Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Kardeşler Gözünüzü Açın!

22. Sayı · 2011/2

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

İn­sa­noğ­lu­nun ya­ra­tı­lı­şın­daki hik­met­le­rin ba­şında Hâlik-i Zül­ce­lâl olan Allah Teâlâ’ya kul­luk gelir. “İn­san­ları ve cin­leri bana iba­det et­sin­ler diye ya­rat­tım.” (Za­ri­yat Sû­resi, 56) ayet-i ke­ri­mesi biz­lere bu ha­ki­kati haber ver­mek­te­dir. Peki iba­de­tin esası nedir? İba­de­tin esası aki­de­miz­dir. “Lâ ilâhe ilal­lah Mu­ham­medu’r Ra­sû­lul­lah” tır. Bu iki ke­li­meyi bir­bi­rin­den ayır­ma­dan kabul et­mek­tir. Allah’tan başka ilâh yok­tur ve Hz. Mu­ham­med (s.a.v) O’nun ra­sû­lu­dur. Bu iki­sini ayır­dı­ğı­mız tak­dirde da­la­le­tin ta ken­di­sine dü­şe­riz. Çünkü Allah’a iman etmek, Ra­sû­lul­lah’a itaat et­mek­tir. “Kim Ra­sûle itaat ederse hiç şüp­he­siz Allah’a itaat etmiş olur.” (Nisa Sû­resi, 80) Gü­nü­müzde ma­a­le­sef bu iki esası bir­bi­rin­den ayır­mak is­te­yen in­san­lar or­taya çıktı.

İçinde bu­lun­du­ğu­muz za­manda çok fazla da­la­let yolu kar­şı­mıza çık­mak­ta­dır. Ra­su­lul­lah Efen­di­mi­zin hadis-i şe­rif­le­rinde bil­dir­diği fitne za­man­la­rın­dan bi­rinde ya­şı­yo­ruz. Ba­şı­mıza gelen mu­si­bet­le­rin en bü­yüğü ulûm-i İs­lâ­mi­ye­nin rah­met der­ya­sı­nın önünü kes­mek için ya­pı­lan su-i kast­lar­dır.

Ehli ilmin azal­ması, yok ol­ması bu sö­zü­mü­zün hak olu­şu­nun de­li­li­dir.

Ben şu kısa öm­rümde gör­dük­le­rimi bi­li­yo­rum. 1940’da Nik­sar’da mu­ka­bele oku­maya baş­la­dım. 1943’te İs­tan­bul’a gel­dim. 50’ye kadar İs­tan­bul’da idim. O sı­ra­lar alt­mış ders-i âm var di­yor­lardı Fatih’te. Her sene üçer beşer git­ti­ler.

O ze­vâ­tın var­lığı ken­dini his­se­ti­ri­yordu. Her­ke­sin hem ho­ca­lara say­gısı vardı, hem de in­san­la­rın zih­ninde ahkâm-ı süb­hâ­niye aynen ki­tap­larda gör­dü­ğü­müz gibi mu­ha­faza edi­li­yordu.

Fatih Cami-i Şe­rifi’ndeki kay­yım­ları dü­şü­nü­yo­rum da, on­lar­daki takva ne se­vi­ye­deydi. Baş kay­yım Mer­hûm Sü­ley­man Efendi Ho­ca­mız hadis-i şe­rif­ten mücâz ve ica­zet veren bir kim­seydi. Çok mü­ba­rek bir in­sandı. Bir de­fa­sında tah­dis-i nimet ka­bi­lin­den “Ca­mi­nin her ta­ra­fında te­hec­cüd na­mazı kıl­mak nasib oldu.” de­di­ğini ha­tır­lı­yo­rum. Es­ki­den bir an’ane vardı. Mü­ez­zin­ler, kay­yım­lar ca­mide ge­ce­ler­lerdi. Ho­ca­e­fendi her gece cami için­deki ku­yu­dan su alır ve Hün­kâr mah­fi­linde gus­le­der­miş. Ar­dın­dan bütün saf­larda sı­ra­sıyla na­ma­zını kı­lar­mış. İlmi ya­nında bu tak­vası ne­ti­cesi Mus­tafa Asım Efendi gibi büyük âlim­ler gelip ken­di­sin­den ica­zet ala­bil­mek için önünde oku­muş­lar­dır.

Fatih Camii’nin bir kay­yımı da Ak­sa­kallı Meh­met Efendi. Vefat et­tiği gün evin­den ço­cuk­ları gelip “Ba­ba­mı­zın do­labı ne­re­de­dir?” diye so­ru­yor­lar. Yu­karki kat­ta­dır, diye gös­te­ri­li­yor. Gelip orayı açı­yor­lar. Orada ufak ufak tor­ba­lar içe­ri­sinde ca­mi­nin toz­ları var­mış, alıp gö­tü­rü­yor­lar. Ço­cuk­la­rını top­la­mış “Benim orada tor­ba­la­rım var, on­ları öl­dü­ğüm zaman ke­fe­ni­min üze­rine dö­ke­cek­si­niz” diye va­si­yet etmiş. Böyle mut­takî kim­se­lerdi onlar.

İşte bizim di­ya­rı­mı­zın cami er­kânı bun­lardı. İmam­lar zaten bam­başka bir âlemdi. Âlim, ilim­lere vakıf kim­se­lerdi.

Ah… Şimdi ne gün­lere kal­dık.

İLMİN REF’ OLMASI

Bun­la­rın he­pi­sinde Ra­sû­lul­lah (s.a.v) Efen­di­mi­zin bil­dir­diği kı­ya­met ala­met­le­ri­nin bi­rine “İlmin ref’ ol­ması” na, kalk­ma­sına şahit olu­yo­ruz. Daha nice nice ha­ber­leri ya­şı­yo­ruz gü­nü­müzde. Hadis ki­tap­la­rın­daki fiten bö­lü­münü oku­yan­lar bun­ları bi­lir­ler. Bizim içinde bu­lun­du­ğu­muz va­zi­yet budur.

İşte böyle bir za­manda Ra­sû­lul­lah (s.a.v) Efen­di­mi­zin şu sö­züne dik­kat et­me­li­yiz.

“Size iki şey bı­rak­tım ki; on­lara ya­pış­tı­ğı­nız tak­dirde asla da­la­lete düş­mez­si­niz, sap­maz­sı­nız cen­nete ulaşma yo­lu­nuz ka­pan­maz: Ki­ta­bul­lah ve Sün­net-i Ra­sû­lil­lah.” Pey­gam­be­ri­miz adeta ben dün­ya­nız­dan ay­rı­lı­yo­rum amma dün­ya­dan ay­rı­lır­ken sizi ba­şı­boş bı­rak­mı­yo­rum, bu­yu­ru­yor.

Bugün Ki­ta­bul­lah ve Sün­net-i Ra­sû­lil­lah’ı hak­kıyla an­la­yan, an­la­tan ma­a­le­sef çok azal­mış­tır, hatta yok ol­muş­tur desek yalan olmaz. Bunun far­kında ola­lım.

Öte­den beri eski ule­ma­mız kı­ya­met fit­ne­le­rin­den in­san­ları tah­zir et­miş­tir. Hele otuz tane dec­cal ola­cak­tır, diye haber ver­miş­ler­dir. Bu dec­cal­le­rin çe­şit­leri var­dır. Biz bu dec­cal­le­rin hangi çe­şidi, hangi dev­re­sinde ya­şa­dı­ğı­mızı da bil­me­mek­te­yiz. Fakat bi­le­lim ki; bir dec­cal dev­re­sinde ya­şı­yo­ruz.

Hangi anda nok­ta­la­na­ca­ğını bi­le­me­di­ği­miz şu fânî ha­ya­tı­mı­zın se­la­metle so­nuna ula­şa­bil­me­miz için Ki­ta­bul­lah ve Sün­net-i Ra­sû­lil­lah’a mü­te­al­lik hu­sus­lara dik­kat ede­lim ve bu yolda ço­cuk­la­rı­mızı da ye­tiş­ti­re­lim. Aile ef­ra­dı­mızı bu esas­lar üze­rine ter­biye ede­lim.

Allah Teâlâ he­pi­mize ba­si­ret, fe­ra­set ver­sin. Na­ma­zı­mızı kıl­mak ve Kur’an’ımızı mun­ta­zam su­rette oku­mak hu­sus­la­rını ihmal et­me­meye ve Ki­ta­bul­lah, Sün­net-i Ra­sû­lil­lah yo­lunu takib ede­cek mec­lis­leri ve in­san­ları ihmal et­me­meye azami gay­ret sar­fe­de­lim.

Bu mec­lis­leri takib eden, ilim yo­luna gir­miş bu­lu­nan bütün genç kar­deş­le­rime, ta­lebe kar­deş­le­rime, te­men­ni­le­rim, tav­si­ye­le­rim şun­lar­dır ki; ilim yolu pey­gam­ber­ler yo­lu­dur. Bu yol sa­a­de­tin ye­gâne yo­lu­dur. Ve bu yolun esası Ehl-i Sün­net aki­de­si­dir. Ehl-i Sün­net aki­desi en­biya-yı izâ­mın mü­sel­se­len takip et­tiği, ni­ha­yet Ra­sû­lul­lah Efen­di­mizde şa­hi­kaya ula­şan en mü­kem­mel en mu­az­zam bir yol­dur. Bu yol­dan ay­rıl­ma­mak için gay­ret et­sin­ler. Bazı kim­se­le­rin yap­tık­ları gibi “şe­faat yok­tur” di­ye­rek kon­fe­rans­lar ver­mek yahut “kabir azabı yok­tur” diye ahkâm kes­mek ve yahut “İsa Aley­his­se­la­mın nu­zû­lunu inkâr etmek”, “cin yok­tur”, “icma yok­tur” şek­linde ifa­de­ler kul­lan­mak… Bil­sin­ler ki; bu ifa­de­le­rin hiç­biri ehl-i sün­net aka­i­dina mu­va­fık söz­ler de­ğil­dir.

TEKMÎL-İ NÜSAH

Peki, bu söz­leri niye du­yu­yo­ruz. Bazı in­san­lar bun­ları niye söy­lü­yor­lar? Bütün bun­la­rın se­bebi ce­hâ­let­tir efen­dim. İnsan hangi ün­va­nın sa­hibi olursa olsun şayet aka­i­dini bi­le­mi­yorsa bu kimse ca­hil­dir. Bu in­san­lar ifa­de­le­rinde çokça ha­ta­lara dü­şü­yor­lar. Zira eski âlim­le­ri­mi­zin ted­ris usû­lünde, tek­mil-i nüsah de­ni­len bir tabir var­dır. Bu­gü­nün ho­ca­la­rı­nın pek çoğu ma­a­le­sef bu ted­ris usû­lün­den ha­ber­siz bir şe­kilde ye­ti­şi­yor. Bu usûl­den mak­sat nedir? Ta­lebe bir ki­tabı al­dığı zaman ba­şın­dan so­nuna kadar haz­me­de­rek, gayet muh­kem bir şe­kilde okur. Gerek sarf nahiv gibi alet ilim­le­rini gerek tef­sir, hadis, fıkıh, akaid gibi âli ilim­leri, sâlih, il­miyle âmil bir hoca efen­di­nin hu­zu­runda kâ­mi­len okur. En so­nunda da şerh-i akaid okur. O sağ­lam oku­yuşu se­be­biy­le­dir ki; en son ica­zet al­dığı zaman ken­di­sine bir­kaç ibare ve­ri­lir, o da tah­lil eder. Bunun mü­za­ke­resi heyet hu­zu­runda ya­pı­lır­ken oku­duğu ilim­le­rin hepsi o iba­re­lerde tat­bik edi­lir. Yine hak­kını ve­rirse, o kimse ted­ris yapma eh­li­ye­tini kesb eder.

Bugün ise mek­tep­le­ri­mizde hiç­bir ki­ta­bın gü­zelce baş­tan sona okun­du­ğuna şahit ola­mı­yo­ruz. Şahit ol­du­ğu­muz, es­lâ­fın ba­kı­yesi di­ye­bi­le­ce­ğim âlim­le­ri­mi­zin, ho­ca­e­fen­di­le­rin ye­tiş­tiği med­re­se­lerde bun­dan bin sene evvel ya­zıl­mış ki­tap­lar ted­ris edi­li­yordu. Ba­kı­nız Tef­ta­zanî’nin eseri, Ne­sefî’nin eseri, Sadru’şşe­rîa’nın eser­leri bütün İslâm dün­ya­sı­nın hep­sinde aynı şe­kilde okun­muş­tur. Her yerde Ha­nefi fık­hı­nın Hi­daye’si, Ku­dûrî’si ve İh­ti­yar’ı okun­muş­tur. Oku­yan­lar şüp­he­siz var­dır ama yine de sor­mak is­te­rim bugün müf­tü­le­ri­mi­zin ne ka­darı Ku­dûrî’yi oku­muş, bi­tir­miş­tir. İla­hi­yat Fa­kül­te­le­ri­mi­zin bi­rinde ida­reci olan bir kar­de­şi­mize ta­le­be­le­rin bir Ku­dûrî olsun her­hangi bir fıkıh ki­ta­bını baş­tan sona oku­yup oku­ma­dık­la­rını sor­dum. Okut­tuk di­ye­medi. Durum böy­leyse efen­dim, bil­mi­yo­rum bun­lar ne ile fetva ve­ri­yor­lar!

İn­sa­nın bil­me­di­ğini bil­mesi çok güzel bir va­sıf­tır. Bil­me­di­ğini bil­mi­yor ve ken­di­sini al­lâme sa­nı­yor ve baş­ka­sı­nın söz­le­rini iti­bara al­mı­yor. Ken­di­si­nin bil­dik­le­rini her şeyin üze­rinde zan­ne­di­yor. Bu da yüz ka­ra­sı­dır.

Ba­zı­la­rını da bu kadar cesur kılan şey, du­yu­yo­ruz Av­rupa’ya git­miş, Ame­rika’ya git­miş. Bu git­tiği yer­leri bir bir say­mayı öyle güzel be­ce­ri­yor­lar ki, çünkü onunla if­ti­har edi­yor­lar. Hiç dü­şün­mü­yor­lar orada di­ni­mizi kim­ler­den öğ­re­ni­yor­lar. Ya hu gâ­vu­run de­diği şey­ler beni ala­ka­dar eder mi hiç Allah aş­kına. Benim bir müs­lü­man ola­rak dinim hu­su­sunda gâ­vur­dan ala­ca­ğım hiç bir şey yok ki. Bir müs­lü­ma­nın izzet-i nefsi bu hale te­nez­zül et­meyi kabul ede­mez.

NÜZÛL-İ İSA (a.s)

Efen­dim, bu söz­le­rime delil ola­cak bir ha­di­seyi de esefle beyan etmek is­ti­yo­rum.

Sev­di­ği­miz bir kar­de­şi­mi­zin te­le­viz­yonda İsa Aley­his­se­la­mın nü­zu­lünü inkâr et­ti­ğini işit­tim. Eski mü­na­se­be­ti­miz se­be­biyle te­le­fon açtım “Niye sen bunu söy­le­din?” de­yince, “Hz. İsa’nın in­mesi diye bir şey yok ki” dedi. Dedim ki “Sen şu şu ki­tab­ları oku­dun mu, oku­ma­dın mı?” Bak­tım kem küm edi­yor. En so­nunda ne dese be­ğe­nir­si­niz: “Nüzul-i İsa me­se­lesi eğer o kadar ehem­mi­yetli bir mevzu olsa idi akaid ki­tap­la­rında ya­zardı.” O zaman ben de ona dedim ki “Es­ki­le­rin bir ta­biri var­dır: ‘Bir ta­lebe hoca efendi ola­bil­mek için tek­mil-i nüsah et­me­li­dir.’

Es­ki­den beri bir kim­se­nin ica­zet ala­bil­mesi için şerh-i akaid ki­ta­bını oku­ması lazım kabul edi­lir. Ne­sefî’nin ve Taf­ta­zanî’nin şerh­leri ile bir­likte. Bu akaid ki­ta­bı­nın son sa­hi­fe­lerde yazar ki: On tane büyük eşrat-ı saat (kı­ya­met alâ­meti) var­dır. Bun­lar­dan bi­risi de İsa Aley­his­se­la­mın nü­zu­lu­dür.

İşte tek­mil-i nü­sah­dan mah­rum bir nesil ye­tiş­me­si­nin ne­ti­ce­si­dir bu durum. Nüzûl-i İsa me­se­le­sine ge­lince şunu bilin ki efen­dim, İsa Aley­his­se­la­mın nü­zu­lünü in­kârı bu asırda ilk defa Pa­kis­tan’daki İn­gi­liz­le­rin ihdas et­tik­leri Ka­dı­ya­ni­ler or­taya çı­kar­mış­lar­dır. O zaman o di­yar­daki ulema şid­detle bu söz­lere red­diye yaz­dı­lar. Enver Keş­mirî “Et-tas­rih bi-ma te­ve­terre fi nü­zûli’l-mesih” ki­ta­bını yazdı. Bu ki­tapta bu hu­sus­taki 75 tane te­va­tür de­re­ce­sin­deki hadis-i he­rifi bir araya top­landı. Sonra bu me­sele Mısır’a in­ti­kal et­miş­tir. Mısır’da da başta Mus­tafa Sabri Efendi olmak üzere ho­ca­lar bu mev­zu­la­rın ce­va­bını ver­miş­ler­dir. Mısır’da Zahid Efendi Ho­ca­mız “Naz­ra­tün Âbira” isimli ese­rini ya­za­rak bu hu­susta Kitap, Sün­net, İcma de­lil­le­rini câmi, gayet kuv­vetli muh­kem bir kitap or­taya koy­muş­tur, bu me­se­leyi esas­la­rıyla izah et­miş­tir. Ondan başka Mısır’ın büyük âlim­le­rin­den, alt­mış sene te’lif, ted­ris ve iftâ ile meş­gul olmuş Mısır Umûm Müf­tüsü Şeyh Bahît el-Mutî’ (Rah­me­tul­lahi aleyh) de uzunca bir fetva neş­re­de­rek bu bâtıl söz­leri red­det­miş­tir. Bu hu­susu red sa­de­dinde Hâ­fizu’l Hadis ol­makla maruf Sey­yid Ab­dul­lah el-Ğı­mârî de kıy­metli bir eser yaz­mış­tır. Mekke kibar ule­ma­sın­dan Mu­ham­med Arabî et-Teb­bânî de bir eserle bu bâtıl ka­vil­leri red­det­miş­tir.

Ve artık bir daha bu söz­leri o di­yar­larda kimse ele alıp mü­da­faa et­me­miş­tir. Ne yazık ki; mem­le­ke­ti­mizde bazı genç­ler bu mev­zuyu tek­rar edip dur­mak­ta­dır­lar. Hay­ret edi­yo­rum. Te­men­nim odur ki; bu genç­le­ri­miz ken­di­le­rini israf edib de ehl-i sün­net yo­lun­dan çık­ma­sın­lar. Ehl-i sün­net ya­di­gârı olan bu di­ya­rı­mızda ehl-i sün­net aki­de­si­nin hi­la­fına bir ef­kâ­rın ya­yıl­ma­sına alet ol­ma­sın­lar.

Kar­deş­ler gö­zünü açın! Her şey sizin oku­duk­la­rı­nız­dan gör­dük­le­ri­niz­den iba­ret de­ğil­dir. Siz Ehl-i Sün­net aki­de­si­nin esas­la­rını oku­yu­nuz, Ehl-i sün­net aka­i­dine ters düşen fi­kir­ler­den uzak du­ru­nuz ki; bu fânî ha­ya­tı­nızı heder et­me­ye­si­niz. Allah Teâlâ cüm­le­mizi es­lâ­fın yo­lunu takip ile rah­met ve mağ­fi­re­tine, Pey­gam­ber Efen­di­mi­zin şe­fa­a­tine maz­har etsin.

İCTİHAD

Efen­dim, ha­tır­lat­mak is­te­di­ğim bir mevzu da yine gü­nü­müzde çok ko­nu­şu­lan iç­ti­had me­se­le­si­dir. Bu mev­zuda Mısır’daki bir ha­tı­ramı an­lat­makla ik­tifa ede­ce­ğim.

Bir gün Mısır ta­ri­hinde müm­taz bir yeri olan ho­ca­mız Ab­dul­veh­hab Bu­hayrî Haz­ret­leri ile evinde ikindi na­mazı kı­lı­yor­duk. Na­mazı Ezher Şe­riat Fa­kül­tesi ho­ca­la­rın­dan biri kıl­dı­rı­yordu. Hoca na­mazda bir hata yap­mış ola­cak ki sehiv sec­desi yaptı. Sec­de­den kal­kınca te­şeh­hüdü tek­rar oku­ma­dan selam verdi. Bu­hayrî ho­ca­mız niçin te­şeh­hüdü tek­rar­la­ma­dı­ğını so­runca imam olan ho­ca­e­fendi “Bence böyle ya­pıl­ma­sını söy­le­yen delil daha sabit gö­rü­lü­yor.” şek­linde cevap verdi. Ab­dul­veh­hab Bu­hayrî ho­ca­mı­zın ver­diği ce­vabı hiç unu­ta­mam. “Bırak, bırak bu za­manda iç­ti­had ka­pı­sını aç­mayı. Gü­nü­müzde şey­tan iç­ti­hat ka­pı­sın­dan gi­ri­yor.”

Gö­rüş­tü­ğü­müz müm­taz âlim­lerde gör­dü­ğüm şey hep budur: Ehl-i Sün­net yo­luna, esas­la­rına it­tiba›a ve te­mes­süke çok ehem­mi­yet ve­miş­ler­dir. Başka yol­lar, başka ara­yış­lar içe­ri­sinde ol­ma­mış­lar­dır hiç bir zaman.

Ehl-i Sün­net yo­lu­nun ehem­mi­ye­tini daha iyi an­la­ya­bil­me­miz için hicrî 471 se­ne­sinde vefat eden büyük âlim ve imam Ebu Mu­zaf­fer el-İs­fe­rânî rah­me­tul­lahi aley­hin yaz­dığı “et-Teb­sira fi’d-Dîn” isimli ki­tap­tan bir bö­lü­mün muh­ta­sar ola­rak ter­cü­me­sini ge­le­cek sa­hi­fe­lerde oku­ya­cak­sı­nız.

Oku­ya­ca­ğı­nız ma­kale; di­ya­rı­mı­zın ye­tiş­tir­diği, İslâm dün­ya­sında çok tak­dir edi­len büyük al­lâme mer­hûm Zahid el-Kev­serî ho­ca­mı­zın ted­kik ve tah­ki­kiyle 1940 se­ne­sinde Mısır’da neş­re­dil­miş­tir.

Şe­hid­le­rin ka­nıyla su­lan­mış olan ehl-i sün­net aki­de­si­nin ya­di­gârı şu di­yarda genç­le­ri­mi­zin bun­dan bin sene evvel ka­leme alın­mış bu sa­tır­ları oku­ma­la­rını bu ve­si­leyle ehl-i sün­ne­tin ne mana ifade et­ti­ğini aslî kay­nak­la­rı­mı­zın bi­rin­den öğ­ren­me­le­rini tav­siye edi­yo­rum.