında, ken­di­le­rine hiç­bir seçme hakkı ve­ril­me­den sa­dece Allah’a kul olmak, O’nun emir ve ya­sak­ları al­tına gir­mek için ya­ra­tıl­mış­lar­dır. Kul­lu­ğun esası; in­sa­nın Allah Teâlâ’nın emir ve ya­sak­la­rına boyun eğmek su­re­tiyle heva ve he­ve­sin­den kur­tul­ması, ya­ra­tı­lışı iti­ba­rıyla mec­bu­ren Allah Teâlâ’nın kulu olan in­sa­nın, kendi se­çimi ile de O’nun kulu ol­ma­sı­dır. Ab­dul­lah İbni Abbas tan nak­le­dil­di­ğine göre, hevai ar­zu­lar Kur’an’da hep kö­tü­len­mek için an­la­tıl­mış­tır.12 “Eğer hak on­la­rın heva ve he­ves­le­rine uy­saydı, mut­laka gök­ler ve yer ile bun­larda bu­lu­nan­lar(ın ta­mamı) bo­zu­lur gi­derdi. Hayır, biz on­lara şan ve şe­ref­le­rini ge­tir­dik, fakat onlar kendi şe­ref­le­rine sırt çe­vir­di­ler.”13 Bu Ayet-i Ke­rime’de, Kur’an’a uy­ma­nın ge­ti­re­ceği şeref ve sa­a­det, Kur’an’a uy­ma­yıp, âlem­deki fesat ve boz­gun­cu­lu­ğun kay­nağı olan heva ve he­ves­lere uy­ma­nın or­taya çı­ka­ra­cağı fe­la­ket, an­la­tıl­mış­tır. Gök­le­rin, yer­le­rin ve bun­la­rın içe­ri­sin­deki var­lık­la­rın, ifsat edi­le­ceği, haddi iti­da­lin­den çı­ka­rı­lıp âle­min ahen­gi­nin bo­zu­la­cağı ifade edil­miş­tir. Bun­lar bugün bu sa­yı­lan­la­rın ta­ma­mını ya­pı­yor­lar, bu ifsat ve boz­gun­cu­luğa devam edi­yor­lar ama Allah Teâlâ öbür ta­raf­tan bir takım ıslah eden­ler eliyle bun­la­rın if­sa­dını dü­zel­ti­yor, on­la­rın heva ve he­ves­le­ri­nin akı­mına işi bı­rak­mı­yor.

“…Hayır, biz on­lara şan ve şe­ref­le­rini ge­tir­dik…” Kur’an’a ve onun ni­za­mına uy­ma­nın ge­tir­diği şeref ve sa­a­det ise, her­ke­sin çok ra­hat­lıkla görüp an­la­ya­cağı bir ha­ki­kat­tir. Kur’an, Şir­kin en adi­sine sap­lan­mış, tarih sa­ha­sında isim ve var­lık­ları Arap ya­rı­ma­da­sı­nın dı­şına çık­ma­mış olan be­devi bir top­lum­dan, me­deni bir top­lum mey­dana ge­tirdi. On­ları ci­ha­nın en büyük üm­met­le­rin­den biri olma şe­re­fine ulaş­tırdı. Onlar Kur’an’a yan dönüp kötü he­ves­le­rine kul ol­maya baş­la­yınca bu nimet on­la­rın elin­den alı­na­rak, Orta Asya’nın boz­kır­la­rın­dan gelen at sır­tında, ça­dır­larda, gö­çebe bir halde ya­şa­yan bu kavme ve­rildi. Bu Kur’an on­ları da, üç kı­taya hâkim bir im­pa­ra­tor­lu­ğun ve eşsiz bir me­de­ni­ye­tin tem­sil­cisi yaptı. İn­san­lığa son mesaj ola­rak gön­de­ri­len hi­da­yet kay­nağı Kur’an’ı Kerim, bu­güne kadar bu iki kavim ta­ra­fın­dan tem­sil edildi. Bu iki kavim de ah­kâmı ila­hiye ye hiz­met et­me­nin iz­ze­tini ya­şa­dı­lar.

Ab­basi im­pa­ra­tor­lu­ğu­nun, En­dü­lüs Emevi dev­le­ti­nin, Os­manlı im­pa­ra­tor­lu­ğu­nun da­ğı­lış­ları ve son­ra­ları ibret alın­ması lazım gelen önemli bir hu­sus­tur “…fakat onlar kendi şe­ref­le­rine sırt çe­vir­di­ler.” Ne za­manki, bu ka­vim­ler Hakka kul­luğu, Kur’an’a hiz­meti terk edip hevai ar­zu­la­rına kul ol­du­lar, o za­manda ben­ze­rine rast­lan­ma­yan bir zil­lete düş­tü­ler. Lozan gö­rüş­me­leri ön­cesi, İn­gil­tere lort­lar ka­me­ra­sında ko­nu­şan lort Gür­zon, Kur’an-ı Kerim’i yere çar­pa­rak ‘bu ki­tabı on­la­rın elin­den al­ma­dan bu iş ola­maz.’ De­dik­ten sonra is­te­dik­le­rini yap­tı­lar. İnan­cına göre ya­şa­mayı bu üm­mete çok gör­dü­ler, ma­nevi de­ğer­le­ri­nin bir­ço­ğunu bu üm­me­tin elin­den al­dı­lar. Biz­lere, bu mil­le­tin ev­lat­la­rına çok yazık edildi. Tıpkı bu gün aynı gaye ve dü­şünce ile mil­yon­lar­ca­sı­nın ka­nına gi­ri­lip na­mus­ları kir­le­ti­len Irak ve Afgan hal­kına yazık edil­diği gibi.

Ra­sû­lul­lah (s.a.v) Efen­di­miz, İn­san­ları he­va­la­rın­dan kur­ta­ra­rak öyle bir mer­kez oluş­turdu ki, o mek­tepte ter­biye edi­len­le­rin ça­ğına, sa­a­det asrı de­nildi. İşte o gü­zide top­lu­luk­lar sa­ye­sinde hem o zaman, hem de tarih bo­yunca, maz­lum mil­let­ler ada­letle ta­nıştı. Kim­se­siz­le­rin, ye­tim­le­rin, fakir fu­ka­ra­nın yüz­leri güldü. Bütün bun­lar hevai ar­zu­la­rın­dan kur­tu­lan o ve em­sali bah­ti­yar­lar sa­ye­sinde ger­çek­leşti. Bu sa­a­deti diğer in­san­lara ulaş­tır­mak on­la­rın da bu sa­a­det­ten is­ti­fade et­me­le­rini sağ­la­mak için aziz can­la­rını feda etmek zo­runda kal­dı­lar. Dünya ve ahi­re­tin zil­le­tin­den kur­ta­rıl­ması is­te­nen in­san­lar, on­la­rın can­la­rına kıydı. Baş­ka­la­rı­nın kur­tu­luşu için ken­di­le­rini feda et­ti­ler. Onun için bu yolda fe­da­kâr­lık ya­pa­rak can­la­rını ve­ren­lere Rab­bi­miz Şehid adını verdi. Kör olan göz­ler, sağır olan ku­lak­lar, çü­rü­müş olan vic­dan­lar, İslam’ın bu eşsiz fe­da­kâr­lı­ğını gö­re­medi, du­ya­madı, an­la­ya­madı. Sal­ta­nat­la­rını ko­ru­mak, hevai ar­zu­la­rını tat­min etmek için, el­leri al­tında idare et­tik­leri masum top­lu­luk­ları tah­rik ede­rek, on­ları İslam’ın üze­rine sür­dü­ler. Müs­lü­man­la­rın sa­a­de­tini el­le­rin­den almak, kendi yan­la­rın­da­ki­le­rin bu sa­a­detle ta­nış­ma­sına engel olmak için bunu yap­tı­lar. Hâl­buki İslam top­rak işgal etmek, dünya sal­ta­natı kur­mak, in­san­ları sö­mür­mek on­la­rın yer altı ve yer üstü zen­gin­lik­le­rini yağ­ma­la­mak, için bunu yap­mı­yordu. Bi­la­kis ora­daki in­san­ları, hevai ar­zu­la­rına tapan, hevai ar­zu­la­rı­nın kulu olan, iki ci­hanı on­lara zin­dan eden ida­re­ler­den kur­tar­mak, İslam’ın nuru ile ta­nış­ma­la­rını sağ­la­mak, on­lara iki cihan sa­a­de­tini gö­tür­mek için o top­rak­ları fet­he­di­yordu. Fet­he­di­le­me­yen yer­ler de dahi, Bugün ba­tı­nın elinde bu­lu­nan bir­çok değer, on­la­rın is­te­me­me­sine rağ­men, ta­ri­hin akışı içe­ri­sinde şu veya bu şe­kilde İslam’ın ba­tıya tesir et­mesi sa­ye­sinde ger­çek­leş­miş­tir. Hevai ar­zu­la­rın simge re­jimi olan de­mok­rasi’nin üze­rin­deki in­sani mak­yaj, ta­rihi bu te­si­rat ile müm­kün ol­muş­tur. İti­razı olan­lar, insaf ile ta­rihe bak­sın­lar bunu gö­re­cek­ler­dir.

Bu hevai ar­zu­lar po­tan­si­yel bir has­ta­lık­tır. Ate­ist (inanç­sız) olan­lar, puta ta­pan­lar, İslam da­i­re­sine gi­re­me­yen gayri Müs­lim­ler bu has­ta­lıkla en ileri de­re­cede, inanç se­vi­ye­sinde tam has­ta­dır­lar. Küfür denen olay bun­dan kay­nak­lan­mak­ta­dır. Bugün ya­pı­lan bütün sa­vaş­lar, kav­ga­lar, gü­rül­tü­ler, dö­kü­len kan­lar, öl­dü­rü­len in­san­la­rın suç­lusu, he­va­sına bağ­lan­mış, ondan başka doğru gö­re­me­yen­le­rin yan­lı­şın­dan kay­nak­lan­mak­ta­dır.

İslam ül­ke­le­rine ve Müs­lü­man­lara ge­lince, hayat an­la­yış­ları, zevke se­faya, lüks ve is­rafa düş­kün­lük­leri, dost ve düş­man­la­rını ta­nı­ma­ma­ları, körü kö­rüne batı ve batıl hay­ran­lığı, bid’at­lere, gü­nah­lara dal­ma­ları, İslam’ın genel hi­da­yet çiz­gi­sin­den sapma me­yil­leri on­la­rın da bu has­ta­lıkla ikinci de­re­cede has­ta­lan­mış ol­duk­la­rını gös­ter­mek­te­dir. Bu has­ta­lı­ğın hasta et­me­diği insan, sar­ma­dığı ku­şat­ma­dığı yer ne­re­deyse kal­madı. Ha­cısı da ho­cası da, so­fusu da, ya­zarı da çi­zeri de, ce­ma­at­leri de az veya çok hep bu hevai ar­zu­la­rın te­siri al­tında ka­la­rak has­ta­landı ve has­ta­lan­dık. Bu ya­zı­dan do­layı bana kı­za­cak olan­lara, “Ben nef­simi te­mize çı­kar­mı­yo­rum. Çünkü nefis aşırı de­re­cede kö­tü­lüyü em­re­der.”14 Ayeti Ke­ri­me­siyle, Te­ğa­bun su­re­sinde geçen “Te­ğa­bun” ke­li­me­si­nin ne demek ol­du­ğunu iyice, ama iyice araş­tı­rıp öğ­ren­me­le­rini tav­siye ede­rim.

Ne­fis­lere yer­leş­miş ve bütün kö­tü­lük­le­rin te­meli ve kay­nağı olan bu süfli ar­zu­larla her­ke­sin mü­ca­dele et­mesi farz­dır. Bu ayrı bir ders ko­nu­su­dur. İn­şal­lah Onu da bir başka ya­zı­mızda ele alma fır­satı bu­lu­ruz. Şimdi ise, Rab­bi­miz­den di­le­ği­miz şudur. Ya rab bizi bu nef­sin kötü ar­zu­la­rına kul ey­leme, şayet bu ar­zu­la­rın kulu ol­muş­sak, bizi on­lara kul ol­mak­tan kur­tar. Ölen gö­nül­le­ri­mizi Kur’an’ın nu­ruyla ha­yata ka­vuş­tur. Ne­fis­le­rini adam eden Rab­bani bir top­lu­luk eyle biz­leri. Âmin. Val­lahu-l Müs­teân. Ve ahiru da’vana eni’l -hamdü lil­lahi Rabb’il-âle­min.

  1. – Levamiul Ukul, 2-266 ↩︎
  2. -Furkan, 43 ↩︎
  3. -Ramuz 373 ↩︎
  4. -sad 26. ↩︎
  5. -İbni acibe.Furkan, 43 ↩︎
  6. -Naziat 37…41. ↩︎
  7. -Necm 3-4. ↩︎
  8. -Muvafekat 2-169 ↩︎
  9. -Araf, 158 ↩︎
  10. -Ahzap, 21 ↩︎
  11. -zariyat, 56 ↩︎
  12. -Muvafakat 2,170. ↩︎
  13. -Müminun, 71 ↩︎
  14. -Yusuf, 53 ↩︎